Azịza mkpirikpi
Ajụjụ ncheta na-akpọ onye ahụ ka ọ kọọ akụkọ banyere ndụ ya n’ụzọ dị ọkụ ma mepere emepe: „Kọọrọ m banyere ụlọ ị tolitere,“ ọ bụghị „Ị chetara ebe i bi?“ Jiri ajụjụ ole na ole dabere n’isiokwu, soro ụzọ onye ahụ, ma ṅụrịa akụkọ ahụ ọ bụrụgodị na ụfọdụ ihe agwakọtara. Ajụla maka azịza ziri ezi, ajụkwala ule. Isiokwu dịka ụlọ, ọrụ, nri, egwu, emume na ezinụlọ na-enyekarị ụzọ kacha mma isi malite.
- Jụọ ajụjụ mepere emepe, dịka „Kọọrọ m banyere...“ ma ọ bụ „Olee otú ọ dị...“, kama ajụjụ ee-ma-ọ bụ-mba ma ọ bụ ajụjụ nwere azịza ziri ezi na nke na-ezighi ezi.
- Ajụla ule site n’ịjụ „Ị chetara?“ ma ọ bụ „Onye ka nke a bụ?“ Ihe ndị a nwere ike ịdị ka ule ma mee ka obi sie onye ahụ ike.
- Soro akụkọ onye ahụ, ọ bụrụgodị na nkọwa ya agbanwee. Mmetụta obi na ịdịkọ ọnụ dị mkpa karịa eziokwu niile.
- Malite n’otu ajụjụ n’otu oge, jiri foto, isi ísì ma ọ bụ abụ mepee mkparịta ụka.
- Ọ bụrụ na ncheta na-ewute onye ahụ ma ọ bụ mee ka obi sie ya ike, jiri nwayọọ gbanwee isiokwu ma laghachi n’ihe na-enye obi ụtọ.
N'ibe a (akụkụ 11)
Icheta ihe gara aga bụ omume nke ịkọkọrịta ọnụ banyere oge gara aga: ụlọ ebe a tolitere, ọrụ mbụ, nri a kacha amasị, egwu, agbamakwụkwọ na emume. Maka ọtụtụ ndị na-ebi na ndọtị ncheta, mkparịta ụka dị ọkụ banyere ndụ nke ha nwere ike ịbụ otu n’ime ihe kachasị atọ ha ụtọ n’ụbọchị. Ihe kacha mkpa bụ ịjụ ajụjụ n’ụzọ na-akpọ ka e kọọ akụkọ, na-anwaghị ncheta ule. Ajụjụ ndị a e kewara n’isiokwu, tinyere ndụmọdụ banyere otu e si eji ha.
Iwu maka ajụjụ ncheta
- Jụọ ajụjụ mepere emepe. „Kọọrọ m banyere…“ na „Olee otú ọ dị…“ na-akpọ ka e kọọ akụkọ. „Ị chetara…?“ na-ajụ maka azịza ziri ezi.
- Ajụla ule. Zere „Onye ka nke a bụ?“, „Kedu afọ ka nke ahụ mere?“ na „Ị chetara aha…?“
- Nabata ihe ọ bụla onye ahụ kwuru. Ọ bụrụ na akụkọ ahụ agbanwee ma ọ bụ ebe agwakọtaa, ṅụrịa ya ma jụọ banyere mmetụta obi ya.
- Jụọ otu ajụjụ n’otu oge. Chere, gee ntị, ma soro ajụjụ dị mfe ọzọ.
- Hapụ ka onye ahụ duo ụzọ. Ọ bụrụ na ọ chọrọ ikwu banyere ihe ọzọ, soro ya.
Ntuziaka National Institute on Aging banyere mkparịta ụka na-atụ aro ahịrịokwu dị mkpirikpi, olu dị jụụ, na ndidi mgbe onye ahụ na-achọ okwu. Iwu ndị a dịkwa mkpa ebe a dịka ebe ọ bụla ọzọ.
Ụlọ na oge nwata
- Kọọrọ m banyere ụlọ ị tolitere. Olee otú kichin dị?
- Kedu ihe ị na-enwe mmasị ime n’èzí mgbe ị bụ nwata?
- Ndị ole bụ ndị ị na-egwuri egwu n’okporo ámá unu?
- Olee otú ime ụlọ gị dị? Ị na-ekenye ya onye ọzọ?
Ọrụ na ime ihe
- Kedu ụdị ọrụ kacha atọ gị ụtọ?
- Kọọrọ m banyere otu ụbọchị n’ọrụ mere ka ị nwee mpako.
- Kedu ihe ị na-enwe mmasị ime ma ọ bụ idozi n’aka gị?
- Onye kuziiri gị ọtụtụ ihe banyere ọrụ gị?
Nri na isi nri
- Kedu nri ezinụlọ unu na-eri n’ụbọchị Sọnde?
- Kọọrọ m banyere nri otu onye n’ezinụlọ unu si eme nke ọma.
- Ị nweburu ebe ị kachasị amasị ịga nweta nri ụtọ mgbe ị dị obere?
- Kedu isi ísì na-echetara gị ụlọ?
Ịkpa okwu banyere nri dabara nke ọma na ntuziaka ihe omume na-akpali mmetụta, nakwa n’itụtụ obere nri ma ọ bụrụ na ọ dị mma inye ya.
Egwu na ịgba egwu
- Kedu egwu ị na-abụ ma ọ bụ gbaa mgbe ị dị obere?
- Onye bụ onye na-abụ abụ ma ọ bụ otu egwu ị kacha amasị?
- Ebee ka ị na-anụ egwu n’oge ahụ: n’ụlọ, n’ebe a na-agba egwu, n’ụlọ ụka?
Maka ndepụta egwu na echiche ndị ọzọ, lee ihe omume egwu maka ndị na-ebi na ndọtị ncheta.
Emume na ụbọchị pụrụ iche
- Kedu emume kacha atọ gị ụtọ mgbe ị na-etolite?
- Kọọrọ m banyere oriri ụbọchị ọmụmụ i chetara.
- Gịnị ka ezinụlọ na-eme n’abalị ọkọchị?
- Olee otú ezinụlọ unu si eme emume oge dị iche iche n’afọ?
Maka echiche dabara n’otu emume, lee ihe omume emume maka onye na-ebi na ndọtị ncheta.
Ezinụlọ na ndị enyi
- Kọọrọ m banyere onye kacha mee ka ị chịa ọchị.
- Olee otú ụbọchị agbamakwụkwọ gị dị?
- Kọọrọ m banyere ụmụ gị mgbe ha dị obere.
- Kedu aha ndị enyi gị na-akpọ gị?
Jụọ ajụjụ banyere ezinụlọ jiri nwayọọ. Ọ bụrụ na onye ahụ na-eru uju maka mmadụ, soro ya ma zere ịjụ ka ọ cheta nkọwa nwere ike iwute ya.
Ebe na okike
- Kọọrọ m banyere ebe ị nwere mmasị iche echiche banyere ya.
- Olee otú ihu igwe dị n’ebe ị tolitere?
- Ị nweburu ubi, ma ọ bụ osisi ị kacha amasị?
- Kọọrọ m banyere njem ị nwere mmasị na ya.
Iji foto na ihe ndị ọzọ
Foto bụ ụzọ dị mma isi malite. Jide foto n’ogo anya ma sị, „Kọọrọ m banyere nke a.“ Ntuziaka Alzheimer’s Association banyere ihe omume na-atụ aro iji ihe a maara nke ọma, foto na egwu malite mkparịta ụka. Igbe ncheta nwere ihe ole na ole sitere na ndụ onye ahụ nwekwara ike ịrụ ọrụ nke ọma; lee ihe omume ncheta maka otu e si edozi ya.
Mgbe ncheta na-ewute obi
Ụfọdụ ncheta na-eweta mwute, ụjọ ma ọ bụ iwe. Ọ bụrụ na obi sie onye ahụ ike, akwụsịla. Kwuo ihe dị ọkụ dịka, „Ọ dị ka na oge ahụ siri ike. Ị ga-achọ ka anyị kwuo banyere ihe na-enye obi ụtọ karịa?“ Mgbe ahụ gbanwee isiokwu, nye ya tii, ma ọ bụ kpọọ egwu ọ kacha amasị.
Jikọọ ya na egwuregwu ma ọ bụ ije ije
Mgbe mkparịta ụka ncheta gasịrị, egwuregwu dị nwayọọ nwere ike idobe ọnọdụ ahụ ka ọ dị ụtọ. Gbalịa kaadị mkparịta ụka maka ajụjụ mepere emepe ọzọ, ma ọ bụ mechaa okwu a maara maka okwu ndị a maara site n’oge nwata onye ahụ. Maka ndụmọdụ ndị ọzọ banyere mkparịta ụka, lee ndụmọdụ mkparịta ụka maka onye na-ebi na ndọtị ncheta.
Ajụjụ a na-ajụkarị
Kedu ajụjụ ncheta dị mma maka ndị na-ebi na ndọtị ncheta?
Ajụjụ mepere emepe na-arụ ọrụ kacha mma: „Kọọrọ m banyere ebe ị tolitere,“ „Kedu nri ị na-enwe mmasị isi?“ „Kedu egwu ị na-agba mgbe ị dị obere?“ ma ọ bụ „Olee otú emume dị mgbe ị bụ nwata?“ Nke ọ bụla na-akpọ ka e kọọ akụkọ, ọ bụghị ka e nye otu azịza ziri ezi.
Kedu ihe dị iche n’etiti icheta ihe gara aga na ịjụ ule?
Icheta ihe gara aga bụ ịkọkọrịta akụkọ ọnụ, na-enweghị azịza na-ezighi ezi. Ule na-ajụ maka otu eziokwu ma lelee azịza ya. Ịjụ ule nwere ike ime ka ndị mmadụ chee na a na-anwale ha ma mee ka ihere mee ha, ya mere mee ka mkparịta ụka dị mepere emepe ma dị ọkụ.
Gịnị ka m ga-eme ma ọ bụrụ na ihe onye ahụ chetara banyere oge gara aga ezighi ezi?
Soro ya, ma e wezụga ma ọ na-ewute onye ahụ ma ọ bụ metụta nchekwa. Emezila ụbọchị ma ọ bụ aha. Jụọ otú ihe ahụ si metụta ya ma ọ bụ ihe ọ pụtara nye ya.
Ogologo oge ole ka mkparịta ụka ncheta kwesịrị ịdị?
Nkeji iri ruo iri abụọ na-ezukarị, obere oge dịkwa mma. Kwụsị mgbe onye ahụ yiri ka ike gwụrụ ya, obi siri ya ike ma ọ bụ enweghị mmasị, chọọkwa ụzọ ọzọ unu ga-eji nọrọkọọ ọnụ.
Isi mmalite
Anyị na-ejikọ ndị otu na nyocha ndị ibe a tụkwasịrị obi. A lelere nke ọ bụla mgbe e melitere ibe a.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS