Kısa cevap
Anı soruları, kişiyi geçmişi hakkında sıcak ve açık bir şekilde konuşmaya davet eder: “Büyüdüğünüz evi anlatır mısınız?” “Evin nerede olduğunu hatırlıyor musunuz?” değil. Konuya göre birkaç soru kullanın, kişinin yönünü izleyin ve ayrıntılar karışsa bile hikâyeyi keyifle dinleyin. Asla doğru bir cevap beklemeyin ve sınav yapmayın. Ev, iş, yemek, müzik, bayramlar ve aile gibi konular en doğal açılış noktalarıdır.
- “... anlatır mısınız” ya da “... nasıldı” gibi açık davetler kullanın; evet-hayır ya da doğru-yanlış sorularından kaçının.
- “Hatırlıyor musunuz?” ya da “Bu kim?” diye sormayın. Bu sorular sınav gibi hissettirebilir ve sıkıntıya yol açabilir.
- Ayrıntılar değişse bile kişinin hikâyesini takip edin. Duygu ve birliktelik, gerçeklerden daha önemlidir.
- Tek bir soruyla başlayın ve sohbeti açmak için bir fotoğraf, bir koku ya da bir şarkı kullanın.
- Bir anı acı vericiyse ya da kişi üzülürse, konuyu nazikçe değiştirin ve daha mutlu bir şeye dönün.
Bu sayfada (11 bölüm)
Anı paylaşımı, geçmiş hakkında birlikte konuşmaktır: çocukluk evleri, ilk işler, sevilen yemekler, şarkılar, düğünler ve bayramlar. Demans yaşayan pek çok kişi için kendi hayatı hakkında sıcak bir sohbet, günün en keyifli kısımlarından biridir. Püf noktası, bir hikâyeyi davet eden ve hiçbir hafızayı sınamayan bir biçimde sormaktır. Bu sorular konulara göre gruplandırılmıştır ve nasıl kullanılacaklarına dair ipuçları içerir.
Anı soruları için kurallar
- Açık sorular sorun. “… anlatır mısınız” ve “… nasıldı” bir hikâye davet eder. “Hatırlıyor musunuz…?” doğru bir cevap ister.
- Sınav yapmayın. “Bu kim?”, “Hangi yılda?” ve “… adını hatırlıyor musunuz?” gibi sorulardan kaçının.
- Gelen her cevabı kabul edin. Hikâye değişirse ya da yerler karışırsa, keyfini çıkarın ve duygular hakkında sorun.
- Her seferinde tek bir soru sorun. Bekleyin, dinleyin ve basit bir takip sorusu sorun.
- Kişinin yönünü izleyin. Başka bir konu hakkında konuşmak isterse onunla gidin.
National Institute on Aging’in iletişim rehberi, kısa cümleler, sakin bir ses ve kişinin sözcüklerini bulurken sabır göstermeyi öneriyor. Bu kurallar burada da en az başka yerde olduğu kadar önemlidir.
Ev ve çocukluk
- Büyüdüğünüz eve dair bana bir şeyler anlatır mısınız? Mutfağı nasıldı?
- Küçükken evin dışında neler yapmayı severdiniz?
- Sokağınızda birlikte oynadığınız kimseler vardı?
- Yatak odanız nasıldı? Biriyle paylaşıyor muydunuz?
İş ve işleri yoluna koymak
- Hangi işi en çok sevdiniz?
- Gurur duyduğunuz bir iş gününü anlatır mısınız?
- Ellerinizle neleri yapmayı ya da tamir etmeyi severdiniz?
- İşinizde en çok kimden şey öğrendiniz?
Yemek ve pişirme
- Pazar günleri ailenizde ne yenirdi?
- Ailenizden birinin özellikle iyi yaptığı bir yemeği anlatır mısınız?
- Küçükken gidip bir ikramı aldığınız favori bir yer var mıydı?
- Hangi kokular size evi hatırlatır?
Yemek sohbeti, duyusal etkinlikler rehberiyle ve güvenliyse küçük bir tadımla güzel gider.
Müzik ve dans
- Gençken hangi şarkıları söyler ya da onlara dans ederdiniz?
- En sevdiğiniz şarkıcı ya da grup kimdi?
- O yıllarda müziği nerede dinlerdiniz: evde, dans salonunda, kilisede?
Çalma listesi ve müzik fikirleri için demans için müzik etkinlikleri sayfasına bakın.
Bayramlar ve kutlamalar
- Büyürken en sevdiğiniz bayram hangisiydi?
- Hatırladığınız bir doğum günü partisini anlatır mısınız?
- Yaz akşamlarında aile ne yapardı?
- Ailenizde mevsimler nasıl kutlanırdı?
Belirli bir bayrama uygun fikirler için demanslı biri için bayram etkinlikleri sayfasına bakın.
Aile ve arkadaşlar
- Sizi en çok güldüren kişiyi anlatır mısınız?
- Düğün gününüz nasıldı?
- Çocuklarınız küçükken nasıldı, anlatır mısınız?
- Arkadaşlarınız size ne derdi?
Aile soruları nazikçe sorulmalı. Kişi birini kaybetmenin acısını yaşıyorsa, onun yönünü izleyin ve acı verebilecek ayrıntıları hatırlamasını istemeyin.
Yerler ve doğa
- Düşünmeyi sevdiğiniz bir yeri anlatır mısınız?
- Büyüdüğünüz yerde hava nasıldı?
- Bir bahçeniz ya da en sevdiğiniz bir ağacınız var mıydı?
- Keyif aldığınız bir geziyi anlatır mısınız?
Fotoğraf ve nesneleri kullanmak
Resimler doğal bir başlangıç noktasıdır. Bir fotoğrafı göz hizasında tutun ve “Bunu anlatır mısınız?” deyin. Alzheimer’s Association’ın etkinlik rehberi, sohbeti başlatmak için tanıdık nesneler, fotoğraflar ve müzik kullanmayı öneriyor. Kişinin hayatından birkaç nesneyle bir anı kutusu da iyi işleyebilir; nasıl hazırlanacağı için anı etkinlikleri sayfasına bakın.
Anı acı verdiğinde
Bazı anılar üzüntü, korku ya da öfke getirebilir. Kişi üzülürse baskı yapmayın. “Bu zor bir dönemmiş gibi geliyor. Daha mutlu bir şey hakkında konuşmak ister misiniz?” gibi sıcak bir şey söyleyin. Sonra konuyu değiştirin, bir fincan çay önerin ya da sevdiği bir şarkıyı açın.
Bir oyun ya da yürüyüşle eşleştirin
Bir anı oturumundan sonra hafif bir oyun ruh halini canlı tutabilir. Daha açık uçlu istemler için sohbet kartlarını ya da kişinin çocukluğundan tanıdık ifadeler için deyimi tamamlama oyununu deneyin. İletişim konusunda daha geniş ipuçları için demans yaşayan biri için iletişim ipuçları sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Demans yaşayan kişiler için iyi anı soruları nelerdir?
Açık davetler en iyi sonucu verir: “Büyüdüğünüz yeri anlatır mısınız?” “En çok neyi pişirmeyi severdiniz?” “Hangi müziğe dans ederdiniz?” ya da “Çocukken bir bayram nasıldı?” Her biri tek bir doğru cevap yerine bir hikâyeyi davet eder.
Anı paylaşımıyla sınav yapmak arasındaki fark nedir?
Anı, paylaşılan bir hikâyedir ve yanlış cevap yoktur. Bir quiz ise belirli bir bilgiyi ister ve cevabı kontrol eder. Sınav, insanları test edilmiş ve utanmış hissettirebilir; bu yüzden sohbeti açık ve sıcak tutun.
Kişinin geçmişi hakkındaki hatırası yanlışsa ne olur?
Sıkıntıya ya da güvenlik sorunlarına yol açmadığı sürece ona eşlik edin. Tarihleri ya da isimleri düzeltmeyin. Olayın o kişiye nasıl hissettirdiğini ya da ne anlama geldiğini sorun.
Bir anı paylaşım oturumu ne kadar sürmeli?
On ila yirmi dakika çoğu zaman yeterlidir ve daha kısa olması da sorun değildir. Kişi yorgun, sıkıntılı ya da ilgisiz göründüğünde durun ve birlikte zaman geçirmenin başka bir yolunu bulun.
Kaynaklar
Bu sayfanın dayandığı kuruluş ve çalışmalara bağlantı veriyoruz. Her biri, sayfa güncellenirken kontrol edildi.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS