Akissut naatsoq
Eqqaamasanik apeqqutit inummut inooqqammersumik oqaloqatigiinnerup ilungersunartumik pissaanissaa kajumissutigineqarpoq: "Illut angerlartiffinniit pillugit oqaluttuaruk," tassaanngilaq "Sumi najugaqartarnit eqqaamaviuk?" Sammisat malillugit apeqqutit amerlagaanngitsut atukkit, oqaluttuaq inuit malillugu, oqarpoq aamma paasisimasai akuliuppata nuannaralugu. Akissutissaq eqqortoq apeqqutissanngilat, misissuiffigissanngilatit taava. Angerlarsimaffik, suliat, nerisassat, nipilersuutit, ullorsiutit ilaquttallu oqaloqatigiinnissamut pitsaanerpaamik aallartiffiusarput.
- Apeqqutit ammasut atukkit, soorlu 'Oqaluttuaruk...' imaluunniit 'Qanoq ittut isigaaviuk...', apeqqutinut aap/naamik akissuteqarnermik eqqortuunermilluunniit akissuteqartunik sanilliussallugit.
- 'Eqqaamaviuk?' imaluunniit 'Kina una?' apeqqutissanngilat. Misissueqqaarnerusut misigineqarsinnaapput nuannarinngitsumillu misiginermik kinguneqartarlutik.
- Oqaluttuaq inuit malillugu, uppernarsaatit allanngoraluartut. Misigisaq ataatsimoornerlu paasisimasanit pingaarnerupput.
- Ataaseq apeqquteqarluni aallartittaruk, soorlu assilisaq, tipik imaluunniit erinarsuut oqaloqatigiinneq aallartitsisussat.
- Eqqaamasat aliasuppata imaluunniit inuk aliasuppat, oqaloutigineqartoq aaqqiinermik allanngortiguk nuannaarnerusumut uterlutit.
Quppernermi matumani (immikkoortut 11)
- Eqqaamasanik apeqqutigineqartillugu malittarisassat
- Angerlarsimaffik meeqqallu nalaat
- Suliffik piginnaasallu
- Nerisassat igasanerlu
- Nipilersuutit qitinnerlu
- Ullorsiutit nalliuttorsiornillu
- Ilaquttat ikinngutillu
- Sumiiffiit pinngortitarlu
- Assilisat sumilu atortut
- Eqqaamasat aliasuppata
- Spilimik pisuttarnermilluunniit naleqqiullugu
Eqqaamasanik oqalualaarneq tassaavoq ukiuni qaangiuttuni inooqqammersunik peqatigisumik oqaloqatigiinneq: angerlartiffiit, suliffissat siulliit, nerisassat nuannarinerpaat, erinarsuutit, katittarnerit ullorsiutillu. Demensimik eqqorneqartunut amerlasuunut inuunerminnik oqaloqatigiinneq nillerissoq ullup ilungersornerpaartagaat. Pingaaruteqarpoq apeqqutittaasoq oqaluttuaq kajumissutigilersinniarlugu, eqqaamasallu misissuiffiginnginnissaat. Apeqqutit taakku sammisanut agguarneqarput, atornissaallu pillugit ilitsersuutillit.
Eqqaamasanik apeqqutigineqartillugu malittarisassat
- Apeqqutit ammasut atukkit. “Oqaluttuaruk…” aamma “Qanoq ittut isigaaviuk…” oqaluttuaq kajumissutigisarpaat. “Eqqaamaviuk?” akissutissaq eqqortoq piumasarpoq.
- Aperinasi. “Kina una?”, “Ukiumi suna tamaani pisimasoq?” aamma “Ateq suna eqqaamaviuk?” atussanngilat.
- Suna tamanik utertoq aqussaruk. Oqaluttuaq allanngorpat imaluunniit sumiiffiit akuliuppata nuannaralugu qanoq misigisimallugu apeqqutiguk.
- Ataaseq apeqquteqarluni. Utaqqillutit tusarnaarlutit malinnikkullu apeqqummik aaqqiisoq atorlutit.
- Inuk siulersuisinnaanngortikkuk. Allamik oqaluttualernissaa kissaappagu malillugu.
National Institute on Aging-ip oqaaseqaatit pillugit siunnersuutai oqaluttariiaatit naappallaatillit, nipimik eqqissisimasoq, imaluunniit inuk oqaaseqartarnissaminut utaqqisassanngorluni kajumissutigisarpaat. Malittarisassat taakku taannaatigullu pingaaruteqaqaat.
Angerlarsimaffik meeqqallu nalaat
- Illut angerlartiffinniit pillugit oqaluttuaruk. Igaffik qanoq ittut isigaaviuk?
- Meeqqatit silami sunaarnissaq nuannariviu?
- Sumiikkami aqqutissinni kina kikkut peqatigisarpigit?
- Siniffiit qanoq ittut? Allanillu siniffegineqarsimaviuk?
Suliffik piginnaasallu
- Suliffinnik suut nuannarinerpaaviuk?
- Ulloq aallartiffimmi nuannersoq pillugu oqaluttuaruk, ilinnik tulluusimaarnerit.
- Assannik sannik pitsaanermilluunniit sanaartornissaq iluarsarnissarluunniit nuannariviu?
- Suliffinniit suna pingaarnerpaamik ilitsersorsimasut ilinnik?
Nerisassat igasanerlu
- Ilaquttat sapaatip-akunnerani suna nerisarpaat?
- Ilaquttanni inummik nerisassaq pingaarnerujussuaq pitsaanermik sanaartorneqartartoq oqaluttuaruk.
- Meeqqatit neqimik mamartumik pisiniaqqissaqarpit nuannarinerusarnik?
- Angerlarsimaffinniit tipit suut eqqaamajutigisarpigit?
Nerisassanik oqalualaarneq misigissutsimut atatillugu neqeroorutit pillugu ilitsersuutit, aammalu neqimik milissalik pitsaassutsikkut ajorunnaarpata, naleqqiutissinnaapput.
Nipilersuutit qitinnerlu
- Meeqqatit erinarsuutit suut erinarsortarpigit imaluunniit qitiutillugit taasarpigit?
- Erinarsortartoq kina imaluunniit nipilersortartut kikkut nuannarinerpaavigit?
- Taamanikkut nipilersuutit sumi tusarnaarpigit: angerlarsimaffimmi, qitiutinut, oqaluttariarfiusumilluunniit?
Nipilersuutinik ilannguttunik siunnersuutinik takukkit demensimik eqqorneqartunut nipilersuutinik neqeroorutit.
Ullorsiutit nalliuttorsiornillu
- Meeqqatit ullorsiutit suut nuannarinerpaavigit?
- Inuuissiornermi ulloq nalliuttorsiorneqartoq eqqarsaatiguk oqaluttualaarlutit.
- Ilaquttat aasami unnukkut qanoq ataatsimiittarpataluunniit?
- Ilaquttat ukiup qaammatai qanoq nalliuttorsiorpigit?
Ullorsiutinut immikkut ittunut siunnersuutinik takukkit demensimik eqqorneqartumut ullorsiutinut neqeroorutit.
Ilaquttat ikinngutillu
- Inuk kina annilaangaarnerusumik misigissutigisartat oqaluttuaruk.
- Kattuffimmi ullorit qanoq ittut?
- Meeqqatit mikisut pillugit oqaluttuaruk.
- Ikinngutit qanoq taasarpaatsit?
Ilaquttanik apeqquteqaraangat mianersorlutit. Inuk aliasoqarpat, oqaluttuaasaanut malinnittarlutit apeqqutinik aliasuutaasinnaasunik navianartorsiortissanngilatit.
Sumiiffiit pinngortitarlu
- Sumiiffik eqqarsaatiginerusavit pillugit oqaluttuaruk.
- Angerlartiffinniit sila qanoq ittarpa?
- Naatsiivik pillugu imaluunniit orpiup nuannarinerusavit pillugit oqaluttuarnissaqarsinnaaviuk?
- Angalanermik nuannersumik oqaluttuaruk.
Assilisat sumilu atortut
Assilisat aallartiffiusinnaapput pitsaanertut. Assilisaq isigisinnaallugu tigulaaruk eqqaamallutillu: “Uuma pillugit oqaluttuaruk.” Alzheimer’s Association-ip neqeroorutinut siunnersuutai sumik ilisimaneqarluni, assilisassanik nipilersuutinillu atuisinnaasutut siunnersuuteqartarput, oqaloqatigiinneq aallartittussaq. Eqqaamasanik boksimi inup inuunerminit sumik imalik paasissutissiisinnaavoq; qanoq sananeqarsinnaasoq takukkit eqqaamasanik neqeroorutit.
Eqqaamasat aliasuppata
Eqqaamasat ilaat aliasunnermik, annilaarnernik kammaallunilluunniit nassataqartitsisinnaapput. Inuk aliasuppat pinngitsaalisassanngilat. Nillerinnartumik ima oqarusussavat: “Taama pisoqarsimaneq ajornakusunarunarpoq. Nuannaarnerusumik oqaluttualaarusuppit?” Taava oqalugissaq allanngortiguk, tii imerusuutigissallugu imaluunniit erinarsuut nuannarineqartoq tusarnaartitsiguk.
Spilimik pisuttarnermilluunniit naleqqiullugu
Eqqaamasanik oqaluttuarneq kingornagu, spili nillerisoq nuannaarnermik ingerlatiinnarsinnaavoq. Misiliguk oqaluttuarisaanermut kortit apeqqutit ammasut amerlanerusunik pissarsiarniarlugit, imaluunniit oqaaseq naallugu inup meeqqaneraani ilisimaneqartut atorlugit. Oqaatsinik siunnersuutinik siusinnerusunik takukkit demensimik eqqorneqartunut oqaaseqaatit pillugit siunnersuutit.
Apeqqutit nalinginnaasut
Demensimik eqqorneqartunut suna eqqarsaatigisariaqarpa nammineq eqqaamasanik apeqqutinik?
Apeqqutit ammasut pitsaanerupput: 'Sumi angerlartarnit pillugu oqaluttuaruk,' 'Suna igasaqartarnerit nuannarivit?' 'Nipilersuutit suut qitiutillugit taasarpit?' imaluunniit 'Meeqqatit ullorsiutit qanoq ittarpat?' Apeqqutit tamarmik oqaluttuaq ataatsimik akissutissaqartinnagu kajumissutigisarpaat.
Eqqaamasanik oqalualaarneq aperinernillu qanoq assigiinngissuseqarpa?
Eqqaamasanik oqalualaarneq oqaluttuaq ataatsimoorluni, akissutissanik eqqunngitsunik peqanngilaq. Aperineq suliaq aalajangersimasoq apeqqutaa akissutalu misissorneqarluni. Aperineq inuit misissueqqaarneqartutut misigissuseqarsinnaavoq kanngusuttitaallutillu, taamaattumik oqaloqatigiinneq ammasorlu nillerinnarlunilu inissisimasariaqarpoq.
Inup inuunermini pisimasut eqqaanngitsut eqqaamappagu qanoq iliussaanga?
Piumassusaanut erseqqissaatiguk, aliasuutissaqarpat isumannaallisaanermulluunniit navianartorsiortitsissanngippat. Ullut atit imaluunniit eqqortuunnerisartakkit. Pisimasoq qanoq misigisimagaa imaluunniit suna siunertaqarsimavaa apeqqutiguk.
Eqqaamasanik oqalualaarneq sivisussuseqartariaqarpa?
Minutsit qulit marlullu missaanni amerlasuunik naammattunik inissisimasariaqarpoq, sivikinnerusorlu ajorunnaarpoq. Inuk qasuppat, aliasuppat soqutiginninngippalluunniit unitsitsilluaruk, asulu inuussutissarsiutissaq allamik eriusumik ujaruk.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS