LGBTQ+ jaqir yanapt’aña, amtañ p’iqinchäwini

Mä LGBTQ+ jaqina khitiñatapax jupan khititätapata mä chiqakiwa. Kuna aski uñjaski uk jiskt’am, jupan ajllit arunak apnaqam, ukat sapaki amuyt’asiñapat jaytam, khitinakas jupat yatiyäwinakap yatiñapakini. Janiw jaqina khitiñatapa, masiparu, familiapan yanapt’aparu jan ukax amuyt’asiñ munataparux uñnaqäwipat, nayra qillqatanakat jan ukax khitinakas tumpaski ukanakat amuyt’kasma.

Alzheimer’s Society ukana LGBTQ+ jaqir yanapt’añataki irpt’äwipa ukax jaqina munatapar jiskt’aña ukat mayacht’äwinakat jan amuyt’asiña iwxt’i. Alzheimer’s Association ukana LGBTQ+ amtañ p’iqinchäwi yanapt’äwinakapaxa ukax uñisitatäwi ukat suma uñjat yanapt’äwi jikxatañat llakinakarus uñacht’ayi. Jaqinakax may mayawa; aka amuyunakax aruskipt’añatak wakichäwinakjam uñjam, janiw jaqir uñacht’ayañatak lista ukhamäkiti.

¿Kunjams suti, pronombre ukat amuyt’asiñ munatapat jiskt’asma?

Mä sapaki, jan jank’ak aruskipt’añ pach ajllim. Akham jiskt’asma: “¿Kuna sutimpi ukat kuna pronombrenakampis jawsatäñ munasma?” jan ukax “¿Khitiñatamat jan ukax mayacht’äwinakamat kunas yanapt’irinakamatak yatiñ munasma?” sasa. Jaqix mä qhawqaki kutiyaspawa, janiw saspa, jan ukax qhipharut kutiyirakispawa. Uñjäwipatak jan wakiskir jiskt’äwinak janiw jiskt’añamäkiti.

Khitirus kun yatiyañapa uk jiskt’am. Inas mä jaqix masipax irnaqirinakat uñt’atäñ munaspa, ukampis sexual orientaciónapat jan ukax género khitiñatapat jach’a familiaparux janiw yatiyatäñ munkaspati. Jaqix may may chiqanakana may may arunak apnaqañ munarakispawa. Janiw khitiñatapat yatiyäwinak familiaranakaru, tumpirinakaru jan ukax irnaqirinakar yatiyirakimti, jumax yattawa sasina layku.

Jaqix mä amuyt’äwi qillqantatäñ munchi ukhaxa, kuns qillqantañapa ukat khitinakas uñjañapa uk jiskt’am. Tamanarux jiskt’am, yaqha qillqatanakan sutipat mayja sutimpi utjchi ukhaxa kunjams uñjapxi, ukat irnaqirinakax aruskipt’kasaxa jaqina munat sutip apnaqañ yatipxiti. Jaqina amuyt’asitäwip amtapunin uñjam; janiw taqi yanapt’irinakax taqi yatiyäwinak yatiñapakiti.

Amuyt’äwinakax mayjiptaspawa. Jaqix ajlliñ atiptkchi ukhaxa wasitat jiskt’am, juk’ampirus jak’achasiñ jan ukax machaq yanapt’äw mayjt’äwi nayraqatana. Kuna yatiyañ munaski uk jan qhanächi ukhaxa, janiw amuyt’kasma. Nayraqat qhana arsuwa ukarjam saram, ukat uñjäw amtäwipat jan ukax yatiyäw apnaqañ kamachinakat jiskt’äwinakatakix kawkhankir yatiñani irpiriruw jiskt’am.

¿Khitinakas yanapt’äw aruskipt’äwinakan chikancht’asiñapaxa?

Jaqir jiskt’am, khitinakarus confiyapxi ukat chikancht’ayatäñ munapxi. Yanapt’ir mayacht’äwinakapax chacha warmipa, masipa, wali amigo, familiara jan ukax “ajllit familia” jaqiakispawa — jupanakar familiajam yanapt’ir jaqinaka, janiw familiara jaqipkch ukhaxa. Yaqhip jaqinakax nayrïr familiaparuw confiyapxi; yaqhanakasti janiwa. Jaqiw mayacht’äwinakap jupan arunakapampi qhanañchpan.

Aski jiskt’äwinak luram: ¿Khitinakas tumpasiñapakini? ¿Amtanakax mayjt’iptani ukhaxa irnaqirinakax khitiruw jawsayañapa? ¿Khitinakas yatiyäwi katoqañapa? Tamanax yatiyäw jaljañatakix permiso jan ukax qillqatanak mayi ukhaxa, kunsa munaski uk jiskt’am ukat jaqir uñacht’ayam. Masi jan ukax ajllit yanapt’iriña ukax janiw sapakiw amtäwinak lurañatak kamachinjam atiyniñ churkiti; kamachinakax may may chiqanakan mayjakiwa.

Jaqix kuna mayacht’äwi sutimpi uñt’ayasiñ muni uk apnaqam. Mä yanapt’ir irnaqirix masirux “amigo” jan ukax “familiara” sasaw jawsaspacha, ukampis jaqix masipjam uñt’ayasiñ muni ukhaxa, llakthapispa. Jisk’a, permiso katut qillqataw irnaqirinakar yatichaspa, kunjams jaqinakar uñt’ayañapa ukat kuna yatiyäwinaks yatiyasiñapa.

¿Yanapt’ir tamanarux kunsa jiskt’asma?

Jak’añ uta uñjäwi, utana yanapt’äwi jan ukax uru yanapt’äwi uñakipt’kasaxa, jaqiruw jiskt’aña, kuna jiskt’äwinak arsuñ munapxi ukat juman chikancht’asiñ munaptamti. SAGE ukana suma yanapt’äwinak jikxatañ irpt’äwipa ukax tamanamp yatiyäwinak yatiyasiñax inas jan aski chuym uñjañaspaw sasaw qhanañchi. Tamanarux jichha saräwinakap qhana arunakapampi qhanañchañ mayim.

• ¿Kunjams munat suti ukat pronombrenak qillqantapxta? ¿Kuna irnaqirinakas uka yatiyäw uñjañ yatipxi?
• ¿Jaqix kunjams tumpirinak ajllispalla ukat masipampi jan ukax yaqha yanapt’iripampi sapaki pachanak utjañ atispalla?
• ¿Jaqina cuarto, isinaka ukat sapaki uñjäwi tuqit amuyt’äwinakap kunjams yatipxta ukat respetompi uñjapxta?
• ¿Irnaqirinakax LGBTQ+ jilïr jaqinakat ukat amtañ p’iqinchäwit kuna yatichäwinak katoqapxi?
• ¿Mä jakasir jaqi jan ukax yanapt’iri, amuyt’asiñ jan respetata ukat llaki uñstayañatakix kunjams arsuñapa, ukat ukat qhipharux kunas pasaspa?

SAGE ukat Human Rights Campaign Foundation ukanakan suma katjat jaya pach uñjäwi irpt’äwipa ukax tumpirinakat, cuarto katuqañat ukat irnaqirinakan saräwinakapat qillqat kamachinak uñakipaña iwxt’i. Uka irpt’äwix 2021 maran mistüna; jiskt’añatak amuyunakjam apnaqam, janiw jichha pachan kawkhankir kamachirjamäkiti. Kamachinakasa ukat yanapt’äwinakas may may chiqanakan mayjakiwa.

Mä uñacht’äwi, folleto jan ukax mä suma kutiyäwix janiw sapakiw sapa uru uñjäwix kunjamäni uk saykaspati. Jaqix tumpasiñ muni ukhaxa, irnaqirinakax kunjams jawsapxi ukat masiparu jan ukax ajllit yanapt’irinakapar kunjams kutiyapxi uk uñjam. Jaqitakix aski chuyman jikxatasiñapatakixa, mä irnaqirimp sapaki arsuñ mayt’asma.

¿Kunjams taqpach jaqir yanapt’asma?

Jaqina sapa uru munañanakapat, saräwinakapat, arupat, cultura, iyawsäwipat, amigonakapat ukat ayllunakapata jiskt’am. Khitiñatapax arsuñatak wakiskirispawa, jan ukax jakäwipan yaqha tuqinakamp pach apnaqañ munaspawa. Janiw sapa tumpäwix khitiñat tuqit aruskipt’äwir tukuyañamäkiti, ukat janiw taqpach LGBTQ+ jaqinakax kikpa yatiyäwinakani sas amuyt’kasma.

Yaqhip jaqinakax jan munata uñjatäwinak jan ukax jan wali uñjatäwinak uñjasipxäna, ukatwa yanapt’äw tamanak uñjasaxa inas p’inqasipkakispawa. Yaqhanakax ukham janiw amuykaspati. Ist’am, ukampis jaqirux janiw qhanañchañ maykasma jan ukax yatiyañapkaspaw sas maykasma. Nayra pachan mä amtawi, jamuq jan ukax sarnaqäwix llakimpi uñjayaspa ukhaxa, sayt’añ munapti jan ukax yaqha tuqir sarantasiñ munapti uk jiskt’am.

Masi, amigo jan ukax familiara jaqiätam ukhaxa, jumankir yanapt’äwis wakisiwa. Jaqirux kunjams chikancht’ayasiñ munaptam uk jiskt’am, ukat amuyt’äw munsta ukhaxa, kawkhankir amtañ p’iqinchäwi tamanar jan ukax LGBTQ+ jilïr jaqinakataki tamanar thaqham. Alzheimer’s Association ukana yanapt’äwi panka ukax ayllu ukat uñjir yanapt’äwinakar chinuñchayi; kawkhans jakasma ukarjamaw utji.

Uñjäw utanak uñakipt’añatak juk’amp yatxatañatakixa, amtañ p’iqinchäwitaki jak’añ uta uñjäw ajlliñataki uñakipam. Amtañ p’iqinchäwi yatiyata qhiphat wakichañatak yanapt’atakixa, amtañ p’iqinchäwi yatiyata qhiphat nayrïr luräwinaka uñakipam.