ལན་ཐུང་ངུ།
དྲན་སྐུལ་གྱི་དྲི་བ་ནི་མི་ཞིག་ལ་ཁོང་གི་ཤུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་སྐྱིད་པོ་དང་ཁ་ཕྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པར་སྤྲོ་བའི་དྲི་བ་ཡིན། དཔེར་ན། “ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ཁྱིམ་གྱི་སྐོར་ལ་ཞིག་བཤད་ཤིག” ཞེས་པ་ཡིན་གི། “ཁྱེད་ཡུལ་གང་དུ་བསྡད་པ་དྲན་ཡོད་དམ།” ཞེས་པ་མ་ཡིན། དྲི་བ་ཁ་ཤས་རིགས་ཁག་ལ་ལྟོས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་བྱོས། མི་དེའི་བཤད་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ། ཁྱད་པར་དུ་གནས་ཚུལ་བསླུས་ན་ཡང་བཤད་པའི་དགའ་སྐྱིད་དང་། ཁོང་དང་མཉམ་དུ་སྤྲོ་བ་ཡོད་པ་ལ་ཞིབ་ཏུ་གཟིགས་པར་བྱོས། དྲི་བ་དེ་ཡང་རང་གི་དྲན་པ་ཡང་ཡང་གཏན་ཚིགས་སུ་བརྟག་དཔྱད་མ་ཡིན་པར་དགོས། ཁྱིམ། ལས་ཀ། ཟས། རོལ་མོ། དུས་ཆེན་དང་མི་རྒྱུད་བཅས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཁ་ཕྱེ་བའི་སྒོ་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་བ་ཡིན།
- “བཤད་ཤིག” ཅེས་པ་དང་། “ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཁ་ཕྱེ་བའི་སྤྲོ་ཚིག་བེད་སྤྱོད་བྱོས། ཡེས་མིན་གྱི་དྲི་བ་ངམ་ཡང་ངམ་ཡིན་མིན་གྱི་དྲི་བ་མ་ཡིན།
- “ཁྱེད་དྲན་ཡོད་དམ།” ཡང་ན། “ཁོ་ག་གང་ཡིན།” ཞེས་པ་ལྟ་བུས་བརྟག་དཔྱད་མ་བྱོས། དེ་ལྟ་བུ་ཡིས་མི་ལ་བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་སེམས་སྐྱེ་ཞིང་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་ཐུབ།
- མི་ཞིག་གི་བཤད་པ་རྗེས་སུ་བསྐྱོད་ཅིག་། གནས་ཚུལ་འགྱུར་ཡང་ཡོད་། མི་དེའི་སེམས་ཚོར་དང་མཉམ་འདུག་པ་ནི་གནས་ཚུལ་གྱི་ཚད་ལས་གལ་ཆེ།
- དྲི་བ་གཅིག་ནས་ཐོག་མར་འགོ་བཙུགས་ཏེ། ཡིད་བཞིན་པའི་པར་ཆ། དྲི་ཚ་ཡང་ན་གླུ་ཞིག་བེད་སྤྱོད་བྱས་ནས་བཤད་པ་སྤེལ་བ།
- མི་དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཆེ་བའི་དྲན་པ་ཡོད་ན་ཡང་ན་མི་དེ་སྐྲག་ཞིང་ཁྲོ་བ་ཆེན་པོ་ཐོན་ན། ཉེན་མེད་དུ་གཏམ་དོན་བསྒྱུར་ཞིང་བདེ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱོས།
ཤོག་ངོས་འདིའི་སྟེང་དུ།11 དོན་ཚན་ ༡༠)
དྲན་སྐུལ་ནི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་ཤུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལ་བཤད་པའི་ལས་འགན་ཡིན། དཔེར་ན་ཆུང་དུས་ཀྱི་ཁྱིམ། ལས་ཀའི་དང་པོ། ཟས་ཀྱི་བདེ་བ། གླུ་དང་དུས་ཆེན་སོགས་ཡིན། བརྗེད་ནོར་ནད་དང་ལྡན་པའི་མི་མང་པོར་རང་གི་ཚེ་ཆོས་ལ་སྐྱིད་པོའི་གཏམ་བྱེད་པ་ནི་ཉིན་མོའི་སྤྲོ་བ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཁ་ཤས་ཡིན། གནད་དོན་ནི་མི་ཞིག་གིས་བཤད་པར་ཁ་ཕྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་དྲིས་ཏེ་དྲན་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་མ་བྱེད་པ་ཡིན། འདི་ལ་དྲི་བ་རྣམས་རིགས་ཁག་ལ་ལྟོས་ནས་བསྡམས་ཏེ་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཡང་བཀོད་ཡོད།
དྲན་སྐུལ་གྱི་དྲི་བའི་གནས་ཁྲིམས།
- ཁ་ཕྱེ་བའི་དྲི་བ་དྲིས་ཤིག “ཁྱེད་ཀྱིས་བཤད་ཤིག”་ དང་ “ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ།” ནི་བཤད་པ་སྐྱེད་ཀྱི་སྒོ་ཕྱེ་བ་ཡིན། “ཁྱེད་དྲན་ཡོད་དམ།” ནི་ལན་ངེས་པ་ཞིག་དགོས་པའི་དྲི་བ་ཡིན།
- བརྟག་དཔྱད་ཀྱི་ངང་ཚུལ་མ་བྱོས། “འདི་གང་ཡིན།”、“ཟླ་བ་གང་གི་ལོ་ཡིན།” ཡང་ན། “ཁོའི་མིང་དྲན་ཡོད་དམ།” ལྟ་བུ་ལ་ཁེངས་པ་བྱོས།
- ལན་གང་ཡོང་ཡང་ལེན་ཅིག གཏམ་གྱི་ནང་དོན་འགྱུར་ན་ཡང་ཡང་ན་ས་ཆ་ནོར་ན་ཡང་དགའ་བ་ལེན་ཞིང་སེམས་ཚོར་གྱི་སྐོར་ལ་དྲིས་ཤིག
- དྲི་བ་གཅིག་ནས་ཐོག་མར་དྲིས་ཤིག བསམ་ཞིང་ཉན་ཞིག་དང་། ཕྱིས་སུ་ཚིག་རྐང་ཆུང་ཆུང་གིས་རྗེས་སུ་དྲིས་ཤིག
- མི་དེས་གཏམ་བདག་ཏུ་བྱེད་ཅིག ཁོང་གིས་གཞན་ཞིག་ལ་བཤད་འདོད་ན་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་ལམ་འདེ་ཞིག་ལ་འགྲོ་བྱོས།
ཞེན་ཡུན་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཁྱོན་ཡོད་སྐྱབས་ཞེན་ཡུན་འཕྲུལ་བཀོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ ལས་ཀྱང་ཚིག་རྣམ་ཐུང་ཐུང་། སྐད་ལེགས་པོ་སྒྲོ་ཞི་བ་། མི་དེ་ཚིག་འཚོལ་བའི་བར་ཏུ་བཟོད་ཚུགས་པ་གྲོས་མཛད་ཡོད། འདི་ཚོ་སར་ཡང་ཁྱད་པར་གཅིག་ཏུ་གལ་ཆེ་ཡིན།
ཁྱིམ་དང་ཆུང་དུས།
- ཁྱེད་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ཁྱིམ་གྱི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག་། དེའི་ཐབ་ཁང་ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཆུང་ངུ་ཡིན་པའི་དུས་སུ་ཕྱི་རོལ་ལ་ཅི་བྱེད་པ་དགའ་བ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་ལམ་སྟེང་ན་རྩེད་མོ་བྱེད་པའི་མི་གང་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་ཉལ་ཁང་ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ། ཁྱེད་གཞན་དང་མཉམ་དུ་བསྡད་པ་ཡོད་དམ།
ལས་ཀ་དང་བྱེད་སྟངས།
- ཁྱེད་ཀྱིས་ཧ་ཅང་དགའ་བའི་ལས་ཀ་ནི་གང་ཡིན་ནམ།
- ལས་ཀ་ནང་ཁྱེད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཀྱི་བརྩི་ཀ་ཐོབ་པའི་ཉིན་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
- ཁྱེད་ལག་པས་ཅི་ཞིག་བཟོ་བ་ཡང་ན་བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་པ་དགའ་བ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་ལས་ཀ་ལ་ཤེས་རབ་ཆེ་ཤོས་བསླབ་པ་པོ་གང་ཡིན་ནམ།
ཟས་དང་ཟས་སྦྱིན།
- ཁྱེད་ཀྱི་མི་རིགས་ཀྱིས་ཉི་མ་ཟླ་རེའི་ཉིན་ཞིག་ལ་ཅི་ཟ་བ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་མི་རིགས་ནང་ཅི་ཞིག་ཁྱད་པར་དུ་ལེགས་པོར་ཟས་སྦྱིན་བྱས་པ་ཡོད་ན་དེའི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
- ཁྱེད་ཆུང་ངུ་ཡིན་པའི་དུས་སུ་ཟ་ཁང་ཆུང་ཆུང་གང་ལ་ཟ་བ་དགའ་བ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་ཁྱིམ་ལ་དྲན་བཞིན་པའི་དྲི་ཚ་གང་ཡིན་ནམ།
ཟས་ཀྱི་གཏམ་ནི་སེམས་ཚོར་གྱི་ལས་ཀ་ ཀྱི་ལམ་སྟོན་དང་། ཉེན་མེད་ན་ཟས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་སྦྱིན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ལེགས་པོ་ཡོད།
རོལ་མོ་དང་གར་སྤྲོ།
- ཁྱེད་ཆུང་དུས་སུ་གླུ་གང་ལེན་པ་དང་གར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་སྤྲོ་ཐོག་དགའ་བའི་གླུ་མཁན་ལམ་ཚོགས་གང་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་དུས་དེ་རྣམས་སུ་རོལ་མོ་ག་རེར་ཐོས་པ་ཡིན་ནམ། ཁྱིམ་དུ། གར་ཚོགས་སུ། ཡང་ན་ཆོས་ཁང་དུ།
ཐོ་གླུའི་ཡིག་ཆ་དང་རོལ་མོའི་བསམ་ཚུལ་ལ་ལྟ་བར་ནི་བརྗེད་ནོར་ནད་དང་ལྡན་པའི་མི་ལ་རོལ་མོའི་ལས་ཀ་ ལ་ལྟ་བྱོས།
དུས་ཆེན་དང་དགའ་སྟོན།
- ཁྱེད་ཆུང་དུས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཧ་ཅང་དགའ་བ་གང་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་དྲན་བཞིན་པའི་སྐྱེས་ཉིན་ཁ་ལ་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
- ཟླ་ཚེས་སྦྲང་ཆེན་གྱི་ཉིན་མོ་རུ་མི་རིགས་ཀྱིས་ཅི་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།
- མི་རིགས་ཀྱིས་ཅི་ལྟར་དུས་བཞི་ལ་དགའ་སྟོན་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ།
དུས་ཆེན་ཁ་ཤས་ལ་འོས་པའི་ལས་ཀ་ཡོད་ན་བརྗེད་ནོར་ནད་དང་ལྡན་པའི་མིའི་དུས་ཆེན་ཀྱི་ལས་ཀ་ ལ་ལྟ་བྱོས།
མི་རིགས་དང་གྲོགས་པོ།
- ཁྱེད་ཀྱི་སེམས་སུ་སྣང་བ་ཆེ་ཤོས་བདེ་སྐྱིད་བསྐྱེད་པའི་མི་གང་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་བཟའ་ཁང་གི་ཉིན་མོ་ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ཀྱི་བུ་ཚེ་ཆུང་དུས་ཀྱི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
- ཁྱེད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཚོས་ཁྱེད་ལ་ཅི་ཞེས་བོས་པ་ཡིན་ནམ།
མི་རིགས་ཀྱི་དྲི་བ་ནི་ཞི་བདེས་དྲིས་ཤིག ། མི་དེ་གཞན་ཞིག་ལ་སེམས་ཕོངས་པ་ཡོད་ན་མི་དེའི་ལམ་ལ་བསྐྱོད་ཅིག་ ། སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་ཐུབ་པའི་ཁྲོམ་འབྲེལ་ཤིག་གི་ཞིབ་ཕྲ་བསྐྱར་དུ་མ་དྲིས་ཤིག
གནས་ས་དང་ཉི་ཤུལ།
- ཁྱེད་ཀྱིས་བསམ་ནས་དགའ་བའི་གནས་ཞིག་གི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
- ཁྱེད་ཆུང་དུས་སུ་གནས་ས་ཅི་འདྲའི་གནམ་གཤིས་ཡིན་ནམ།
- ཁྱེད་ལ་ལྕགས་ཀྱི་ཤིང་ཡང་ན་ཤིང་སྡོང་གང་དགའ་བ་ཡོད་དམ།
- ཁྱེད་ཀྱིས་ཧ་ཅང་དགའ་བའི་འགྲོ་ལམ་གང་ཡིན་པའི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག
པར་ཆ་དང་རྫས་ཀྱི་བེད་སྤྱོད།
པར་ཆ་ནི་འགོ་ཚུགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡིན། པར་ཆ་ཞིག་མིག་མཉམ་དུ་བསྣམས་ཏེ། “འདི་ལ་བཤད་ཤིག” ཞེས་སྨྲོས། སྐྱེ་བོ་ཚོར་གནོད་པ་སྐྱེད་མཁན་ལ་ལྟ་ཁ་ཅིག་ཡོད་པ་ནི ཡིས་ཀྱང་རྒྱུན་སྤྱོད་ཀྱི་རྫས་ཀྱི་པར་ཆ་དང་གླུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ནས་གཏམ་འགོ་བཙུགས་པར་བཀའ་སྩལ། མི་དེའི་ཚེ་ཆོས་ནས་རྫས་ཁ་ཤས་བཅུག་པའི་དྲན་ཐོགས་ཀྱི་སྒམ་ཞིག་ཀྱང་ལེགས་པོར་འགྲོ་ཐུབ་པ་ཡིན། ཇི་ལྟར་བསྒྲིགས་པའི་ཐབས་ལ་དྲན་སྐུལ་གྱི་ལས་ཀ་ ལ་ལྟ་བྱོས།
དྲན་པ་སྡུག་བསྔལ་ཅན་ཡིན་པའི་སྐབས།
དྲན་པ་ཁ་ཤས་ནི་སྡུག་སེམས། འཇིགས་སྐྲག་ཡང་ན་ཁྲོ་བ་སྐྱེད་ཀྱི་ཡོད། མི་དེ་སྐྱོ་བ་སྐྱེས་ན་ཞེན་མི་བྱེད་ཅིག ། “དེ་ནི་དུས་ཆེན་དུས་ཡིན་པ་སྣང་ཞིང་། ཁྱེད་ཀྱིས་དགའ་བའི་གནས་ཚུལ་ལ་བཤད་འདོད་དམ།” ཞེས་ཞི་བདེའི་ཚིག་སྨྲས། དེ་ནས་གཏམ་བསྒྱུར་ཞིང་ཇ་ཞིག་སྦྱིན་པ་ཡང་ན་གླུ་ཞིག་བཀོད་པ་ཡིན།
རྩེད་མོ་ཡང་ན་འགྲོ་ལམ་དང་འབྲེལ་བ།
དྲན་སྐུལ་གྱི་ཚོགས་སྡེ་རྗེས་སུ། རྩེད་མོ་ཞི་བདེ་ཞིག་གིས་སེམས་ངང་བདེ་བ་བཟུང་ཐུབ། དྲི་བ་མང་བ་ལ་གཏམ་ཀྱི་ཤོག་བུ་ ལ་ལྟ་བྱོས། ཡང་ན་མི་དེའི་ཆུང་དུས་ཀྱི་ཚིག་གྲགས་ཤེས་པ་ལ་ཚིག་གི་མཇུག་བསྡུ་བ་ ལ་ལྟ་བྱོས། ཁྱབ་ཆེ་བའི་གཏམ་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ལ་བརྗེད་ནོར་ནད་དང་ལྡན་པའི་མིའི་གཏམ་བཤད་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ ལ་ལྟ་བྱོས།
ཐུན་མོང་གི་དྲི་བ།
བརྗེད་ནོར་ནད་དང་ལྡན་པའི་མིར་ལེགས་པའི་དྲན་སྐུལ་གྱི་དྲི་བ་གང་ཡིན།
ཁ་ཕྱེ་བའི་སྤྲོ་ཚིག་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། “ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ས་ཆ་གྱི་སྐོར་ལ་བཤད་ཤིག”、“ཁྱེད་ཀྱིས་ཟ་བ་སྦྱིན་པ་ལ་དགའ་བ་ཡིན་ནམ།”、“ཁྱེད་ཀྱིས་ཀྱིས་གླུ་དང་བརྡུང་ཐོན་པ་ཡིན་ནམ།” ཡང་ན། “ཁྱེད་ཆུང་དུས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཅི་འདྲ་ཡིན་ནམ།” ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་ཚོས་གནད་དོན་གཅིག་གི་ལན་མ་ཡིན་པར་བཤད་པ་ཞིག་སྤེལ་འདུག
དྲན་སྐུལ་དང་བརྟག་དཔྱད་གྱི་ཁྱད་པར་ཅི་ཡིན།
དྲན་སྐུལ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་མཉམ་དུ་བཤད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིན་ཞིང་ལན་ནོར་བ་མེད། བརྟག་དཔྱད་ནི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ཞིག་དྲིས་ནས་ལན་བདེན་མ་བདེན་བརྟག་པ་ཡིན། བརྟག་དཔྱད་ལ་མི་ཞིག་ཁྱོད་ཀྱིས་བརྟག་པ་ལྟ་བུར་མི་ཚོར་སྟེ་ཁ་ཅིག་ལ་སྐྲག་པ་དང་སྨད་འཁོར་ཆེ་བ་བསྐྱེད་ཐུབ། དེས་ན་བཀའ་བཤད་ཁ་ཕྱེ་བ་དང་ངང་སྐྱིད་པོར་བཞག་པར་བྱོས།
མི་དེའི་ཤུལ་གྱི་དྲན་པ་ནོར་ན་ཅི་བྱེད་དགོས།
གནོད་པ་དང་ཉེན་སྐྲག་མ་སྐྱེད་ན་བཤད་པ་དེ་ལ་བསྐྱོད་ཅིག ལོ་དང་མིང་ལ་མ་བསྒྱུར། མི་དེས་དེ་ཁོང་ལ་ཅི་འདྲ་བ་མེད་ཅིང་དེས་ཁོང་ལ་ཅི་དོན་ཡོད་པ་ལ་དྲིས་ཤིག
དྲན་སྐུལ་གྱི་ཚོགས་སྡེ་ཚད་ཅི་ཙམ་རིང་དགོས།
ཁ་ཅིག་ལ་སྐར་མ་བཅུ་ནས་ཉི་ཤུ་བར་ལ་ལྷག་པ་ལ་ཚད་སྟེ་ཆུང་ཀྱང་ཉེན་མེད། མི་དེ་སྐྱོ་བ་ཡང་ན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་ན་མི་དགའ་བ་མཐོང་ན་གནས་ལ་བཏང་ཞིང་། ཁྱེད་གཉིས་མཉམ་དུ་དུས་ཚོད་འགྲོ་བའི་ཐབས་གཞན་ཞིག་འཚོལ་བྱོས།
ཡོང་ཁུངས།
ང་ཚོས་ཤོག་ངོས་འདིས་བརྟེན་པའི་ཚོགས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་ལ་འབྲེལ་མཐུད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཤོག་ངོས་གསར་བརྗེ་བྱེད་སྐབས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་བཤེར་བྱས།
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS