Oppalaš vástádus
Jeara movt olmmoš háliida ahte suinna ságastuvvo, geaid son háliida mielde ja maid son háliida earáiguin juogadit. Gudnejahtte párra ja válljejuvvon bearraša, suddje priváhtavuođa ja jeara dikšofálaldagain movt sin njuolggadusat doibmet beaivválaš eallimis.
- Jeara olbmo nama, pronomeniid, gaskavuođaid ja priváhtavuođasávzamiid birra; ale navddit.
- Divtte olbmo válljet juogágo, goas ja geaiguin son juogá persovnnalaš dieđuid.
- Jeara geaid olmmoš atná bearrašin ja geat ožžot oažžut dieđuid dahje fitnat.
- Dárkkis movt dikšofálaldagat čállet sávzamiid, suddjejit priváhtavuođa ja vástidit fuolaide.
- Identitehta lea dehálaš, muhto dat lea dušše oassi olbmo eallimis ja dikšumis.
Dán siiddus (4 oasi)
LGBTQ+ olbmo identitehta lea okta oassi das gii son lea. Jeara mii lea sutnje dehálaš, geavat sániid maid son vállje, ja divtte su mearridit geat ožžot diehtit persovnnalaš dieđuid. Ale navddit olbmo identitehta, párra, bearrašdoarjaga dahje priváhtavuođasávzamiid olgguldas hámi, boares čállosiid dahje dan vuođul gii fitná.
Alzheimer’s Society ráva čoavdit LGBTQ+ olbmo geas lea demeansa ávžžuha jearrat olbmo sávzamiid birra ja garvit navdimiid gaskavuođaid birra. Alzheimer’s Association LGBTQ+ demeansaresurssat muitalit maiddái fuolaid birra stigma ja buorre mielain váldojuvvon dikšuma gávdnama birra. Olbmot leat earáláganat; geavat dáid jurdagiid ságastallama álggaheapmin, ii listun mii merošta olbmo.
Movt sáhtán jearrat nama, pronomeniid ja priváhtavuođa birra?
Vállje priváhta ja ráfálaš bottu. Sáhtát jearrat: «Man nama ja pronomeniid háliidat ahte mii geavahit?» dahje «Leago juoga du identitehta dahje gaskavuođaid birra maid háliidat ahte sii geat du dorjot galget diehtit?» Olmmoš sáhttá vástidit muhtin muddui, dadjat ahte ii, dahje máhccat áššái maŋŋel. It dárbbaš jearrat persovnnalaš gažaldagaid mat eai gula su dikšumii.
Jeara gii oažžu diehtit maid. Muhtin sáhttá háliidit ahte bargit dovdájit su párra, muhto ii háliit ahte viidásut bearaš oažžu diehtit su seksualálaš sojádaga dahje sohkabealleidentitehta birra. Olmmoš sáhttá maiddái háliidit earálágan sániid iešguđet diliin. Ale juoge identitehtadieđuid fulkkiide, gussiide dahje bargiide dušše danin go don ieš dieđát daid.
Jos olmmoš háliida ahte sávvamuš čállojuvvo, jeara maid galgá čállit ja geat galget oaidnit dan. Dárkkis movt fálaldat gieđahallá nama mii spiehkasta eará čállosiin, ja sáhttetgo bargit geavahit olbmo válljejuvvon nama ságastallamis. Doala olbmo priváhtavuođa mielas; buohkat geat veahkehit dikšumis eai dárbbaš diehtit buot dieđuid.
Sávvamat sáhttet rievdat. Dárkkis fas go olmmoš sáhttá cealkit iežas válljejumi, erenoamážit ovdal fárrema dahje ođđa dikšoortnega. Jos ii leat čielggas maid son háliida juogadit, ale navddit. Čuovo čielga sávzamiid maid son lea ovdal addán, ja bivdde veahki gelbbolaš báikkálaš ámmátolbmos gažaldagaiguin mat gusket dikšunváldái dahje dieđujuohkinnjuolggadusaide.
Geat galget leat mielde dikšoságastallamiin?
Jeara olbmos geaidda son luohtá ja geaid son háliida mielde. Su doarjjafierpmádat sáhttá sisttisdoallat náittosguoimmi, párra, lagaš ustiba, fulkki dahje «válljejuvvon bearraša» — olbmuid geat dorjot su dego bearraš, vaikko eai leat fulkkit. Muhtimat dorvvastejit vuolggabearrašii; earát eai. Divtte olbmo govvidit iežas gaskavuođaid iežas sániiguin.
Jeara praktihkalaš gažaldagaid: Geat ožžot fitnat? Geaidda bargit galget riŋget jos plána rievdá? Geat ožžot dieđuid? Jos fálaldat gáibida lobi dahje báhpáriid ovdal go dieđuid juohká, jeara maid dat dárbbaša ja čilges molssaeavttuid olbmui. Párra dahje válljejuvvon doarjjan olmmoš ii automáhtalaččat oaččo lágalaš vuoigatvuođa dahkat mearrádusaid; njuolggadusat leat earáláganat báikkis báikái.
Geavat dan gaskavuođanama man olmmoš háliida. Dikšobargi gii gohčoda párra «ustibin» dahje «fulkin» go olmmoš háliida ahte son dovddastuvvo páran, sáhttá dagahit váivvi. Oanehis, lobi vuođul čállojuvvon diehtu sáhttá muitalit bargiide movt olbmuid galgá ovdanbuktit ja mat dieđuid oažžu juogadit.
Maid sáhtán jearrat dikšofálaldagas?
Go buohtastahttát orrunruovttu dikšuma, ruovttuveahki dahje beaivvedikšunbálvalusaid, jeara olbmos mat gažaldagaid son háliida bajidit ja háliidago son ahte don leat mielde. SAGE rávagirji dohkkehuvvon bálvalusaid birra čujuha ahte persovnnalaš dieđuid juohkin fálaldagain sáhttá dovdot hearkkin. Bivdde fálaldaga čilget iežas dálá bargovuogiid eaŋkilis sániiguin.
- Movt din čállet válljejuvvon nama ja pronomeniid? Mat bargit ožžot oaidnit dieđuid?
- Movt olmmoš sáhttá válljet geat fitnet ja oažžut priváhta áiggi párain dahje eará doarjjan olbmuin?
- Movt dii ohppet ja gudnejahttibehtet olbmo sávzamiid lanjajuogu, biktasiid ja persovnnalaš dikšuma birra?
- Man oahpu bargit ožžot LGBTQ+ boarrásiid ja demeanssa birra?
- Movt orru dahje doarjjan olmmoš sáhttá bajidit fuola priváhtavuođa dahje gudnehis meannudeami birra, ja mii dáhpáhuvvá dan maŋŋá?
SAGE ja Human Rights Campaign Foundation rávagirji mieldeváldi guhkesáigge dikšuma birra evttoha dárkkistit čálalaš njuolggadusaid galledemiid, lanjajuogu ja bargiid bargovuogi birra. Dat almmuhuvvui jagi 2021; geavat dan gažaldahkan maid sáhttá jearrat, ii cealkámuššan dálá báikkálaš lágain. Njuolggadusat ja bálvalusat leat earáláganat guovllus guvlui.
Logo, brošyra dahje okta lohkkájeaddji vástádus ii sáhte dáhkidit movt beaivválaš dikšun duođai dovdo. Jos olmmoš háliida fitnat, fuomáš movt bargit ságastallet suinna ja movt sii vástidit su párrái dahje válljejuvvon doarjjan olbmuide. Bivdde ságastallat sierra bargiin, jos dat sáhttá veahkehit olbmo dovdat iežas dorvvolažžan.
Movt sáhtán doarjut olles olbmo?
Jeara olbmo dábálaš beroštumiid, rutiinnaid, giela, kultuvrra, oskku, ustibiid ja servoša birra. Su identitehta sáhttá leat dehálaš ášši ságastallat, dahje son sáhttá háliidit geavahit áiggi eallima eará osiide. Ale daga juohke galledeami ságastallamin identitehta birra iige navddit ahte buot LGBTQ+ olbmuin leat leamaš seammá vásáhusat.
Muhtimat leat deaividan hilguma dahje vealaheami ja sáhttet danin leat várrugasat bálvalusaid ektui. Earát eai sáhte atnit dan fuollan. Guldal almmá bivddikeahttá olbmo čilget dahje duođaštit maidege. Jos muittu, govva dahje muitalus dološ áiggis dahká olbmo morašlažžan, jeara háliidago son heaitit dahje molsut fáttá.
Jos don leat párra, ustib dahje fulki, de du iežat doarjja lea maiddái dehálaš. Jeara olbmos movt son háliida ahte don leat mielde, ja oza báikkálaš demeansa- dahje LGBTQ+ boarrásiidorganisašuvnna, jos dárbbašat ráđi. Alzheimer’s Association resursasiidu čujuha servoša ja fuolaheaddjiid resurssaide; dat mii lea oažžumis lea gitta das gos don orut.
Viidásut muitolista dikšoruktuid buohtastahttimis gávnnat dás: válljet orrunruovttu dikšuma olbmui geas lea demeansa. Veahkki plánemii diagnosa maŋŋá gávnnat dás: vuosttas lávkkit demeansadiagnosa maŋŋá.
Dábálaš gažaldagat
Galgonggo muitalit dikšobargiide ahte olmmoš lea LGBTQ+?
Jeara olbmos maid son háliida bargiid diehtit ja geat ožžot diehtit dan. Juoge dušše dan masa son lea miehtan, jos lea vejolaš, ja jeara fálaldagas movt diehtu čállojuvvo ja geat ožžot oaidnit dan.
Geat galget leat mielde dikšoságastallamiin?
Jeara olbmos geaidda son luohtá ja geaid son háliida mielde. Dat sáhttá leat párra, ustib, fulki dahje válljejuvvon bearaš; ale navddit ahte biologalaš fulki lea dat geainna son mielamielas háliida gulahallat.
Maid galggan jearrat dikšoruktos LGBTQ+ mieldeváldima birra?
Jeara namaid ja pronomeniid birra čállosiin, galledeami ja priváhta áiggi birra, lanjajuogu ja persovnnalaš dikšosávzamiid birra, bargiid oahpu birra ja movt fuolat gieđahallojit. Bivdde dálá čálalaš njuolggadusaid, jos dat leat dehálaččat.
Maid jos olmmoš rievdada dan maid son háliida juogadit?
Sávvamat sáhttet leat earáláganat olbmos olbmui, dilis dillái ja áiggis áigái. Dárkkis fas olbmuin, jos lea vejolaš, ja ale juoge dieđuid ovddit ságastallama vuođul, jos son dál bivdá du doallat daid priváhtan.
Čujuhusat
Mii čujuhit organisašuvnnaide ja dutkamiidda, main dát siidu leat vuođđun. Juohke lea geahčaduvvon siidu ođasmahttimis.
- Supporting an LGBTQ+ person with dementia · Alzheimer's Society
- LGBTQ+ Community Dementia Resources · Alzheimer's Association
- 10 Tips for Finding LGBT-Affirming Services · SAGE
- Finding an LGBTQ+ Inclusive Long-Term Care Community · SAGE and Human Rights Campaign Foundation