Dimbali nit ku LGBTQ+ bu am demans

Bopp nit ku LGBTQ+ benn xaaj la ci li mu di. Laaj lan la am solo ci moom, jëfandikoo baat yi mu tànn, te bàyyi ko mu tànn ñan ñu mën xam mbir yu moom. Bul foog bopp nit ki, way-ndoxam, ndimbal njabootam walla li mu bëgg ci suturaam ci melokaanam, dencukaay yu yàgg walla ñi koy ganesi.

Gindikaayu Alzheimer’s Society ci ndimbal nit ku LGBTQ+ bu am demans dañuy digal ñu laaj li nit ki bëgg te baña foog ci diggante yi. Xibaar yi Alzheimer’s Association joxe ci demans ak mbooloo LGBTQ+ itam dañuy wax ci jafe-jafe yu ñu mën am ci ragal ñu seen te wut toppatoo bu dalal. Nit ñu nekk wuute nañu; jëfandikool xalaat yii niki ndimbal ngir waxtaan, du lim bu taxawal nit ki.

Naka laa mën laaj ci tur, tur-wu-ndaw ak sutura?

Tànnal waxtu bu sutura te kenn du ko yàkkamti. Mën nga laaj: « Ban tur ak tur-wu-ndaw nga bëgg ñu jëfandikoo? » walla « Ndax am na lenn ci sa bopp walla sa diggante yu bëgg ñiy la toppatoo ñu xam? » Nit ki mën na tontu ci lenn, baña, walla dellu ci lool ci kanam. Soxlaa laaj laaj yu moom yuy amul njeexital ci toppatooam.

Laaj ñan ñu mën xam lan. Kenn mën na bëgg liggéeykat yi nangu way-ndoxam, waaye buggul njabootam yu gën a yaatu ñu xam wàllam ci mbëggeel walla boppam ci wàllu góor-jigéen. Nit ki mën na itam tànn baat yu wuute ci barab yu wuute. Bul seddoo xibaar yi ñeel boppam ak mbokk, ganesi walla liggéeykat yi ndax rekk yaa ko xam.

Su nit ki bëggee ñu denc tànnéef bi, laaj lan lañu war a bind ak ñan ñu war a ko gis. Xoolal naka boroom toppatoo bi di def su tur bi nit ki bëgg wuteek tur yi ci yeneen dencukaay, bokk na ci ndax liggéeykat yi mën nañu jëfandikoo tur bi nit ki tànn ci waxtaan. Bul fàtte sutura nit ki; du ñépp ñiy jàppale ci toppatoo la soxla xam lépp.

Tànnéef yi mën nañu soppeeku. Delluwaat laaj su nit ki mën a wax li mu bëgg, rawatina laata toxal walla laata soppi toppatoo. Su leerul lan la bëgg seddoo, bul foog. Toppal bépp tànnéef bu leer bu mu joxe woon, te laaj ndimbal ci nit ku xam ci sa gox su amoon laaj ci sañ-sañu jëf walla sàrti seddoo xibaar.

Ñan ñu war a bokk ci waxtaan yi ñuy def ci toppatoo bi?

Laaj nit ki ñan ñu mu wóolu te bëgg ñu bokk. Mbooloo ndimbalam mën na nekk jëkkër, way-ndox, xarit bu jege, mbokk walla « njaboot gi mu tànn » — ñi koy dimbali niki njaboot doonte duñu mbokk. Ñenn ñi dañuy sukkandikoo ci njabootu juddu, yeneen duñu ko def. Bàyyi nit ki mu wax seen diggante ak baatam bopp.

Laaj laaj yu am solo ci dund bu nekk: Ñan ñu mën ganesi? Ñan ñu liggéeykat yi war a woote su njëriñ yi soppeekoo? Ñan ñu mën jot xibaar? Su boroom toppatoo bi soxla nangu walla kayit laata seddoo xibaar, laaj lan la soxla te leeral nit ki tànnéef yi. Nekk way-ndox walla nit ku dimbali ku tànn du tax sa bopp sañ-sañu jël dogal; sàrti yi wuute nañu ci barab.

Jëfandikoo turu diggante bi nit ki tànn. Liggéeykat bu wooye way-ndox « xarit » walla « mbokk » te nit ki bëgg ñu nangu ko niki way-ndoxam mën na indi mettit. Bindu bu gàtt bu am nangu mën na wax liggéeykat yi naka lañu war a nangu nit ñi ak lan lañu mën seddoo.

Lan laa mën laaj boroom toppatoo bi?

Soo di seet kër toppatoo bu yàgg, ndimbal ci kër walla sarwiis ci bëccëg, laaj nit ki yan laaj la bëgg yëkkati ak ndax mu bëgg nga bokk. Gindikaayu SAGE ci sarwiis yu dalal dafay wax ne seddoo xibaar yu moom ak boroom toppatoo bi mën na mel ni lu woyof. Laaj boroom toppatoo bi mu leeralal la seen jëfin yu bees ak baat yu yomb.

• Naka ngeen di denc tur bi nit ki tànn ak tur-wu-ndawam? Yan liggéeykat ñoo mën gis xibaar boobu?
• Naka la nit ki mën a tànn ñan ñu mën ko ganesi te am waxtu bu sutura ak way-ndox walla beneen ndimbal?
• Naka ngeen di jàng te di wormaal tànnéef yu nit ki ci néeg, colgu ak toppatoo bopp?
• Yan tàggat la liggéeykat yi di am ci mag ñi LGBTQ+ ak demans?
• Naka la nit ku dëkk fa walla ndimbal mën a yëkkati jafe-jafe ci sutura walla ñàkk worma, te lan moo topp?

Gindikaayu SAGE ak Human Rights Campaign Foundation ci kër toppatoo bu yàgg bu dalal dafay digal ñu saytu politig yu bind ci ganesi, néeg ak jëfinu liggéeykat yi. 2021 lañu ko siiwal; jëfandikoo ko ngir laaj yi nga war a def, du wax ci yoon bu bees ci sa gox. Politig ak sarwiis yi wuute nañu ci barab.

Logo, tërëlin walla benn tontu bu dal mënul aar naka toppatoo bu bes bu nekk di mel. Su nit ki bëggee ganesi, seetal naka liggéeykat yi di ko woowe ak naka lañuy tontu way-ndoxam walla nit ñi mu tànn ngir dimbali ko. Laaj nga wax ci sutura ak liggéeykat bu mu gën a tax nit ki mu am kóolute.

Naka laa mën dimbali nit ki ci lépp?

Laaj ci li nit ki di soxla ci bes bu nekk, coono yi, làkk wi, aada, diine, xarit ak mbooloo. Boppam mën na am solo ñu wax ci moom, walla mën na bëgg mu jëfandikoo waxtuam ci yeneen wàll ci dundam. Bul soppi bépp ganesi mu nekk waxtaan ci boppam, te bul foog ne ñépp nit ñu LGBTQ+ am nañu benn xam-xam.

Ñenn ñi dafa amoon ñu bañ leen walla def leen lu bon, loolu mën na tax ñu am ragal ci sarwiis yi. Yeneen duñu ko gis niki jafe-jafe. Déglul te bul laaj nit ki mu leeral walla wone. Su fàttaliku, nataal walla nettali bu ñeel lu weesu di mettal, laaj ndax mu bëgg taxaw walla soppi mbir mi.

Soo nekkee way-ndox, xarit walla mbokk, sa ndimbal bopp itam am na solo. Laaj nit ki naka la bëgg nga bokk, te seetal kuréel bu nekk ci sa gox ci demans walla mag ñu LGBTQ+ soo soxlaa ndimbal. Xëtu xibaaru Alzheimer’s Association dafay jox lëkkalekaay ci ndimbal mbooloo ak ñiy toppatoo; li am te mana am dafa sukkandikoo ci foo dëkk.

Ngir lim bu gën a yaatu soo di mengale kër toppatoo, seetal tànn kër toppatoo bu yàgg ci demans. Ngir ndimbal ci njëriñ yi gannaaw xam-xam bu demans, seetal jëfi njëkk gannaaw xam-xam bu demans.