Haere kwadogina
Hereva henia daladia ese tau ta e hagoadaia, ia ena lasi nega dekenai hereva namona e gwauraia totona, open dalana amo: "Emu tubu ruma oi herevalaia," to "Oi laloatao, edeseni oi noho?" Tema dekenai henanadai tuari oi gaukaralaia, taunimanima ena hereva oi badinaia, bona sivarai oi moalelaia, ena dala haida e mix lasi, e namo. Maoro herevana oi noia lasi, bona oi tesia lasi. Ruma, gaukara, aniani, ane, holidei bona famili tema ese dalana namodia e kehoa.
- Open henanadai oi henia, hegeregere 'Emu sivarai oi gwauraia...' o 'Edena bamona...', io lasi o maoro-kerere henanadai lasi.
- Oi tesia lasi, 'Oi laloatao?' o 'Inai be daika?' Daladia unai be tes dalana hegeregere, bona e hagoadaia tau e kerere.
- Taunimanima ena sivarai oi badinaia, dala haida e idau lasi. Ena lalohadai bona umui ruaosi noho be maoro herevana e hereaia.
- Henanadai ta ta oi hamatamaia, bona laulau, bona o ane amo hereva e kehoa.
- Bema laloatao ta e kerere, o taunimanima e kerere, manada dekenai sivarai oi haidaua, bona sivarai namo ta dekenai oi giroa lou.
Inai peisi ai (11 kahadia)
Hereva henia be umui ruaosi lasi nega dekenai umui hereva: tubu ruma, ginigunalaia gaukara, aniani oi lalokau henia, ane, headava bona holidei. Dementia taudia haida dekenai, edia mauri sivarai dekenai hereva namo ta be dina dekenai gaudia namodia ta. Anina bada be henanadai oi henia dalana ese sivarai e kehoa, bona laloatao e tesia lasi. Inai henanadai be tema dekenai e atoa, bona edia gaukaralaia daladia danu.
Hereva henia daladia totona taravatu
- Open henanadai oi henia. “Emu sivarai oi gwauraia…” bona “Edena bamona…” ese sivarai e kehoa. “Oi laloatao…?” ese maoro ta e noia.
- Oi tesia lasi. “Inai be daika?”, “Ena lagani be dahaka?” bona “Ena ladana oi laloatao?” oi gaukaralaia lasi.
- Dahaka e lou mai, oi abia dae. Bema sivarai e idau o gabuna e mix, oi moalelaia bona ena lalohadai oi henanadaia.
- Henanadai ta ta oi gaukaralaia. Oi naria, oi kamonai, bona henanadai kwadogi ta oi henia lou.
- Taunimanima e gunalaia dalana oi badinaia. Bema ia ura gauna ma ta dekenai e hereva, oi badinaia.
National Institute on Aging ena hereva daladia dekenai diba ese hereva kwadogi, regena namo, bona heauka e gwauraia, taunimanima ena hereva e tahua neganai. Taravatu unai be iniseni danu e anina bada.
Ruma bona tubu nega
- Emu tubu ruma oi herevalaia. Ena kumina be edena bamona?
- Oi maragi neganai, dahaka oi moalelaia oi karaia murimuri ai?
- Emu dala dekenai daika ida oi gadara?
- Emu mahuta rumana be edena bamona? Tau ma ta ida oi noholaia, a?
Gaukara bona gaudia karaia
- Dahaka gaukara oi moalelaia oi karaia?
- Gaukara dina ta oi herevalaia, unai ese oi hagoadaia.
- Dahaka oi moalelaia imamu amo oi karaia o oi haidaua namonamo?
- Emu gaukara dekenai daika ese oi hadibaia bada?
Aniani bona nadua
- Sunday dekenai emu famili be dahaka e ania?
- Emu famili tauna ta ese dahaka aniani e nadua namonamo, oi herevalaia.
- Oi maragi neganai, aniani namo ta oi hoia gabuna namo ta be mai, a?
- Dahaka bona ese ruma e hagoadaia oi laloa?
Aniani herevadia be lalohadai gaukaralaia daladia ida e namo, bona aniani maragi ta danu, bema e namo oi henia.
Ane bona danu
- Oi maragi neganai, dahaka ane oi ane o oi danu?
- Emu ane tauna o band namo be daika?
- Unai neganai ane oi kamonai edeseni: ruma ai, danu gabuna ai, o dubu ai?
Ane lista bona lalo be dementia taudia dekenai ane gaukaralaia ai oi itaia.
Holidei bona moale gaudia
- Oi tubu neganai, dahaka holidei oi lalokau henia bada?
- Birthday pati ta oi laloatao, oi herevalaia.
- Lauma adorahi dekenai emu famili be dahaka e karaia?
- Emu famili be lagani negadia e moalelaia edena bamona?
Holidei ta ta totona lalo be dementia tauna ida holidei gaukaralaia ai oi itaia.
Famili bona turadia
- Daika ese oi halaughaia bada, oi herevalaia.
- Emu headava dinana be edena bamona?
- Emu natudia e maragi neganai, oi herevalaia.
- Emu turadia be dahaka ladana amo oi boiria?
Famili henanadai be manada dekenai oi henia. Bema taunimanima be tau ta e mase neganai e lalohisihisi, ena hereva oi badinaia, bona dala kerere ta oi henanadaia lasi.
Gabudia bona natura
- Gabuna ta oi lalokau henia oi laloa, oi herevalaia.
- Emu tubu gabuna dekenai guba be edena bamona?
- Uma ta o au namo ta be emu, a?
- Lao ta oi moalelaia, oi herevalaia.
Laulau bona gaudia gaukaralaia
Laulau be hamatamaia dalana namo. Laulau ta oi abia dae matana vairanai bona oi gwauraia, “Inai oi herevalaia.” Alzheimer’s Association ena gaukaralaia daladia ese e gwauraia, gaudia e diba, laulau bona ane amo hereva e hamatamaia. Laloatao maua ta, taunimanima ena mauri gaudia maragi haida ida, e namo danu; hereva henia gaukaralaia ai oi itaia edena bamona oi karaia.
Bema laloatao e kerere
Laloatao haida ese lalohisihisi, gari, o badu e mailaia. Bema taunimanima e kerere, oi hagoadaia lasi. Hereva namo ta oi gwauraia, hegeregere “Unai be nega auka, a? Oi ura sivarai namo ta umui herevalaia?” Gabeai sivarai oi haidaua, ti ta oi henia, o ane namo ta oi halasia.
Gadara ta o lao kwadogi ta ida
Hereva henia murinai, gadara manada ta ese lalohadai e namo noho. Conversation cards oi tohoa henanadai open ma haida totona, o finish the saying taunimanima ena tubu nega hereva momokani totona. Hereva daladia ma haida be dementia tauna ida hereva daladia ai oi itaia.
Henaidai momodia
Dementia taudia dekenai hereva henia daladia namodia be dahaka?
Open henanadai be namo: 'Emu tubu gabuna oi herevalaia,' 'Dahaka aniani oi moalelaia oi nadua?' 'Dahaka ane dekenai oi danu?' o 'Oi maragi neganai holidei be edena bamona?' Henanadai ta ta ese sivarai e kehoa, maoro ta sibona lasi.
Hereva henia bona tes be edena dala ai idau?
Hereva henia be umui ruaosi sivarai ta umui gwauraia, kerere lasi. Tes ese maoro ta e noia bona e hahetohoa. Tes dalana ese taudia e tesia hegeregere e hagoadaia bona e hemarai, unai dainai hereva be open bona namo.
Bema taunimanima ena lasi nega laloatao be maoro lasi?
Oi badinaia, bema ia e kerere lasi o namo lasi dalana ta e vareai lasi. Dina o ladana oi haidaua lasi. Ena lalohadai be edena bamona, o unai gauna be ia dekenai dahaka anina, unai oi henanadaia.
Hereva henia gauna be edena daudau?
Minuta 10 dekena 20 be namo, bona kwadogi be namo danu. Bema taunimanima e hesiku, e kerere, o ia ura lasi, oi dokona, bona dalana ma ta amo umui noho.
Badina sivarai
Inai peisi ese ia badinaia oganaisesen bona tahua sivarai ai haheboua. Inai peisi hamatamataia neganai iboudiai ai itaia maoromaoro.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS