Kusadisa muntu ya LGBTQ+ yina ke na dementia

Kimuntu ya muntu ya LGBTQ+ kele ndambu mosi ya muntu yina yandi kele. Yula mambu yina kele mfunu sambu na yandi, sadila bangogo yina yandi me pona, mpi bika yandi pona banani lenda zaba mambu na yandi ya kinsweki. Kuyindula ve kimuntu ya muntu, nduku na yandi ya luzolo, lusadisu ya dibuta to mambu yina yandi ke zolaka kuvanda kinsweki na kutadila mutindu yandi ke monana, mikanda ya ntama to bantu yina ke kwisaka kumona yandi.

Lutwadisu ya Alzheimer’s Society ya kusadisa muntu ya LGBTQ+ yina ke na dementia ke pesaka ndongisila ya kuyula mambu yina muntu ke zolaka mpi ya kukebuya kuyindula mambu na ntwala ya me tala makambu ya luzolo. Mambu ya lusadisu ya Alzheimer’s Association sambu na bantu ya LGBTQ+ yina ke na dementia ke tubila mpi boma ya me tala kusekwa mpi mpasi ya kuzwa kisika ya lusadisu yina ke yambaka bantu mbote. Bantu kele kuswaswana; sadila mabanza yai bonso bandongisila sambu na masolo, kansi ve bonso ndandani yina ke tendulaka muntu.

Inki mutindu mono lenda yula mambu ya me tala zina, bapronom mpi kinsweki?

Pona ntangu ya pima, na kisika ya kinsweki. Nge lenda yula: “Zina mpi bapronom yina nge ke zolaka nde beto sadila?” to “Keti kele diambu mosi ya me tala kimuntu na nge to makambu na nge ya luzolo yina nge ke zolaka nde bantu yina ke sadisaka nge zaba?” Muntu lenda pesa mvutu ndambu, buya, to kuvutuka na diambu yina na nima. Nge fwete yula ve bangyufula ya kinsweki yina kele ve mfunu sambu na lusadisu na yandi.

Yula banani lenda zaba mambu yina. Muntu mosi lenda zola nde bansadi zaba nduku na yandi ya luzolo, kansi yandi zola ve nde dibuta na yandi ya nene zaba mambu ya me tala kimuntu na yandi ya luzolo to kimuntu na yandi ya kingolo-kento. Muntu lenda mpi pona bangogo ya kuswaswana na bisika ya kuswaswana. Kukabula ve mambu ya kimuntu na bampangi, bantu yina ke kwisaka kumona yandi to bansadi sambu kaka nge me zaba yo.

Kana muntu ke zola nde bo sonika mambu yina yandi me pona, yula mambu yina nge fwete sonika mpi banani fwete mona yo. Tala mutindu kisadi ya lusadisu ke sadilaka zina ya kuswaswana ti zina yina kele na mikanda ya nkaka, mpi kana bansadi lenda sadila zina yina muntu me pona ntangu bo ke solula ti yandi. Bika kinsweki ya muntu vanda ntangu yonso na mabanza na nge; bantu yonso yina ke sadisaka na lusadisu kele ve na mfunu ya kuzaba mambu yonso.

Mambu yina muntu ke ponaka lenda soba. Yula diaka ntangu muntu lenda monisa luzolo na yandi, mingi-mingi na ntwala ya kukatuka na kisika mosi to kubaka ndonga ya lusadisu ya mpa. Kana yo kele pwelele ve mambu yina yandi ke zolaka kukabula, kuyindula ve. Landa luzolo yina yandi me monisa pwelele na ntwala mpi lomba lusadisu ya muntu ya mayele na kisika na nge sambu na bangyufula ya me tala nswa ya kubaka bandongwa ya lusadisu to minsiku ya kukabula bansangu.

Banani fwete vukana na masolo ya lusadisu?

Yula muntu banani yandi ke tudilaka ntima mpi banani yandi ke zolaka nde bavukana. Kimvuka ya bantu yina ke sadisaka yandi lenda vanda nkento to bakala ya makwela, nduku ya luzolo, nduku ya pembeni, mpangi ya dibuta to “dikanda yina muntu me pona” — bantu yina ke sadisaka yandi bonso dikanda ata bo kele ve bampangi ya mabela. Bantu ya nkaka ke tudilaka ntima na dibuta ya mabela; bankaka ve. Bika muntu tendula makambu na yandi ya luzolo na bangogo na yandi mosi.

Yula bangyufula ya mfunu: Banani lenda kwisa kumona yandi? Banani bansadi fwete binga kana mambu soba? Banani lenda baka bansangu? Kana kisadi ya lusadisu ke lombaka nswa to mikanda na ntwala ya kukabula bansangu, yula mambu yina yo ke lombaka mpi tendudila muntu bandonga yina kele. Kuvanda nduku ya luzolo to muntu ya dikanda yina muntu me pona ke pesaka ve na yo mosi nswa ya nsiku ya kubaka bandongwa; minsiku ke swaswanaka na bisika.

Sadila zina ya luzolo yina muntu ke zolaka. Kana nsadi ya lusadisu ke binga nduku ya luzolo “nduku” to “mpangi” ntangu muntu ke zola nde bo zabisa yandi bonso nduku na yandi ya luzolo, yo lenda pesa yandi mpasi na ntima. Noti ya nkufi, ya kutadila nswa, lenda songa na bansadi mutindu ya kutambula bantu mpi mambu yina bo lenda kabula.

Mambu yina mambu mono lenda yula kisadi ya lusadisu?

Ntangu nge ke fwanisaka nzo ya lusadisu, lusadisu na nzo to kisalu ya kilumbu sambu na bambuta, yula muntu bangyufula yina yandi ke zola kutuba mpi kana yandi ke zola nde nge vanda kuna. Lutwadisu ya SAGE sambu na kuzwa bisalu yina ke yambaka bantu mbote ke monisa nde kukabula mambu ya kinsweki na kisadi ya lusadisu lenda vanda diambu ya mpasi sambu na bankaka. Lomba kisadi ya lusadisu tendudila nge mambu yina bo ke salaka ntangu yai na bangogo ya pete.

• Inki mutindu nge ke sonikaka zina mpi bapronom yina muntu me pona? Bansadi yina nki lenda mona bansangu yina?
• Inki mutindu muntu lenda pona bantu yina lenda kwisa kumona yandi mpi kuzwa ntangu ya kinsweki ti nduku na yandi ya luzolo to muntu ya nkaka yina ke sadisaka yandi?
• Inki mutindu nge ke longukaka mpi ke zitisaka mambu yina muntu me pona sambu na nzo ya kulala, bilele mpi lusadisu ya nitu?
• Inki formasio bansadi ke bakaka sambu na bambuta ya LGBTQ+ mpi dementia?
• Inki mutindu muntu yina ke zingaka kuna to muntu yina ke sadisaka yandi lenda tuba diambu ya me tala kinsweki to kukonda luzitu, mpi mambu yina mambu ke salama na nima?

Lutwadisu ya SAGE mpi ya Human Rights Campaign Foundation sambu na bisika ya lusadisu ya ntangu ya nda yina ke yambaka bantu yonso ke pesaka ndongisila ya kutala minsiku ya kusonama ya me tala bantu yina lenda kwisa kumona, bisika ya kulala mpi kisalu ya bansadi. Bo basisaka yo na 2021; sadila yo sambu na bangyufula ya kuyula, kansi ve bonso nsangu ya me tala minsiku ya kisika ya ntangu yai. Minsiku mpi bisalu ke swaswanaka na bisika.

Kidimbu, mukanda ya bansangu to mvutu mosi ya mbote lenda ndima ve mutindu lusadisu ya konso kilumbu ta vanda. Kana muntu ke zola kukwenda kutala kisika, tala mutindu bansadi ke bingaka yandi mpi mutindu bo ke pesaka mvutu na nduku na yandi ya luzolo to na bantu ya nkaka yina ke sadisaka yandi. Lomba kusolula na kinsweki ti nsadi mosi kana yo lenda sadisa muntu kuwa mbote.

Inki mutindu mono lenda sadisa muntu na mambu na yandi yonso?

Yula mambu ya me tala mambu yina muntu ke zolaka kusala, bisalu na yandi ya konso kilumbu, ndinga, kinkulu, lukwikilu, banduku mpi kimvuka na yandi. Kimuntu na yandi lenda vanda mfunu ya kutubila, to yandi lenda zola kulutisa ntangu na bandambu ya nkaka ya luzingu. Kusala ve nde konso viziti vanda masolo ya me tala kimuntu, mpi kuyindula ve nde bantu yonso ya LGBTQ+ me luta na mambu ya mutindu mosi.

Bantu ya nkaka me kutana ti kubuyama to kukonda luzitu mpi lenda vanda na lukebu ntangu bo ke tadila bisalu ya lusadisu. Bankaka lenda mona ve diambu yina bonso diambu ya kutula mabanza. Wa bo mbote kukonda kulomba nde muntu tendula to monisa mambu yonso. Kana kimbukulu, foto to disolo ya me tala ntangu ya lutaka ke pesa mpasi, yula kana yandi ke zola kuyambula to kusoba disolo.

Kana nge kele nduku ya luzolo, nduku to mpangi, lusadisu sambu na nge mpi kele mfunu. Yula muntu mutindu yandi ke zolaka nde nge sadisa, mpi sosa kimvuka ya kisika ya me tala dementia to bambuta ya LGBTQ+ kana nge kele na mfunu ya ndongisila. Lutiti ya bansangu ya Alzheimer’s Association ke pesaka balien sambu na bisalu ya kimvuka mpi ya bansadi; mambu yina kele lenda swaswana na kutadila kisika yina nge ke zingaka.

Sambu na ndandani ya nene ntangu nge ke fwanisaka banzo ya lusadisu, tala kupona nzo ya lusadisu sambu na dementia. Sambu na lusadisu ya kuyidika na nima ya kuzaba nde muntu kele na dementia, tala bantambu ya ntete na nima ya kuzaba nde muntu kele na dementia.