I åpmam na ineppe
Pulan mamemoria ha'ani i taotao para na'chi'ña i kuentos put i pasao gi maisen yan abiertu na manera: "Kuentuha yu' put i kasa ni'nakkuentos hao," ti "Hasso hao gi hafa na lugat un bisibisi?" Usa unos pocos na pulan sigun i tema, sigi i lalala' i taotao, yan gosa i kuentos anafa' manmatto i detalye. Ti siempre pumuldi tinaitai na tinatina, yan ti pumuesta. Tema taiguini i kasa, trabahu, makanno, musika, fiesta yan familia i mas natural na pinamaisen.
- Usa pulan abiertu, taiguini 'Kuentuha yu' put...' pat 'Hafa i ma'ahi...', ti pulan ni 'Sí pat ti' pat 'Tinaitai pat tinatina'.
- Ti kuiz gi 'Hasso hao?' pat 'Håye este?' Este siña ma sisiente i taotao kumu eksamen yan siña ma na'tuno'.
- Sigi i kuento i taotao, anafa' manmatto i detalye. I sintimiento yan i kompanía mas importante kesi i fakto.
- Tutuhu ha' gi un pulan kada biahi, yan usa un litråtu, un oloran pat un kanta para ma'empeña i kuentos.
- Yanggen i memoria mas pumapasai pat manmamaisen i taotao, kalang i tema gi maisen yan fanhanao gi mas maisen na kosas.
Gi este na pahina (11 seksion siha)
Mamemoria i tinaitai na kuentos guini gi pasao: i kanton ni famagu’un, i primet trabahu, i makanno ni gustu, kanta, kasamentu yan fiesta. Para mas taotao ni gaige yan dementia, un kuentos put i kabales-ñiha ti pumuldi na pattes i ha’ani. I mas importante, na pumapâle i pulan ni para u na’chi’ña un kuento, ti para u tetesting i memoria. Esta na pulan sumagang gi tema, yan i tinaitai put kumu u usa.
Patron mamemoria para pulan
- Pumulan abiertu. “Kuentuha yu’ put…” yan “Hafa i ma’ahi…” ha’chi’ña un kuento. “Hasso hao…?” manggai i tinaitai na tinatina.
- Ti kuiz. Ti siña “Håye este?”, “Hafa na år esta?” pat “Hasso hao i nombren…?”
- Sumetmete ayu’ i mana’siñâ. Yanggen i kuento umali ginen i tiempo pat i lugat, gosa ha’ yan pregunta put i sintimiento.
- Un pulan kada biahi. Hanao, hungok yan sigi ha’ ku un simple na pulan.
- Lalala’ i taotao. Yanggen gai otro na kosas i ma’ahi, sigi ha’.
I gaiguen i National Institute on Aging put kumunikasion mana’ahi’ña i kottong na oration, i tiningo na lengguahe, yan i paenda gi tiempon i taotao manmachuchuchu i palabras-ña. Esta na patron mas importante ayu’ gi i tinaitai.
Kasa yan famagu’un
- Kuentuha yu’ put i kasa ni’ nina’chålek hao. Hafa i tinaitai i kosina?
- Hafa i gustu hao na hana’ gi fuera kuamu tiki hao?
- Hayi i man kalaki ni’ manmamaisen gi kalle-mu?
- Hafa i kuat-mu? Kumekomparte ha’ hao?
Trabahu yan fan’gagao
- Håfa na klasen trabahu i mas gustu-mu?
- Kuentuha yu’ put un diha na trabahu ni’ nina’orgulyu hao.
- Håfa i gustu-mu na man’atkilo pat man’ayuda ku i lima-mu?
- Hayi i nina’tatiyi hao mas put i trabahu-mu?
Makanno yan nina’mamåsa
- Håfa i kumeta ni familia-mu gi Damenggo?
- Kuentuha yu’ put un plåtu ni i miembro ni familia-mu ha’ ma’gaige na maolek.
- Esta gi hafa na lugat ha’ manggaige hao ni’ un dulse kuamu tiki hao?
- Håfa na oloran ha’ i inagu’ån hao kasa?
Makanno kumplimenta i guiya put aktibidån sentidu, yan un bitti na tinatå yanggen sigoro para u na’bidu.
Musika yan baila
- Håfa na kanta ni’ manmakanta pat ma’baila hao kuamu tiki hao?
- Hayi i nai-mu na mangkanta pat banda?
- Gi hafa na lugat hao manhungok musika gi tiempo ayu: gi kasa, gi baile, gi iglesia?
Para lisden musika yan idea, hungok i aktibidån musika para taotao yan dementia.
Fiesta yan selebrasion
- Håfa i fiesta ni’ mas nina’gustu hao kuamu tiki hao?
- Kuentuha yu’ put un fiesta ni’ kumumprienda ni’ nina’hasso hao.
- Håfa i mamaisen i familia gi un aniti gi tiempon sanhot?
- Taimanu i familia-mu nina’fiestan i tiempo ni’ tinenkon åño?
Para idea ni ma’ahi para un espesipiku na fiesta, hungok i aktibidån fiesta para taotao yan dementia.
Familia yan amigu
- Kuentuha yu’ put i taotao ni’ mas nina’mamåsa hao.
- Håfa i kasamentu-mu?
- Kuentuha yu’ put i famagu’un-mu kuanto tiki manmatto.
- Håfa i kinalamten ni’ manmamaisen i amigu-mu?
Pumulan put familia dispasiu. Yanggen i taotao manmalagu ni’ un taotao ni’ ha’ mamatai, sigi i lalala’ ha’ yan ti pumulan para u fanhasso i detalye ni’ siña ma ma’sosasaga.
Lugat yan natturalesa
- Kuentuha yu’ put un lugat ni’ gustu-mu ha’ hasso.
- Håfa i tiempo gi lugat ni’ nina’chålek hao?
- Esta hafa na tinanom pat ayu na kayu ni’ gustu-mu?
- Kuentuha yu’ put un biahe ni’ nina’gustu hao.
Usa litråtu yan gimen
Litråtu siempre maolek na pumapâle. Chålan un litråtu gi tinanom-mu yan pulan, “Kuentuha yu’ put este.” I gaiguen i Alzheimer’s Association put aktibidåt mana’ahi’ña i usa ni’ gimen familiat, litråtu yan musika para ma’empeña i kuentos. Un kaha ni’ mamemoria yan dos o tres gimen ginen i pasao i taotao siña maolek hafa. Para mås, hungok aktibidån mamemoria.
Yanggen i memoria mafa’nu’i
Algun memoria siña ma’fa’nu’i trinestesa, mata’lalo, pat asaga. Yanggen i taotao ma’emosiona, ti pumuesisti. Ha’ ha’ un palabra ni’ manmalagu, taiguini: “Esta sumaguaiyayi i tiempon yan. Siña hao gustu na kuentos put un kosas ni’ mas maolek?” Despues kalang i tema, ofresi un tasa ni’ tè, pat hanao un kanta ni’ gustu-mu.
Hanao yan un juegu pat un lakla’
Despues un sisyon ni mamemoria, un juegu dispasiu siña ha’ gumuaiyayi i sintimiento. Usa kartan kombetsasion para mas abiertu na pulan, pat fanmatinas i sinangan para palabras familiat ginen i famagu’un i taotao. Para mas tinaitai put kumunikasion, hungok tinaitai put kumunikasion para taotao yan dementia.
kuestion siha ni' ma'usa
Hafa i maolek na pulan mamemoria para taotao yan dementia?
Mas maolek i abiertu na pinamaisen: 'Kuentuha yu' put i lugat ni' nina'chålek hao,' 'Hafa i gustu hao na nina'mamåsa?' 'Hafa na musika i ma'baila hao?' pat 'Kumu ma'ahi i fiesta kuanto ti ha'ani hao?' Kada usun ha' un kuento, ti un tinaitai na tinatina.
Hafa i diperensia ntre mamemoria yan kuiz?
I mamemoria un kuento kompatidu, ti gai tinatina. I kuiz manpregunta un espesipiku na fakto yan manchecheck i tinaitai. I kuiz siña ma sisiente i taotao kumu ma eksamen yan maverguenza, asina i kuentos siempre abiertu yan maisen.
Hafa yanggen i memoria i taotao put i pasao ti maolek?
Sigi ha', fuera ha' yanggen ma sasasaga pat ma fa'nu'i sigudidad. Ti ma kuetiha i petcha pat i nombres. Pregunta kumu i sintimiento-ña pat hafa i tinaitai-ña para gi tiempon yan lugat.
Anten taimanu na dimensiona i sisyon ni mamemoria?
Sampulo asta beinte minutos siempre basta, yan mas tiki para maolek. Para yanggen i taotao manmanekkon, manmasosasasaga pat ti manmamaisen, yan hanao ha' gi otro na manera para u fanpasa tiempo na tinaloyan.
Fuente siha
Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS