Uka jisk’a jaysäwi
Juegu ukax jakañ pachawa, jan yatiqañ pachaqa. Uñt'asiñ pacha ch'ikhi, jaqinakampi chiqa sayt'asa, jan ch'iqaña uta ukan juego ukaxa sayt'añ. Jaqix thakhi sarnaqañapawa, jan ch'iqachañapa, ukat juegu ch'iqapuntañ ukhaxa juegu sayt'añapawa. Lupi uñjañ ukat jist'arañ sayt'aña: "Jupaxa kunsa ukhamarak amuyta?" sasa jaytaña. Sayt'asiñ sumpach sarnaqañ pachana sayt'aña. Juegu jan tukuñ ukat chika sarañ ukax sumawa.
- Amtañ ukax jakañ ukat jaqinakampi sarnaqañawa, jan tukuñ ukat jan chiqa jawsaña utjañ muspharañ.
- Qalltañ ukhamaw: jan ch'iqa uta, sumpach k'anaqa, lupi ukat chhullu uñjañ, TV jan sarañ, juego ukax sayt'atawa.
- Jan ch'iqacha sum jan ch'iqaña khitinaka. Sasa: "Ukham sarnaqañ" jan ukax sarnaqañ.
- Juego sayt'añ qalltañ mayt'ana: jan ch'iqa uñjañanaka, jan ch'iqa khitinaka, lupi jan ukhamaw uñjañ.
- Uñjatanaka parlañ qalltañ "Parlamtam..." sasa, "Amuyasiñ...?" sasa jan jaytaña.
- Jan sum ukat ch'iqa uñjañ utjañ ukhaxa sayt'añ. Qhipiñ sayt'añax jan jan sarañapa, sumawa.
Aka pankanxa (10 tʼaqanaka) .
- Demencia jaqimpi juegunaka sumpach sarnaqañax kunjamasa?
- Kunjamasa qalltañ sarnaqañ?
- Kunjamasa jan ch’iqachañ mayjt’a?
- Kunapachatsa juego sarañ, kunjamasa sayt’añ?
- Kunapachatsa sayt’añ ukat jan ch’iqachañ?
- Kunjamasa juego sayt’añ jan ukax lup’añ?
- Juegu parlañar kunjamasa mayt’añ?
- Kunapachatsa sayt’añ?
- Grupo jan ukax video llamada ukhamaw juegaña?
- Juego jan sum sarnaqaski ukhaxa kunas?
Sumpach juego demencia jaqimpi ukax janiw yatiqañ ukham uñjatakiti. Jaqinakax khitimpi kuntix chiqa sayt’asa, lupi uñjapxi, jawsañ sayt’apxi, ukat kuna parlañ puedi ukax parlapxi. Juegu ukax jupanakampi jakañ pachawa.
Uka yatiyañax qalltañ, sarnaqañ thakhi, kunjamasa jan ch’iqachaña, juego sayt’aña, juegu parlañar kunjamasa mayt’aña, ukat kunapachatixa sayt’añ yatiñ uñt’ayi. Uka juego ukax juegunaka ukat nayan cartas, rompecabezas ukat tablero juegunakatakis sumawa.
Demencia jaqimpi juegunaka sumpach sarnaqañax kunjamasa?
Yatiñ ukax jakañ ukat sumpach sarnaqañ uñjañawa, yatiñ jan tukuñ. Uka Alzheimer’s Association yatiyañ juegunakan sañkasa: jaqin amuyasiñ ukanakar sarnaqañ, qalltañ yanapt’aña, ukat jan ch’iqaña jan ch’iqa juegunakan.
Chiqpach ukax akham utjañapawa:
- Jupanakan lurimpi sayt’aña, janiw uñtasiñ. Kuna lurimpi sayt’asaxa, uñjañ pantjasiñ, yanapt’añax sarnaqañ ukhamawa.
- Mä juegu mayjt’aña. Walja ajllañanakax jan yatiñ ukhamaw uñjasa.
- Jupanakan sarnaqañ. Jupax lupi mayjt’asa, mä uñjatak parlasa, jan ukax mä kuti sayt’asa, uka juego ukax uka uruwa.
- Sumpach pachanakan ukat jan tukuñ ronda. Jiwasa k’ajñ ukat chiqpach jakañ ukax sumawa.
Kunjamasa qalltañ sarnaqañ?
Mä chhaqtayañ minutunaka qalltañat yanapt’aña jan ch’iqachañ.
- Sumpach pachan sayt’aña. National Institute on Aging (NIA) yatiyañ sañkasa, jaqi sumpach kawkha pachan sarnaqañ. Walja jaqinakatakix chuymani pacha. Tardi ukax wali ch’amapaka; uñjañ tardi pacha sumpach juegunaka.
- Jan ch’iqa uta lurañ. TV ukat radio jan sarañ, puerta jist’aña sapa. Family Caregiver Alliance yatiyañ sañkasa, jan ch’iqa ukat jan sarañ juegonaka jist’aña.
- Sumpach jakañ uñjaña. Umaw jupar sayt’aña, uma sarañ, sum sillan sayt’aña, lupi ukat jan jaytañ qhasiñ sayt’aña.
- Sum k’anaqa uñjaña. Chiqpacha sum k’anaqa, jan jist’arañ ukat jan lupi pantjasiñ uñjatakiti.
- Juego sarañ ukat jan lurañ. Juegu qalltaña, ajllaña ukat sum sonido yatiña, jupa juegu uñjañ sayt’aña. Ukat uñjañ sayt’aña. Telefono ukat tablet sayt’aña yatiñ.
- Sayt’aña ukat ch’amañ. Jan jupa ch’amañ ukat jan ch’iqa sayt’aña, uñjañat jan lurañ.
Kunjamasa jan ch’iqachañ mayjt’a?
Sapa mayjt’aña jan jaytañ. Uka mayjt’añ ukax akhamawa:
- “Walja uñjatanakaw tuqina. ¿Jumax chiqpach uñjañ munta?”
- “Yanapt’añ munta sapa. Jan yatiqañ.”
- “¿Jumax flores jan ukax pájaros munta? (mä ajllañ ukax sumawa)”
- “Jupar mayni tarjeta lurañ. ¿Kuna colormi walikiwa?”
Alzheimer’s Association sañkasa, juego ukan amtañ sañ, ukhamarak mayni chuymanïñ. Yanapt’añ mayjt’aña ukax jupa wali utjañapawa.
Jan munañ ukaxa, jan ch’iqachaña. Qhipiñ jan ukax mayni juego mayjt’aña. Jan munañ pachanakan yatiñ.
Kunapachatsa juego sarañ, kunjamasa sayt’añ?
Jupa sarnaqañ jaqi ch’iqapun, sayt’aña sayt’añ. Mä juego ukax jakañ pachawa: paqallqu ukat phisqa minuto ukax walikiwa.
- Jupaxa uñjatanakan purapacha. NIA sañkasa, jaqi uñjatanakan jan yatiqañ. Jan ch’iqachañ ukat tunka amuyt’aña.
- Mä juego kuti. Mä jan sumpach sasiña: “Mä uñjatak ch’uqi”. Ukat uñjaña.
- Jan ch’iqa uñjañ. Jupax lupi uñjaña ukhaxa, juego ukax uka jakañ.
- Uñjañ munaña. NIA sañkasa, walja jaqinakax uñjañ munapxi, ukax sumawa.
Kunapachatsa sayt’añ ukat jan ch’iqachañ?
Janiw. Kunamtix jan ch’iqachañ, jaqi jan yatiqañ sasa uñjataraki. Alzheimer’s Association sañkasa, jan ch’iqachañ jan jaytañ. Juegunakan jan ch’iqachañ ukax sumawa.
| Kunsa ukan | Ukhamaw sarnaqañ |
|---|---|
| “Janiw, ukax jan chiqa.” | “Ukham sarnaqañ.” (NIA ukan yatiyañ) |
| “Ukax janiw ch’iqachañ. Uñjañ.” | Janiw parlaña, mayni kuti sarnaqañ ukat “Uka ukax ch’uqi ukax jist’arasa.” |
| “¿Jumax kuka ukax amuyta?” | “Uka uñjatanak parlañ.” |
| “Ukax sapa sarnaqatay.” | “Walikiwa. Ukham sarnaqañ.” |
| “Ukax jumax yatiyta.” | “¿Tukuñ uñjañ munta?” |
Jaqi jan chiqa sarnaqañ ukaxa, jan sayt’añ. Ch’uqi uñjañ, mayni juego jan lurañ, jan ukax qhipa jaqi lupi. Jan chiqa sarnaqañ ukax jupa ch’uqi kuntix sarnaqañ ukhaxa, uka parlañ sumawa.
Kunjamasa juego sayt’añ jan ukax lup’añ?
Juego ukax jaqi ukhamawa, jan lunthatañ ukham. Jupax mayni pacha qhipiñ ukhamaw wakiskiti. NIA sañkasa, juego jaqi sum uñjañapa.
| Juego | Ukham sayt’añ | Jan ukax lup’añ |
|---|---|---|
| Picture Pairs | 4 uñjañanaka, lupi uñjañ | Walja uñjañanaka, jan ukax jan uñjañ |
| Find the Same | 2 ajllañ | 4 ajllañ |
| Sort Together | Jumax lupi, jupax kesta uñjaña | Jupaw lupi ukat kesta uñjaña |
| Picture Puzzle | 4 p’iqi, jaqi uñjañ parlañ | 9 p’iqi |
| Finish the Saying | Tukuñ uñjaña, mayni parlañ | Jupaw tukuñ parlaña |
| Word Search | Imprimir, mä ajllañ uñjaña, mä letra uñjaña | Jupaw ajllañ |
| Coloring | 2 color ajllañ | Jupaw walja color ajllaña |
| Conversation Cards | Lupi uñjaña | Uñjatanaka ajllañ |
| Photo Pairs | Walja wawanakan foto | Walja foto |
| Picture Bingo | Yanapt’iri sayt’aña | Jupanakax mayni cartas |
| Calm Breathing | Jist’añ ukat uñjaña | Jaqi sayt’añ ukat sawuña |
Juego jan sum ukaxa: lupi jan chuymani, “Janiw atinïkti” sasa, juego jan munañ, jan ukax jan sum jaytaña. Jan ch’iqa ukaxa sayt’añ. Juego chiqa ukaxa, jan ukax lupi uñjaña, uka ukat mayni juego sarnaqañ.
Juegu parlañar kunjamasa mayt’añ?
Sapa uñjatax parlañ utjañapa, janiw jan sum sasa. Walja jaqinakatakix sumpach juegunakax ukhamawa.
- Jan jaytaña kuntix yatiqañ. “¿Kuns uñjasta?” “¿Khitim munta?”
- Mayni yatiyañ. “Nayan awkiyan mä uta uñjasiwa.”
- Parlañ ukat qhipa sarnaqañ. Jupaw mayni uñjatan parlasa, jaqi juego jist’aña.
- Jan chiqa ukat jan ch’iqa. Parlañ ukax chiqpach.
- Juego ukan parlañ. Finish the Saying yatiñ uñjasa, Conversation Cards parlañatakix ukhamawa. Photo Pairs jumax foto ukat jaqinakampi.
Walja yatiñanakax jaqinakan amuyt’aña ukat parlañ yatiñanakax ukanakan.
Kunapachatsa sayt’añ?
Jupa qhipa kunapacha ch’amani ukhaxa sayt’añ, ukat sumpach mayni pacha. Alzheimer’s Association sañkasa, jupa lupi jist’aña jan ukax juego mayjt’añ.
Uñjañanakax:
- yatiñ, qarjaña ukat uñjañ jan ch’ama;
- jup’aña, sayariña jan ukax sarañ munañ;
- jist’aña, jan ch’iqa parlañ ukat “Janiw atinïkti”;
- juego ukat jan sum uñjañ, jupa sarnaqañ;
- wilaña, jan ch’iqa ukat jan sum parlañ.
Sum sayt’añ:
- Sumpach uñjañ. Mä juego jani ch’iqa uñjañ.
- Jumax parlañ. “Jumax tiyi ukat jist’añ?” sasa jan jaytaña.
- Jan ch’ama juego. Sarañ, mä ch’uqi jan ukax t’ant’a.
- Sum parlaña. “Jumampi sarnaqañ sumpach kuna.” Jan ch’iqachañ.
Qhipiñ sayt’añ, jan ukax juego sayt’añ, jist’aña ukat jaqinakampi jist’aña, ukax sumawa.
Grupo jan ukax video llamada ukhamaw juegaña?
Sumawa, jan mä yatiqañ. Grupo ukan qhipa jaqinakax, yanapt’iri sayt’aña, mä juego sumpach uñjañ. Picture Bingo cartas ukat grupo ukatakix sumawa. Yatiñanakax care home grupo juegunaka ukhamaw.
Video llamada ukan, jaqi uñjañ parlaña, jupa sarnaqañ ukax lurañ. Llamada phisqa minutunaka jist’aña. Llamadas telefónicas ukat video llamadas yatiñanakax walja.
Juego jan sum sarnaqaski ukhaxa kunas?
Walja urunakax jan sumawa, ukax jumampi jupampi jan ukhamawa. Juego ukax sayt’añ, mayni pacha, mayni juego, jan juego. Walja juego jan TV ukat jan tablet ukhamaw: jaqi uñjañ, toalla lluqaña, foto álbum uñjaña, jan ukax sarañ.
Juego ideas yatiñanakax walja.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Kunas juegu sarañapa?
Juego ukax janiw kunawa ukhamaw wakiskiti. Walja jaqinakax paqallqu minutunaka sumawa, mayni urukasa mä ronda sumawa. Jaqi uñjañ, reloj jan uñjañ, ukat sayt'añ.
¿Jan ukax jupar ukhamaraki ukax jan uñjañ?
Janiw juegu ukax jan yatiqañ ukhamawa. Jan ch'iqa juegu ukax jan jaytañ ukhamawa. Jan sum ukhamawa jan ch'iqachañ, jan ukax yanapt'aña.
¿Kunapachatsa jupax uñjañ munaski ukhaxa?
Sumawa. National Institute on Aging ukax jupax uñjañ munañapa sasaw sañ. Uñjatanakar parlañ ukat uñt'añ.
¿Jupanakax jaqi amuyu uñjañ juegunakasa?
Janiw. Juego ukax jakañ ukat parlañ ukhamawa. Janiw jaqi amuyu uñjañ ukham utjkiti, janiw kuna uñjañ utjkiti, ukat janiw demencia jarkañ kunawa.
¿Khitimpi juego qalltañ sumasa?
Sum jaqimpi sum juego qalltañ. Picture Pairs 4 uñjañanakampi ukat Find the Same 2 ajlliñampi sumawa. Conversation Cards parlañ munañani ukhaxa sumawa.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance