Atilẹ́yìn fún Ẹni LGBTQ+ pẹ̀lú Àrùn Ìdìmúlẹ̀ Ọpọlọ

Ìdánimọ̀ ẹni LGBTQ+ jẹ́ apá kan nínú ẹni tí wọ́n jẹ́. Béèrè ohun tó ṣe pàtàkì fún wọn, lo àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n yan, kí o sì jẹ́ kí wọ́n pinnu ta ni ó lè mọ̀ àwọn àlàyé ara ẹni. Má ṣe ronú rẹ̀ lọ́kàn nípa ìdánimọ̀ ẹni náà, alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀, àtìlẹ́yìn ìdílé tàbí ohun tí wọ́n fẹ́ kí ó jẹ́ àṣírí nípa ìrísí, ìkọ̀sílẹ̀ àtijọ́ tàbí ẹni tí ó bẹ̀ wọ́n wò.

Ìtọ́sọ́nà Alzheimer’s Society lórí bí a ṣe lè ṣètìlẹ́yìn fún ẹni LGBTQ+ tó ń gbé pẹ̀lú àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ dábàá pé kí a béèrè nípa ohun tí ẹni náà fẹ́ kí o sì yẹra fún rírò lórí ìbáṣepọ̀. Àwọn orísun àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ fún àwùjọ LGBTQ+ ti Alzheimer’s Association tún ṣàpèjúwe àwọn àníyàn nípa ìtakò àti wíwá ìtọ́jú tó fi ọwọ́ sí i. Àwọn ènìyàn yàtọ̀ síra; lo àwọn èrò wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ìbẹ̀rẹ̀ ìjíròrò, kì í ṣe àtòjọ tó ń ṣàlàyé ẹnì kan.

Báwo ni mo ṣe lè béèrè nípa orúkọ, àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ àti àṣírí?

Yan àkókò ìkọ̀kọ̀ tí kò sí ìkánjú. O lè béèrè pé, «Orúkọ wo àti àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ wo ni ẹ fẹ́ kí a máa lò?» tàbí «Ṣé ohun kan wà nípa ìdánimọ̀ tàbí ìbáṣepọ̀ yín tí ẹ fẹ́ kí àwọn tó ń ṣètìlẹ́yìn fún yín mọ̀?» Ẹni náà lè dáhùn díẹ̀, sọ pé rárá, tàbí padà sí ọ̀rọ̀ náà lẹ́yìn. Kò pọn dandan kí o béèrè àwọn ìbéèrè ara ẹni tí kò bá ní ṣe pẹ̀lú ìtọ́jú wọn.

Béèrè ta ni ó lè mọ̀ ohun wo. Ẹnì kan lè fẹ́ kí òṣìṣẹ́ mọ̀ alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀, ṣùgbọ́n kò fẹ́ kí ìdílé rẹ̀ tó kù mọ̀ nípa ìtọ́sọ́nà ìfẹ́ tàbí ìdánimọ̀ akọ-abo rẹ̀. Ẹnì kan tún lè fẹ́ ọ̀rọ̀ tí ó yàtọ̀ níbi oríṣiríṣi. Má ṣe pín àlàyé ìdánimọ̀ pẹ̀lú mọ̀lẹ́bí, olùbẹ̀wò tàbí òṣìṣẹ́ nítorí pé o mọ̀ nípa rẹ̀.

Tí ẹni náà bá fẹ́ kí a kọ ohun tí wọ́n fẹ́ sílẹ̀, béèrè ohun tí a ó kọ àti ta ni ó yẹ kí ó rí i. Ṣàyẹ̀wò bí olùpèsè ṣe ń ṣètọ́jú orúkọ tí ó yàtọ̀ sí ìkọ̀sílẹ̀ mìíràn, títí kan bóyá òṣìṣẹ́ lè lo orúkọ tí ẹni náà fẹ́ nígbà ìjíròrò. Rántí àṣírí ẹni náà; kì í ṣe gbogbo ẹni tó ń ṣèrànlọ́wọ́ pẹ̀lú ìtọ́jú ni ó nílò gbogbo àlàyé.

Ohun tí ẹni náà fẹ́ lè yí padà. Tún béèrè nígbà tí ẹni náà bá lè sọ ohun tí wọ́n fẹ́, pàápàá kí wọ́n tó gbé tàbí kí ètò ìtọ́jú tuntun bẹ̀rẹ̀. Tí kò bá yé ohun tí wọ́n fẹ́ kí a pín, má ṣe ronú rẹ̀ lọ́kàn. Tẹ̀lé ohun tí wọ́n ti sọ kedere tẹ́lẹ̀, kí o sì béèrè ìrànlọ́wọ́ lọ́wọ́ ògbógi tó péye ní agbègbè rẹ nípa àwọn ìbéèrè lórí àṣẹ ìtọ́jú tàbí ìlànà pínpín àlàyé.

Ta ni ó yẹ kí ó kópa nínú àwọn ìjíròrò ìtọ́jú?

Béèrè lọ́wọ́ ẹni náà ta ni wọ́n gbẹ́kẹ̀ lé àti ta ni wọ́n fẹ́ kí ó kópa. Nẹ́tíwọọ̀kì àtìlẹ́yìn wọn lè ní ọkọ tàbí aya, alábàákẹ́gbẹ́, ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́, mọ̀lẹ́bí tàbí «ìdílé tí wọ́n yan»—àwọn ènìyàn tó ń ṣètìlẹ́yìn fún wọn bí ìdílé bí wọ́n tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò jẹ́ mọ̀lẹ́bí. Àwọn kan gbẹ́kẹ̀ lé ìdílé ìbí wọn; àwọn mìíràn kò ṣe bẹ́ẹ̀. Jẹ́ kí ẹni náà ṣàpèjúwe ìbáṣepọ̀ rẹ̀ ní ọ̀rọ̀ tirẹ̀.

Béèrè àwọn ìbéèrè tó wúlò: Ta ni ó lè bẹ̀ wọ́n wò? Ta ni òṣìṣẹ́ yẹ kí ó pe tí ètò bá yí padà? Ta ni ó lè gba ìròyìn? Tí olùpèsè bá nílò ìgbaniláàyè tàbí ìwé kí ó tó lè pín àlàyé, béèrè ohun tí ó nílò kí o sì ṣàlàyé àwọn àṣàyàn fún ẹni náà. Jíjẹ́ alábàákẹ́gbẹ́ tàbí alátìlẹ́yìn tí a yan kò túmọ̀ sí pé ẹni náà ní àṣẹ lábẹ́ òfin láti ṣe ìpinnu fúnra rẹ̀; ìlànà yàtọ̀ síra níbi oríṣiríṣi.

Lo orúkọ ìbáṣepọ̀ tí ẹni náà fẹ́. Òṣìṣẹ́ ìtọ́jú tó pè alábàákẹ́gbẹ́ ní «ọ̀rẹ́» tàbí «mọ̀lẹ́bí» nígbà tí ẹni náà fẹ́ kí a mọ̀ wọn sí alábàákẹ́gbẹ́ lè fa ìpayà. Àkọsílẹ̀ kúkúrú tí ó dá lórí ìgbaniláàyè lè sọ fún òṣìṣẹ́ bí wọ́n ṣe lè ṣàfihàn àwọn ènìyàn àti àlàyé wo ni a lè pín.

Kí ni mo lè béèrè lọ́wọ́ olùpèsè ìtọ́jú?

Nígbà tí ẹ bá ń fi ilé ìtọ́jú ibùgbé, àtìlẹ́yìn ní ilé tàbí iṣẹ́ ọ̀sán fún àgbàlagbà wé ara wọn, béèrè lọ́wọ́ ẹni náà àwọn ìbéèrè wo ni wọ́n fẹ́ gbé dìde àti bóyá wọ́n fẹ́ kí o wà níbẹ̀. Ìtọ́sọ́nà SAGE lórí àwọn iṣẹ́ tó fi ọwọ́ sí i ṣàkíyèsí pé pínpín àlàyé ara ẹni pẹ̀lú olùpèsè lè jẹ́ ohun tí kò rọrùn. Béèrè lọ́wọ́ olùpèsè láti ṣàlàyé bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ lọ́wọ́lọ́wọ́ ní ọ̀rọ̀ tí ó rọrùn.

• Báwo ni ẹ ṣe ń kọ orúkọ àti àwọn ọ̀rọ̀-orúkọ tí ẹni náà fẹ́ sílẹ̀? Òṣìṣẹ́ wo ni ó lè rí àlàyé yìí?
• Báwo ni ẹnì kan ṣe lè yan ẹni tí yóò bẹ̀ wọ́n wò àti ní àkókò ìkọ̀kọ̀ pẹ̀lú alábàákẹ́gbẹ́ tàbí alátìlẹ́yìn mìíràn?
• Báwo ni ẹ ṣe ń kọ́ kí ẹ sì bọ̀wọ̀ fún ohun tí ẹni náà fẹ́ nípa yíyàrá, aṣọ àti ìtọ́jú ara ẹni?
• Irú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ wo ni òṣìṣẹ́ ń gba nípa àwọn àgbàlagbà LGBTQ+ àti àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ?
• Báwo ni olùgbé tàbí alátìlẹ́yìn ṣe lè gbé àníyàn dìde nípa àṣírí tàbí àìbọ̀wọ̀, kí ni yóò sì tẹ̀ lé e?

Ìtọ́sọ́nà SAGE àti Human Rights Campaign Foundation lórí ìtọ́jú igba pípẹ́ tó fi gbogbo ènìyàn mọ́ra dábàá pé kí a ṣàyẹ̀wò àwọn ìlànà tí a kọ sílẹ̀ lórí ìbẹ̀wò, yíyàrá àti ìṣe òṣìṣẹ́. A tẹ̀ ẹ́ jáde ní ọdún 2021; lo ó fún àwọn ìbéèrè láti béèrè, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí àlàyé lórí òfin agbègbè lọ́wọ́lọ́wọ́. Àwọn ìlànà àti iṣẹ́ yàtọ̀ síra níbi oríṣiríṣi.

Ààmì, ìwé ìpolongo tàbí ìdáhùn kan tó tu ní lára kò lè jẹ́ ẹ̀rí pé bẹ́ẹ̀ ni ìtọ́jú ojoojúmọ́ yóò rí. Tí ẹni náà bá fẹ́ lọ bẹ̀ wọ́n wò, kíyèsi bí òṣìṣẹ́ ṣe ń pè wọ́n àti bí wọ́n ṣe ń dáhùn sí alábàákẹ́gbẹ́ wọn tàbí àwọn alátìlẹ́yìn tí wọ́n yan. Béèrè láti bá òṣìṣẹ́ kan sọ̀rọ̀ ní ìkọ̀kọ̀ tí èyí bá lè jẹ́ kí ẹni náà ní ìmọ̀lára ààbò.

Báwo ni mo ṣe lè ṣètìlẹ́yìn fún gbogbo ẹni náà?

Béèrè nípa àwọn ohun tí ẹni náà máa ń fẹ́ ṣe lojoojúmọ́, àwọn àṣà wọn, èdè, àṣà, ẹ̀sìn, àwọn ọ̀rẹ́ àti àwùjọ wọn. Ìdánimọ̀ wọn lè ṣe pàtàkì láti jíròrò, tàbí wọ́n lè fẹ́ láti lo àkókò lórí àwọn apá mìíràn nínú ìgbésí ayé. Má ṣe sọ gbogbo ìbẹ̀wò di ìjíròrò nípa ìdánimọ̀ tàbí ronú pé gbogbo ẹni LGBTQ+ ní irú ìrírí kan náà.

Àwọn kan ti dojú kọ ìkọ̀sílẹ̀ tàbí ìyàsọ́tọ̀, wọ́n sì lè ní ìṣọ́ra sí àwọn iṣẹ́. Àwọn mìíràn lè má rí èyí gẹ́gẹ́ bí àníyàn. Fi etí sílẹ̀ láì béèrè kí ẹni náà ṣàlàyé tàbí fi ohunkóhun hàn. Tí ìrántí, fọ́tò tàbí ìtàn kan nípa àtijọ́ bá ń bà wọ́n lọ́kàn jẹ́, béèrè bóyá wọ́n fẹ́ dáwọ́ dúró tàbí yí ọ̀rọ̀ padà.

Tí ìwọ bá jẹ́ alábàákẹ́gbẹ́, ọ̀rẹ́ tàbí mọ̀lẹ́bí, àtìlẹ́yìn tìrẹ náà ṣe pàtàkì. Béèrè lọ́wọ́ ẹni náà bí wọ́n ṣe fẹ́ kí o kópa, kí o sì wá àjọ àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ tàbí àjọ àgbàlagbà LGBTQ+ ní agbègbè rẹ tí o bá nílò ìmọ̀ràn. Ojú-ìwé orísun Alzheimer’s Association ní àwọn ìjápọ̀ sí àwọn orísun àwùjọ àti olùtọ́jú; ohun tó wà gbẹ́kẹ̀ lé ibi tí o ń gbé.

Fún àtòjọ tó gbooro síi nígbà tí ẹ bá ń fi ilé ìtọ́jú ibùgbé wé ara wọn, wo bí a ṣe lè yan ìtọ́jú ibùgbé fún àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ. Fún ìrànlọ́wọ́ láti ṣètò lẹ́yìn ayẹ̀wò àrùn, wo àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ lẹ́yìn ayẹ̀wò àrùn ìdìmúlẹ̀ ọpọlọ.