Na Digitaki ni Vale ni Veivakacegueni me baleta e Dua e Tauvi na Mate ni Ubu

Na digitaki me lako ki na vale ni veivakacegueni e rawa ni kauta mai na veivakacegui, na rarawa, na veikidacala se na veimataqali vakasama kecega e dua ga na gauna. Na digitaki oqo e me baleta ga na kena kune na veitokoni e tautauvata kei na gagadre kei na ka e vinakata na tamata. Sega ni dua na ivakatagedegede ni lomavakacegu ni matavuvale se dua na ikalawa e dodonu me lako kina na tamata kecega e na dua ga na gauna.

Na ivakaraitaki ni Alzheimer’s Association me baleta na veivakacegueni balavu, na nodra itikidua me baleta na vale ni veivakacegueni kei na ivakaraitaki ni Dementia Australia me baleta na vale ni veivakacegueni era vakaturi keda me raici na gagadre ni tamata, na tamata cakacaka, na veikauwaitaki, na vanua ni tiko kei na isau. Na tabana oqo e sega ni vakaturi e dua na vale ni veivakacegueni e tautauvata ga, ka sega tale ga ni sosomi na veitokoni ni daunituvatuva kei na veitokoni vakailavo e na vanua o tiko kina.

Na cava me’u kilai kina ni sa dodonu meu dikeva na vale ni veivakacegueni?

Raica na veitokoni e gadrevi na tamata oqo e na gauna oqo ka kevaka e rawa me solia oqo e vale. Dikeva na veitaqomaki ni tamata, na gagadre ni veitokoni e veisiga, na bula vakaitokani kei na ka e vinakata. Dikeva tale ga kevaka na nodra gagadre ni veitokoni na dauveitokoni e sa vakacacana na nodra bula se na bula ni tamata era veitokoni koya.

E sega ni dua na gauna e vakatabakidua se ituvatuva e na kena dodonu me lako e dua ki na vale vou. E rawa ni vinakata e dua me tiko e na vanua ni veikauwaitaki, se e rawa ni vinakata me tiko ga e vale ka vunauci tale na veitokoni. Vosa kei koya ka, kevaka e yaga, kei na nona dautisaki, daunikauwaitaki vakaitaukei se daunituvana ni veiqaravi. Taroga na veimataqali veitokoni e rawa ni tautauvata taumada ni digitaki me lako kina.

Kauti koya ena digitaki me vaka ga na nona gagadre. Taroga na ka e bibi vua: na vanua, na kana, na vosa, na itovo vakavanua, na lotu, na veikauwaitaki e kilai koya se na veisara kei na matavuvale kei na itokani. Na nona vinakata e rawa ni yaga me digitaki kina na vale, ia ni sa veisau tiko na gagadre ni veitokoni.

Na cava me’u gadreva meu kila taumada ni’u sarasara ena veimataqali vale?

Tekivutaka ena dua na lisi lekaleka ni veitokoni e gadrevi na tamata. Oqo e rawa ni oka kina na veitokoni me baleta na ka e dau caka e veisiga, na veiqaravi ni kauwaitaki, na veimaliwai vakaitokani, na vosa e kilai koya se na vanua me tiko kina e taudaku. Kevaka o sega ni yaqona, taroga e dua na daunituvatuva ni veivakabulai se veitokoni vakaitaukei na veiqaravi e rawa ni gadrevi.

Kacivi na veimataqali vale taumada ni o sarasara. Taroga kevaka era rawa ni veitokoni koya me vaka na gagadre, kevaka e tiko e dua na rumu e rawa ni soli, na kena sa na ikalawa mai muri kei na itukutuku era gadreva vei iko. Kerea na itukutuku volai me baleta na veiqaravi kei na isau. Na nodra dodonu me ciqoma na veitokoni, na kena saumi kei na lawa ni vakadonui e duatani e na veivanua, o koya gona me dikevi kina na vanua o tiko kina ka kakua ni vakararavi ga e na dua na itukutuku raraba.

Taroga kevaka na tamata cakacaka era sa ciqoma na vakatovotovo me baleta na mate ni ubu, na itovo ni kena tuvanaki na ivakarau ni veiqaravi kei na itovo era rawa kina na matavuvale me vakatarai na itukutuku vou. Kila na itovo ni bula e veisiga, na veikauwaitaki e soli kei na itovo era veitokoni kina na era tiko e na vale me ra digitaka. E dua ga na kena matata na vale ni veivakacegueni me baleta na mate ni ubu, ia sega ni gadrevi vei ira kecega; vakataucokotaka na veitokoni dina era solia na veimataqali vale kecega.

Na cava me’u raica e na gauna ni’u sarasara?

Sarasara e na veimataqali vale e vuqa kevaka e rawa. Tuvanaka e dua na gauna me raici kina taumada, ka qai kerea kevaka e rawa ni o sarasara tale e na dua na gauna tani se e na gauna ni kana. Na ikarua ni sarasara e rawa ni vakaraitaka vakalevu cake na itovo e dau caka ka solia tale ga na madigi me o veimaliwai kei na tamata cakacaka tale e so.

Raica na itovo ni veitalanoa ni tamata cakacaka kei ira era tiko e na vale. Era veitaratara vakadrevataki ira li, solia na gauna me ra sauma kina ka kauti ira ena digitaki e na ka e dau caka e veisiga? Era tiko vinaka li era tiko e na vale ka tiko vei ira na ka me ra cakava e tautauvata kei na ka era taleitaka kei na nodra kaukauwa? Kerea kevaka e rawa ni o raica na ivakarau ni veikauwaitaki, na rumu ni kana, na vanua e taudaku kei na rumu yadua.

Raica na ka e bibi vei koya oqo na tamata: na ivakatakilakila e rawarawa ni wiliki, na sala e galala ki na rumu ni valelailai, na iyaya e kilai koya, na vanua ni tiko vakacegu, na veitokoni ni vosa kei na itovo vakavanua, kei na madigi me ra raici kina na tamata era lomani ira. Na lobby sa savasava walega e sega ni vakaraitaka na itovo ni veiqaravi e veisiga.

Kauta mai e dua na itokani se wekamu e vakabauta kevaka oqo e na yaga me baleta na kena na o na maroroya na taro ka vakataucokotaka na ka o raica ni oti. E rawa ni o vakayagataka na itikidua ni Alzheimer’s Association me vola kina na ka o raica. Vakaraica na nomu itukutuku me vaka na itataro me veivosakitaki kina, sega ni me vaka na ivakatagedegede me digitaki kina na vale.

Na cava na taro e na yaga me vakataucokotaka kina na veiqaravi?

Taroga na itovo ni kena tuvanaki na tamata cakacaka e na veimataqali gauna e na veisiga, na itovo era vakavulici kina me baleta na itovo ni tamata ka na cava e na yaco ni sa veisau na gagadre ni veiqaravi. Taroga o cei e na raica na ivakarau ni veiqaravi ka na itovo ni kena levu taucoko na itukutuku mai vei na matavuvale. Kevaka e gadrevi veitokoni me baleta na kana, na veitokoni vakayago se na veitalanoa, taroga na kena na matata ni veikauwaitaki oqo e na kena vakayacori dina.

Taroga me baleta na veisara kei na matavuvale, na lako tani mai na vale, na nona lako ki na bai ni veivakabulai, na veikauwaitaki kei na kena rawa ni kauta mai na iyaya e kilai koya na tamata. Kevaka e tiko e dua na parokaramu vakatabakidua me baleta na mate ni ubu e na vale, taroga na vakatovotovo, na veikauwaitaki kei na veitokoni e veisiga e oka kina. Taroga tale ga na ivakaraitaki ni itovo era kauti kina na era tiko e na vale ena digitaki, ka kakua ni vakararavi ga e na yaca ni parokaramu.

Taroga me baleta na isau e vakailesilesi, na ka e oka kina ka na itovo ni kena na veisau na isau. Wilika vakavinaka na veikidreti ka kerea na veitokoni ni daunituvatuva e kilai ena vanua kevaka na parofiti vakailavo se vakalawa e sega ni matata. Kakua ni vakabauta ni dua na veiqaravi e na saumi se e tiko ni dautuvatuva ga mai na dua tale na yasana se vanua tani.

Kevaka na itovo ni tamata, na veimaliwai se na nodra tiko yadua e gadrevi me rai vakavoleka cake, raica na neitou ivakaraitaki me baleta na veitokoni ni dua na kai LGBTQ+ e tauvi na mate ni ubu. Oqo e oka kina na taro me baleta na yaca e vinakata, na tamata me raici, na veitokoni vakayago kei na lawa ni veitokoni e vakayacori.

Na cava me’u rawa ni yaga kina e na nona lako ki na vale vou?

Kauti koya ena digitaki me vaka ga na nona gagadre. E rawa ni yaga me sarasara e na vale, me kana kina se me tiko vakavoleka e na vanua oqo kevaka e rawa ka e taleitaka tale ga koya na tamata. E rawa ni vinakata na tamata me digitaka e dua na ka me kauta mai me baleta na nona rumu, na isulu se na itovo me tomani koya.

Vakaraitaka na itukutuku e yaga vei ira na tamata cakacaka, ka vaka ga ena veitinaki kei koya na tamata. Oqo e rawa ni oka kina na yaca e vinakata, na itovo ni veitalanoa, na itovo e dau caka e veisiga, na kakana e taleitaka, na veikauwaitaki e vinakata ka na ka e na yaga me veilomani kina. Maroroya na itukutuku me lekaleka ka taqomaki ga me baleta na veiqaravi. E dodonu ga me tiko voli na tamata e na veivosaki e baleti koya.

Kauta mai na iyaya e kilai koya kevaka e tukuni kina na vale me rawa. Taroga na tamata cakacaka na itovo ni kena rawa ni vakacegui kina na nona rumu me kilai koya ia me kakua ni dredre kina na kena toso. E rawa ni bibi cake vei koya e dua na ipekini, e dua na ibe e taleitaka se e dua na kaloko e kilai koya ka sega ni gadrevi me bulia na vale taucoko.

Na cava me’u rawa ni tomana kina na veitokoni ni sa oti na nona lako?

Cakacaka vata kei na tamata cakacaka me kilai kina na itovo ni kena vakatarai na itukutuku ka o cei me veitaratara kaya. Taroga na tamata na ka e vakasama ni nona veisara kei na veikauwaitaki. Eso na tamata era vinakata na veisara lekaleka ka waqawaqa; eso tale era vinakata me ra tiko walega me vakacegu. Raica na ka e vaka e na veilomani vua ka veisautaka vata kei koya.

Na gagadre ni veiqaravi kei na ka e vinakata e rawa ni veisau. Raici tale na ivakarau ni veiqaravi vata kei koya na tamata kei na tamata cakacaka, taroga na taro kevaka e dua na ka e sega ni matata ka vakatarai na itukutuku vou e rawa ni yaga me veitokoni kina. Kevaka na tamata e sa via veikidacala vakasauri se e sa rarawa vakalevu cake, vakatarai vakasauri vei ira na timi ni veiqaravi; na veikidacala vakasauri e gadrevi me ciqoma vakasauri na veitokoni ni veivakabulai, me vaka e tukuni e na NHS.

Na digitaki ni vale ni veivakacegueni e dua na digitaki bibi, ka e rawa ni sega ni dua tale na kena digitaki taumada na ka e tautauvata cake. Tuvana na itukutuku, kauti koya na tamata, taroga me baleta na veitokoni e veisiga ka tomana ga na veitaratara ni sa oti na nona lako.