Govynnow kov rag tus ow bywa gans dismyk, ygor ha heb kwis

Kovheans yw an praktis a gewsel war-barth a-dro dhe’n termyn tremenys: trevow fleghes, kynsa oberow, boesow meurgerys, kanow, demedhyansow ha dy’golow. Rag lies person ow bywa gans dismyk, keskows tomm a-dro dh’aga bewnans aga honan a yll bos onan a’n rannow an moyha didhanus a’n jydh. An alhwedh yw govyn yn fordh a elow orth hwedhel ha nevra na brev kov. An govynnow ma yw restrys dre desten, gans kyghow a-dro dhe’ga devnydh.

Rewlys rag govynnow kov

• Gwrewgh govynnow ygor. «Deriv dhymm a-dro dhe…» ha «Fatell o…» a elow orth hwedhel. «A borthes kov…?» a wovyn gorthyp ewn.
• Na wrewgh nevra previ. Gwrewgh scajya «Piw yw hemma?», «Py vledhen o henna?» ha «A borthes kov an hanow a…?»
• Gwrewgh degemeres pypynag a dheu tre. Mar a janj an hwedhel po mar yw kemyskys leow, gwrewgh y lowenhe ha govyn a-dro dhe’n omglewansow.
• Gwrewgh devnydh a unn wovyn orth unn dermyn. Gwrewgh gortos, goslowes ha sewya gans neppyth sempel.
• Gwrewgh gasa an person dhe ledya. Mar mynns kewsel a-dro dhe neppyth aral, gwrewgh mos ganso.

An kusulyow an National Institute on Aging a-dro dhe gewsel a gomend lavarow berr, lev kosel, ha perthyans ha’n person ow kavos aga geryow. An rewlys ma yw mar bosek omma ha yn pub le.

Tre ha fleghes

• Deriv dhymm a-dro dhe’n chi may teves ynno pan es yowynk. Fatell o an gegin?
• Pyth a garres gul yn-mes pan es byghan?
• Piw o an dus may hwaryes gansa war dha stret?
• Fatell o dha chambour? A wrussys y gevrenna gans nebonan?

Ober ha gul taklow

• Py eghen ober a garres an moyha?
• Deriv dhymm a-dro dhe jydh ober a wrug dhis omglewes gooth.
• Pyth a garres gul po ewnhe gans dha dhywleuv?
• Piw a dhyskas dhis an moyha a-dro dh’aga ober?

Boes ha kegina

• Pyth a wrug dha deylu dybri dy’ Sul?
• Deriv dhymm a-dro dhe voes a wrug nebonan y’th teylu yn arbennik da.
• O tyller meurgerys genes rag kavos neppyth hweg pan es yowynk?
• Py flerow a wra dhis perthi kov a dre?

Keskows a-dro dhe voes a wra mos yn ta gans an gidyans gwriansow skyntyansel, hag ynwedh gans tammoes byghan mar yw saw dhe brofya onan.

Ilow ha donsya

• Py ganow a wrussys kana po donsya dhedha pan es yowynk?
• Piw o dha ganer po bagas meurgerys?
• Ple y klewys ilow y’n dydhyow na: yn tre, orth donsow, y’n eglos?

Rag rolyow kanow ha tybyansow ilow, gwel gwriansow ilow rag tus ow bywa gans dismyk.

Dy’golow ha solempnitys

• Pyth o dha dy’goel meurgerys pan es yowynk?
• Deriv dhymm a-dro dhe festen penn-bloedh a borth kov anodho.
• Pyth a wrug an teylu unn gorthugher hav?
• Fatell a wrug dha deylu solempnya an sesons?

Rag tybyansow a fytt dy’goel arbennik, gwel gwriansow dy’golow rag nebonan gans dismyk.

Teylu ha kowetha

• Deriv dhymm a-dro dhe’n person a wrug dhis hwerthin an moyha.
• Fatell o dydh dha dhemedhyans?
• Deriv dhymm a-dro dhe’th fleghes pan ens byghan.
• Pyth a wrug dha gowetha galw orthis?

Gwrewgh govyn govynnow a-dro dhe deylu yn kosel. Mar yw an person ow kolia nebonan, gwrewgh y sewya ha gwrewgh scajya govyn orto perthi kov a fanylyon a yll bos ankensi dhodho.

Tylleryow ha natur

• Deriv dhymm a-dro dhe dyller a gar prederi anodho.
• Fatell o an gewer yn le may teves ynno?
• A via lowarth dhis, po gwedhen veb?
• Deriv dhymm a-dro dhe viaj a garres.

Devnydh a skeusennow ha taklow

Skeusennow yw dalleth naturel. Gwrewgh synsi skeusen orth nivel an lagasow ha leverel, «Deriv dhymm a-dro dhe hemma.» An kusulyow Alzheimer’s Association a-dro dhe wriansow a gomend devnydh a daklow aswonys, skeusennow hag ilow dhe dhalleth keskows. Kist kov gans nebes taklow dhyworth bewnans an person a yll oberi yn ta ynwedh; gwel gwriansow kovheans rag fatell dh’y bareusi.

Pan yw ankensi an kov

Nebes kovow a dhre duwon, own po sorr. Mar a dheu an person dhe vos trobys, na wrewgh herdhya. Gwrewgh leverel neppyth tomm kepar ha, «Henna a hevel bos termyn kales. A vynns kewsel a-dro dhe neppyth moy lowenek?» Ena gwrewgh chanjya an desten, profya hanafas te, po seni kan veb.

Keworra gans gwari po kerdh

Wosa omdhalgh kovheans, gwari kosel a yll gwitha an bryghter. Gwrewgh assaya karten-now keskows rag moy gwovynnow ygor, po gorfenna an lavar rag lavarow aswonys dhyworth fleghes an person. Rag moy kyghow a-dro dhe gewsel yn-habes, gwel kyghow kewsel rag nebonan gans dismyk.