LGBTQ+ mɔgɔ dɛmɛ ni hakilijagabɔsɛgɛn ye

LGBTQ+ mɔgɔ ka danbe ye a ka hadamadenya yɔrɔ dɔrɔn de ye. A ɲininka min nafa ka bon a ye, a ka daɲɛ sugandilenw baara, ani to a ka latigɛ jɔnjɔn minnu bɛ se k’a ka kunnafoni kɛrɛnkɛrɛnnenw dɔn. I kana miiri ka mɔgɔ ka danbe, a jɛɲɔgɔn, a ka denbaya dɛmɛ walima a ka gundow dɔn a ɲɛda la, sɛbɛn kɔrɔw la walima jɔnjɔn minnu bɛ taa a ye.

Alzheimer’s Society ka gafe min bɛ LGBTQ+ mɔgɔ dɛmɛ ni hakilijagabɔsɛgɛn ye b’a fɔ ko ka mɔgɔ ka fɛnw ɲininka ani ka jɛɲɔgɔnya kan miiriya juguw bali. Alzheimer’s Association ka LGBTQ+ hakilijagabɔsɛgɛn nafolo fana bɛ kuma mɔgɔw ka haminankow kan kɔrɔfɔli ni ladonni ɲuman ɲinini kan. Mɔgɔw tɛ kelen ye; baara kɛ ni hakilinaw ninnu ye i n’a fɔ baro daminɛcogo, nka i kana k’u jate i n’a fɔ sɛbɛn dɔ min bɛ mɔgɔ dɔ ɲɛfɔ.

N bɛ se ka tɔgɔ, nɔntɔgɔ ani gundo ɲininka cogo di?

Waati dɔ sugandi min bɛ hɛrɛ la ani min tɛ kɔrɔtɔ. I bɛ se k’a ɲininka ko: « Tɔgɔ ni nɔntɔgɔ jumɛnw de b’i fɛ an ka baara kɛ ni minnu ye? » walima « Yala fɛn dɔ bɛ i ka danbe walima i ka jɛɲɔgɔnyaw kan i b’a fɛ mɔgɔ minnu b’i dɛmɛ ka o dɔn wa? » Mɔgɔ bɛ se ka jaabi yɔrɔ dɔ la, ka ban, walima ka segin o kan kɔfɛ. A man kan ka ɲininkali kɛrɛnkɛrɛnnenw kɛ minnu tɛ tali kɛ a ka ladonni na.

A ɲininka jɔn bɛ se ka min dɔn. Mɔgɔ dɔ bɛ se k’a fɛ a jɛɲɔgɔn ka dɔn baarakɛlaw fɛ, nka a t’a fɛ a ka denbaya bɛɛ ka a ka cɛɲɔgɔn walima musoɲɔgɔn fɛɛrɛ walima a ka cɛya/musoya danbe dɔn. Mɔgɔ dɔ fana bɛ se ka daɲɛ wɛrɛw fɛ yɔrɔ wɛrɛw la. I kana danbe kunnafoniw fɔ balimaw ye, bɔkow ye walima baarakɛlaw ye k’a sababu kɛ i bɛ u dɔn.

Ni mɔgɔ b’a fɛ a ka fɛn dɔ ka sɛbɛn, a ɲininka fɛn min ka kan ka sɛbɛn ani jɔnjɔn minnu ka kan k’o ye. A lajɛ ladonbaga bɛ baara kɛ cogo min na ni tɔgɔ dɔ ye min tɛ kelen ye ni sɛbɛn wɛrɛw ye, ani ni baarakɛlaw bɛ se ka baara kɛ ni mɔgɔ ka tɔgɔ sugandilen ye kuma na. Mɔgɔ ka gundo to i hakili la; mɔgɔ bɛɛ min bɛ dɛmɛ don ladonni na, a man kan ka fɛn bɛɛ dɔn.

Fɛnw bɛ se ka yɛlɛma. Segin k’a ɲininka ni mɔgɔ bɛ se ka a ka fɛnw fɔ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la sani ka taa yɔrɔ kura la walima ka ladonni kura dɔ daminɛ. Ni a ma jɛya mɔgɔ b’a fɛ min ka fɔ, i kana miiri. Tugu a ka fɛnw fɔlen jɛlenw kɔ minnu a y’u fɔ ka kɔn, ani dɛmɛ ɲini dɔgɔtɔrɔso walima ladonni ɲɛmɔgɔ bɛrɛbɛrɛ dɔ fɛ ni ɲininkaliw bɛ ladonni latigɛcogo walima kunnafoni tilacogo sariya kan.

Jɔnjɔn jumɛnw ka kan ka kɛ ladonni barow la?

Mɔgɔ ɲininka jɔnjɔn minnu na a bɛ da ani a b’a fɛ u ka kɛ a la. A ka dɛmɛ jɛkulu bɛ se ka kɛ furuɲɔgɔn ye, jɛɲɔgɔn ye, teri gɛlɛn ye, balima ye walima « denbaya sugandilen » ye — mɔgɔ minnu b’a dɛmɛ i n’a fɔ denbaya hali n’u tɛ balima bangebagaw ye. Mɔgɔ dɔw bɛ u jigi da u ka denbaya bangebagaw kan; dɔw tɛ o kɛ. To mɔgɔ ka a ka jɛɲɔgɔnyaw ɲɛfɔ a yɛrɛ ka daɲɛw na.

Ɲininkali nɔgɔmanw kɛ: Jɔn bɛ se ka taa a ye? Jɔn de baarakɛlaw ka kan ka wele ni fɛnw yɛlɛmana? Jɔn bɛ se ka kunnafoni kuraw sɔrɔ? Ni ladonbaga bɛ yamaruya walima sɛbɛn dɔw ɲini sani ka kunnafoni di, a ɲininka a bɛ min ɲini ani o sugandicogo ɲɛfɔ mɔgɔ ye. Ka kɛ jɛɲɔgɔn ye walima dɛmɛbaga sugandilen ye, o t’a kɛ sariya fɛ ko i bɛ se ka latigɛw kɛ a nɔ na otomatiki la; sariya bɛ danfara don yɔrɔw ni ɲɔgɔn cɛ.

Baara kɛ ni jɛɲɔgɔnya tɔgɔ ye mɔgɔ min b’a fɛ. Ni ladonbaga dɔ bɛ jɛɲɔgɔn wele ko « teri » walima « balima » k’a sɔrɔ mɔgɔ b’a fɛ a ka dɔn ko jɛɲɔgɔn don, o bɛ se ka dimi don a kɔnɔ. Sɛbɛn surun dɔ, min bɛ kɛ ni yamaruya ye, bɛ se ka baarakɛlaw ladɔnniya mɔgɔw ka ɲɛfɔ cogo kan ani kunnafoni minnu bɛ se ka fɔ.

N bɛ se ka mun ɲininka ladonbaga dɔ fɛ?

Ni i bɛ ladonso, so kɔnɔ dɛmɛ walima tile ladonni sira wɛrɛw suma ni ɲɔgɔn ye, mɔgɔ ɲininka ɲininkali jumɛnw de a b’a fɛ ka kɛ ani ni a b’a fɛ i ka kɛ a fɛ. SAGE ka gafe min bɛ ladonni sɔnni ɲumanw ɲinini kan b’a jira ko kunnafoni kɛrɛnkɛrɛnnenw fɔli ladonbaga dɔ ye bɛ se ka kɛ fɛn gɛlɛn ye. Ladonbaga ɲininka a ka baara kɛcogo sisanw ɲɛfɔ daɲɛ nɔgɔmanw na.

• Aw bɛ tɔgɔ sugandilen ni nɔntɔgɔw sɛbɛn cogo di? Baarakɛla jumɛnw bɛ se k’o kunnafoni ye?
• Mɔgɔ bɛ se ka sugandi cogo di jɔnjɔn minnu bɛ taa a ye ani ka waati kɛrɛnkɛrɛnnen sɔrɔ ni jɛɲɔgɔn ye walima dɛmɛbaga wɛrɛ ye?
• Aw bɛ mɔgɔ ka fɛnw dɔn ani ka bonya cogo di so sigicogo, fini doncogo ani ladonni kɛrɛnkɛrɛnnenw la?
• Baarakɛlaw bɛ kalan sugu jumɛn sɔrɔ LGBTQ+ mɔgɔ kɔrɔbaw ni hakilijagabɔsɛgɛn kan?
• Sigibaga walima dɛmɛbaga bɛ se ka haminanko dɔ lase cogo di gundo walima bonya dɛsɛ kan, ani mun bɛ kɛ o kɔfɛ?

SAGE ni Human Rights Campaign Foundation ka gafe min bɛ ladonso sɔnni ɲumanw kan b’a fɔ ka sariya sɛbɛnnenw lajɛ bɔko, so sigicogo ani baarakɛlaw ka baara kan. A bɔra san 2021; baara kɛ n’a ye i n’a fɔ ɲininkaliw ka kan ka kɛ, nka i kana k’a jate i n’a fɔ sariya sisan ka fɔta bɛ i ka yɔrɔ la. Sariyaw ni baarakɛcogo bɛ danfara don yɔrɔw ni ɲɔgɔn cɛ.

Taamasiyɛn dɔ, gafe fitinin dɔ walima jaabi dususuman kelen tɛ se k’a jira don o don ladonni bɛna kɛ cogo min na tiɲɛ na. Ni mɔgɔ b’a fɛ ka taa yɔrɔ lajɛ, a kɔlɔsi baarakɛlaw b’a wele cogo min na ani u bɛ jaabi di cogo min na a jɛɲɔgɔn walima a ka dɛmɛbagaw ma. A ɲininka ka kuma ni baarakɛla dɔ ye kelen na ni o bɛ se ka dɛmɛ don mɔgɔ ka lafiya hakili la.

N bɛ se ka mɔgɔ bɛɛ dɛmɛ cogo di?

A ɲininka a ka don o don diyanyɛkow, a ka delina, a ka kan, a ka ladamuni, a ka dannaya, a ka teriw ani a ka jɛkulu kan. A ka danbe bɛ se ka kɛ fɛn nafama ye baro la, walima a bɛ se k’a fɛ ka waati kɛ ɲɛnamaya yɔrɔ wɛrɛw kan. I kana taa bɔko bɛɛ kɛ baro ye danbe kan walima ka miiri ko LGBTQ+ mɔgɔ bɛɛ ye kɔrɔlen kelenw sɔrɔ.

Mɔgɔ dɔw ye ban walima danfara juguw sɔrɔ, o de la u bɛ se ka kɛ lasiranin ye ladonbagaw fɛ. Dɔ wɛrɛw tɛ se k’o ye haminanko ye. Lamɛn ni bonya ye k’a sɔrɔ i ma ɲini mɔgɔ fɛ a k’a ɲɛfɔ walima k’a jira. Ni hakilijigin dɔ, ja dɔ walima maana dɔ kɔrɔlen kan bɛ dimi lase, a ɲininka ni a b’a fɛ ka dabila walima ka barokun yɛlɛma.

Ni i ye jɛɲɔgɔn ye, teri ye walima balima ye, i yɛrɛ ka dɛmɛ fana nafa ka bon. Mɔgɔ ɲininka a b’a fɛ i ka kɛ a ladonni na cogo min na, ani hakilijagabɔsɛgɛn walima LGBTQ+ mɔgɔ kɔrɔbaw ka jɛkulu dɔ ɲini i sigiyɔrɔ la ni i mago bɛ ladilikan na. Alzheimer’s Association ka nafolo ɲɛ bɛ jɛkulu ni ladonbaga nafolo wɛrɛw jira; fɛn minnu bɛ sɔrɔ, olu bɛ bɔ i sigiyɔrɔ la.

Ni i b’a fɛ ka sɛbɛn bɛrɛbɛrɛ sɔrɔ ladonsow sumacogo kan, taa ladonso sugandicogo ni hakilijagabɔsɛgɛn ye. Ni i b’a fɛ dɛmɛ sɔrɔ labɛnni na kɔfɛ hakilijagabɔsɛgɛn dɔnni kɔfɛ, taa fɛn fɔlɔw ka kan ka kɛ hakilijagabɔsɛgɛn dɔnni kɔfɛ.