Uñjirin Amparapa: Samaraña ukat Yanapt'añ

Amuyt’añ jan wali sarañkir jaqi uñjkta ukhaxa, jichhürunakan jan lup’iwi jan ukax jan wali sarañkañ jikxatasmawa. Ukax jan kuna jan wali uñtañakiti. Jumar amparamaru uñjañax janiw lurañ lurañ jan ukax jumar suma lurañanakat qhipa lurañ kiti; ukax jumar sarañ yanapt’istaspa.

Akax uñjirinakan ch’ekhañ uñtañanakaw, samaraña thaqhañ ukat yanapt’añ tantachawinakaw, ukat US yanapt’añ telefononakaw, jichhürunakan lup’añ munañanakax.

¿Kunas uñjirin ch’ekhañ uñtañanakaxa?

Ch’ekhañ jan lup’iwi qalltaskiwa, ukhamasa uñtañanakam amuyañ wali. National Institute on Aging (NIA) uñtatapi uñjirin ch’ekhañ uñtañanaka, kunjamakaspa:

• ch’ekhaña, jan lup’iwi jan ukax llakisiña;
• jan wali kólerañ jan ukax jan suma ch’ukhañ;
• amigonakat jaljaña jan ukax jaljañ uñjaña;
• jan wali lunthañ jan ukax jan lunthañ;
• llakisiña jan ukax jan suyt’añ, jan ukax wali munasiñanakam jan uñjañ;
• sapa mayni laqhu, jan ukax jan kuna jan wali;
• irnaqañ jan ukax jumar mikhuña jan lurañ;
• jumar jiwasa ch’uqhaña jan ukax jumar ch’ukha uñjañ jaytañ;
• ukhamarak ukhamarak jumar jaqinakax jan wali ch’ukhañ.

Alzheimer’s Association mayni uñtañanakas uñtatapi, kunjamakaspa: enfermedad ukat jan kunsa uñjañ, jaqi ukat “jupax jan kunsa jan wali sarañkiti” sañ kólerañ, qhipa uñtañanakat llakisiña, amuyañ jan ch’amanaka, ukat jumar jan wali lunthañ. Akhamax doctor jumaru parlañama, ukham uñtañanakax sapa pachanakanx utjaspa ukhaxa.

NIA yatichañapa: jan suyt’añ jumax sinti ch’ekhañ paskäta ukhaxa. Ukham uñtañanakam nayraqatawa uñjañ, ukat lurañ.

¿Kunsa jichhürunakan lurañ puedä, pä phaxsin?

Jan walt’äwinakax ch’ekhañ amparaskaspa. Janiw kunsa ch’ekhañ jan ukax ch’ekhañ lurañ ch’iqsaskiti, ukampis ukax jumar jan wali pachaw uñjaña.

• Jaqhu sarañ. Uta punkunkamanj jan ukax buzón uñjañkama sarañ, jaqi suma sarañkaspa ukhaxa.
• Sap’ita samarañ. Jan wali jaqhipa mä yati sum samarañ. Jumax Calm Breathing pachanakxa uñjirin jaqi jaqhipanwa lurañ.
• Uma umaña ukat mikhuña. Jumar mikhuña jan amuyañax sapa.
• Mä amiga qillqaña. Janiw mayjt’añ, jan ukax mä sarañ jan uñjañ, sapa jaljaña.
• Jumar pachpa arunaka arusiña. NIA-n guía de cuidado personal uñtatapi, arunaka: “Naya sum lurañ munta,” “Naya jan sum jaqi, ukhasa jan kunsa,” ukat “Jisk’a pachanakan sum samarañanakax ukhaxa, naya kusisitäna.”

¿Kunsa samaraña uñjirinakax, ukat kunjamasa katuqaña?

Samaraña uñjirinakax jumar uñjat jaqitakix mä jisk’a pachan uñjañawa. NIA samaraña uñjañ uñtatapi, paya horas jan ukax walja semanas jaljañ puedi, utan, salud centro jan ukax adult day care centrun.

Alzheimer’s Association walja sapa uñtatapi:

¿Kunsa pagaraspa? NIA-n uñtatapi, familia, amigo jan ukax voluntario yanapt’añax janiw pagañ wakiskiti. Profesional yanapt’añ horas jan ukax uruw pagaspa. Hospice uñjañ jaqinakatakix, Medicare hospital jan ukax skilled nursing facility utanx pä pachan samaraña pagap yanapt’aspa. Medicaid yanapt’aspa. Walja private health insurance samaraña jan pagapkiti, ukampis mayni long-term care insurance planakax pagapxiwa.

Yanapt’añ: Alzheimer’s Association yatichi: samaraña yanapiri jan jan wali pachanakan thaqhapxam, ukhamat jumax wali munañ ukhaxa, luratanakax lurañ utjaspa.

¿Kawkhantix utjaspa yanapt’añ?

Walja US yanapt’añ jan pagañanakaw jumar yanapt’añ tantachawinakar irpapxi.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline jan pagaña, lup’iwi, uru ukat tuqi, marka pachan utjaspa, 200 arunakan sarañkaspa. Jumax jan wali lurañanakat, ch’ekhañ uñtañanakat, samaraña uñjañanakat, yanapt’añ tantachawinakat parlañ puedi, ukhamarak mä suma parlañ kunapachatix munäta ukhaxa. Ukax janiw medico yanapt’añ ukax.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, Administration for Community Living yanapt’añ, ukax jaqinakar ukat familiankataki yanapt’añ irpapxi. Llamaña, mensaje, chat jan ukax correo electrónico sarañkaspa, jan ukax lugar uñjañ. Area Agency on Aging ukar irpapxi.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator estado uñjañ samaraña yanapiri jaqinakar uñjaspa, ukat State Respite Coalition jan ukax Lifespan Respite programa ukaru mayipxam, jumar estado ukan utjaspa ukhaxa. ARCH janiw yanapiri jaqinak uñjkiti; ukhasa jumax uñt’añ munañ, yatiña ukat jaqi uñjañ.

¿Kunsa tantachawi uñjañ?

Helpline uñjañ jan ukax internet uñjañ tantachawinak uñjañ. Alzheimer’s Association tantachawinak lurañ uñjirinakataki ukat amuyt’añ jan wali sarañkir jaqinakataki, sapa uñjata jan ukax internet uñjaña, yatichirinakampi. Walja chiqanakan aka tantachawinakax mayni jaqinakataki utjaspa, sapa jaqi adult uñjirinakataki jan ukax early-stage Alzheimer’s jaqinakataki.

Tantachawinakax jumar yatiyañ, jan jucha uñjañ, ukat jumar sapaka jan utjañ. Mayni tantachawi jumar jan mayt’añ ukhaxa, mayni uñjaña.

¿Kunsa familia ukat amigonakat yanapt’añ mayisiñ?

Suma arsuña. Walja jaqinakax yanapt’añ munapxi, ukampis janiw yatipkiti kunsa lurañ. NIA yatichi:

• Lista qillqaña kunanaka lurañ jaqinakax katuqañ, ukat jaqinakax sarañ.
• Jisk’a qalltaña mayisiña jan askïkchi ukhaxa.
• Lurañ jaqi ukaru katuqaña. Mä primo cocina lurir jaqi jueves uru mikhuña apani; mä vecino papeles yatiri ukax trámites yanapt’aspa.
• Qillqaña jan ukax correo face to face mayisiña jan wali ukhaxa.
• Mä arunak yatiña jaqi yanapt’añ munañkaspa: “Yuspárajt’ama. Akanakaw lurapxäta.”
• Jan sumanakat yatiña. Walja jaqinakax jan siwaspa, ukhamarak jumax jan kusisitäspa.

Mayni ideanakax: mä uru semanan jaqi sap’ita qhiparu uñjaña, mä jisk’a sarañ apaña, jan ukax jaqi mayni lurañ. Nuestra guía para jugar juntos mayt’asiñ wali sasa.

¿Kunsa jumar mayni pasaña ukhaxa?

Jichhürunakan mä sum amparampi uñjañ. NIA yatichi: familia jan ukax suma amigonakamp parlañ, ¿kawkirinakas jumar uñjañ puedi? Ukhamarak mä qillqat qillqaña: emergencia uñtañanaka, samarañanaka, jan wali lurañanaka, ukat wali kusisiñanaka. Alzheimer’s Association yatichi: jaqi médico uñtañanaka ukat medicina lista jan wali thaqhaña.

¿Kunapachas profesional jan ukax wali sarañ yanapt’añ mayisiñ?

Doctor jumaru parlañama ch’ekhañ uñtañanakax sapa pachanakan utjaspa, jumar llakisiñ jan ukax jan wali amuyañ ukhaxa. Jumar uñjirinakjama sañ doctorar. NIA yatichi: consejero ukat trabajador social llakisiña ukat amuyañ yanapt’apxaspa, ukhamarak Medicare, Medicaid ukat mayni private insurance salud mental pagap yanapt’apxaspa.

Jumax jan wali sarañkta jan ukax kunsa jiwasa sarañkta ukhaxa, 988 uñjañ jan ukax qillqaña 988 Suicide & Crisis Lifeline, jan pagaña, 24/7. Jan ukax mä jaqi jichhürunakan jan wali ukhaxa, 110 uñjañ.

¿Mayni lurañanakax jumar samaraña apanitaspa?

Mä kuti. Mä lurañ jumaru ukat uñjat jaqitakix wali sum jan wali pachan utjaspa: walja taqi jaqinakan, jan ukax argazo uñjaña, jan ukax Conversation Cards jan wali jawsa jan uñjañ. Jaqi tantachawi munañ ukhaxa, Picture Bingo senior center jan ukax adult day programa uñjaña, mä horas samaraña apanitaspa. Ideanakax actividades para grupos de hogares de cuidado uñjañ.