Koro kəske am dementia-a kərmabero: Kəske fərəza

Koro kəske shima kəla ngəla kərmaben kəltəro manazə: fato gana lan kərgənama, cidawa burwoye, kəmbo raamma, yawu, nyiya-a loktu ngəlawa. Am dementia-a kərma laaye yironzə, kəla kərmaben manabe nzunduwa ro yimbə kawu ngəla lanzəro waljin. Awo faidabe shima futu hawariro bowozə koro, amma tǝkǝrmadə korowone wande. Koro anidə kəla mauduwaben ngəsotəna, kəla futu faidatəna-a.

Kaidawa koro kəskebe

• Kəske fərəzabe korone. «Kəla manane…» a «Futu daso?…» ye hawariro bowozin. «Təno?» ye jawawu kalkal cizə.
• Korowone wande. «Adu wo?», «Sa awi lan?» a «Sunzə təno?» lan korone wande.
• Awi isənama yaye mowo. Hawaridə falzəna biya nawa kəliwoson dajiya yaye, karəgənəm kuru kəla karəgənzəben manazəne.
• Loktu fallen koro fal bowone. Fante, fangəne, kuru kəske gana la ga.
• Kamdə kənzəga. Awo gadero manazə maiya, tida ga.

Shawaridə National Institute on Aging manabe lan cizəna ye kəla gana, kəlanzə nlefun, a kəntawo kamdə kəlamanzə manzəyinro cizə. Kaidawa anidə na adəben faida kura.

Fato-a kərgənaram-a

• Fato kura lan sədinəma kəla manane. Kuzinudə futu daso?
• Gana nəmminma lan deyaro awo awi dimaa ro karəgənəm?
• Luwuramben am awi-a bikke?
• Njim kənəmbe futu daso? Kam gade-a kəltə kənəm?

Cidawa-a awo diobe-a

• Cidawa awi lan zauro karəgənəm?
• Cidawa lan yim fal kənəmbo karəgə kaji kənamma kəla manane.
• Awo awi muskonəmmben dəgaso biya yadaso ro karəgənəm?
• Wundu ye kəla cidawaben zauro alamnjigəna?

Kəmbo-a dəgari-a

• Yalwanzəbe Laduwa lan awo awi zayin?
• Kəmbo fal kam fal yalwanzəben zauro ngəla dəgajinma kəla manane.
• Gana nəmminma lan na fal awo kəmbo ngəla mbejibe mbeji?
• Kənza awi ye fatobero təkərne-nji?

Kəla kəmbobe shawaridə awo kərngawo tənjinmabe-a kəltə ngəla, kuru nzundu mbejiya kəmbo gana la kəltə.

Yawu-a biyo-a

• Gana nəmminma lan yawu awi yirem kuru biyem?
• Yawurom biya jamawu awi zauro raamma?
• Sa adən yawu ndaran fangəme: faton, biyoramro, biya na ibadaben?

Kəla jeri yawu-a shawari-a, cidawa yawu am dementia-a kərmabero rui.

Loktu ngəlawa-a kənjo-a

• Gana nəmminma lan loktu ngəla awi zauro raamma?
• Yim kənjo fal təno kəla manane.
• Bənebe kajiri fal lan yalwanzə awo awi cadi?
• Yalwanzə loktu saabe futu liltayin?

Kəla loktu ngəla falbero shawari, cidawa loktu ngəlabe kam dementia-a kərmabero rui.

Yalwa-a sawa-a

• Kam kənəmbo kətaaji cizəmma kəla manane.
• Yim nyiyanzə futu daso?
• Yallanzə gana sadən sa, kəla manane.
• Sawawanzə sunəm awi lan bowonjayin?

Kəla yalwaben kəla nlefun ro korone. Kamdə kam falro kərtəngə tənəshiya, tida ga kuru kəliwo kərtəngǝ cizəro korone wande.

Nawa-a alagəram-a

• Na fal raanəmma lan təkərnəmma kəla manane.
• Na lan kura nəmmadən kənzəridə futu daso?
• Kulo biya kəska raamma mbejiga?
• Bəlala fal karəgənəmma kəla manane.

Foto-a karəwa-a faidatə

Foto suronram ngəla. Fotodə shimbero gotə kuru, «Kəla adəben manane.» Shawaridə Alzheimer’s Association cidawa lan ye karəwa notəna, foto-a yawu-a faidatəro manabe badizayin. Sanduk tǝkǝrma gana, kərmabedən karəwa gana la mbeji, yaye ngəla; futu dəgatinma cidawa koro kəske lan rui.

Tǝkǝrma kərtǝngǝbe sa

Tǝkǝrma laa ye kərtəngǝ, riwo biya gəgərdə cizə. Kamdə kərtəngə tənəshiya, dəgarta wande. Kəla nzunduwa ro manəne, misallo: «Adə loktu zauru kərtǝngǝbe. Kəla awo karəgə kajibero manazəm raamma wa?» Dajiya kəladə falzəgəne, caa yiwune, biya yawu raamma fozəne.

Bikke biya bəlalabe-a kəltə

Koro kəske ngawo, bikke nlefube ye karəgə ngəla kolzayin. Conversation cards jaraptə kəla kəske fərəza gadebero, biya finish the saying kəla kərmabe gana nəmminmabe ro. Kəla manabe ngəlaro shawari gade, shawari manabe kam dementia-a kərmabero rui.