An gorthyp berr
Govynnow es rag tus gans dismyk a ober pan omglewons avel keskows, a-der preves. Govynnyn a-dro dhe daklow dyskys nans yw termyn hir, kepar ha hen ganow, lavarow koth, golyow ha bewnans pub dydh, hag offryn pupprys dew po tri dewis. Rewgh an gorthyp yn toemm, bythkweth na wrigewgh unn den yn unnik, skwych an skor, ha gwrewgh devnydh a bub gorthyp dhe dhalleth hwedhel. Govynnow « hemma po henna » heb gorthyp kamm a fytt gwell dhe’n gresow diwettha.
- Govynnyn a-dro dhe daklow koth ha godhvedhys: kanow, lavarow koth, golyow, boes ha bewnans pub dydh a vledhynnyow eus passyes.
- Offryn dew po tri dewis may hallo an gorthyp bos aswonys yn le bos kovhes.
- Leverewgh an gorthyp yn toemm ha mos yn-rag. Pub tybyans a dhalleth hwedhel yw tybyans da.
- Heb poyntys, heb paraow ow resek, heb galwel war unn den. Gesewgh dhe worthypow dos a-dhiworth an stevell oll.
- Pan vo kales dewis ynter gorthebow, treylyewgh dhe wovynnow hemma-po-henna heb gorthyp ewn.
War an folen ma (9 rann)
- Fatel allav vy gul mayth obero govynnow es rag nebonan ow pewa gans dismyk?
- Govynnow es a-dro dhe ilow ha didhan
- Govynnow es a-dro dhe vewnans pub dydh
- Golyow, natur ha tylleryow
- Govynnow es a-dro dhe voes ha sportys
- Lavarow koth godhvedhys
- Govynnow hemma-po-henna heb gorthyp kamm
- Fatel wrama ledya esedhek govynnow es yn chi-witha po bagas?
- P’eur dhe janjya an towl
Govynnow es yw onan a’n gwriansow bagas moyha govynnys yn trevow gwitha ha towlow dydh, ha lies teylu a’s gwra orth an voos ynwedh. Gwrys y’n fordh usadow, gans poyntys hag unn den ow korthebi, y hall gwruthyl dhe nebonan ow pewa gans dismyk omglewes yn gwask. Gwrys yn kuv, yth yw fordh vewnansus dhe glewes hwedhlow. A-wòles yma 50 govyn es gans dewisyow ha neppyth dhe gewsel a-dro dhodho rag pubonan, sywys gans fatel ledya esedhek.
Fatel allav vy gul mayth obero govynnow es rag nebonan ow pewa gans dismyk?
Gwrewgh y a-dro dhe aswon ha perthi kov a daklow nans yw termyn hir, ha gwrewgh pub gorthyp wolkom.
- Govynnyn a-dro dhe’n termyn pell passyes. An Alzheimer’s Association a lever mai an arwòdh a-varr moyha kemmyn a gleves Alzheimer yw kalesneth ow perthi kov a gedhlow nowydh dyskys. Kanow, lavarow koth ha bewnans pub dydh a dhegdvledhynnyow ’n eur-ma a alsa bos dor esya.
- Rewgh dewisyow pupprys. Dewis an gorthyp ewn yn-mysk dew po tri yw liesgweyth esya es y askorra heb travyth.
- Redyewgh govynnow yn ughel ha diskwedhewgh i yn bras. Bord gwynn po leghen-ples a gyns tus na glew mar dha.
- Rewgh an gorthyp yn ridn. Mar ny wor denvyth, leverewgh y’n toemm ha mos yn-rag. Bythkweth na leverewgh « Deus yn-rag, hwi a wor hemma. »
- Heb skor. Nag rag tus unnik ha nag rag moysow. Mar myn tus niver, gwithewgh unn somm bagas.
- Bythkweth na wrewgh galwel war unn den. Gesewgh dhe worthypow dos a-dhiworth piwpynag. Unn orth unn, gorthebewgh war-barth: « My a dyb y vos an pyano. Pandr’a dybydh hwi? »
- Gwrewgh devnydh a’n poynt kewsel. An gorthyp yw an dalleth, a-der an diwedh. Hwedhlow yw an gwir amkan.
- Gwithewgh y berr. Deg govyn gans hwedhlow ynter anedha yw lowr.
An National Institute on Aging a worra an rewl grev yn sempel: mirewgh rag serrysneth ha surhewgh bos an den owth omglewes sowen. An Alzheimer’s Foundation of America a rol govynnow es yn mysk gwriansow rag an gres a-varr. Y’n gres gres, gwithewgh dhe dhew dhewis ha poesewgh war an poyntys kewsel. Diwettha, treylyewgh dhe’n govynnow hemma-po-henna pella yn-nans.
Govynnow es a-dro dhe ilow ha didhan
An gorthyp yw yn tew. Gwrewgh aswiwa an re-ma dhe’n den: nebonan a devis gans kanow koth a vynn kanoryon dyffrans dhyworth nebonan a devis gans rock and roll.
| Govyn | Dewisyow | Kewsel a-dro dhe |
|---|---|---|
| Piw a veu gelwys Myghtern Rock and Roll? | Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby | A welsons hwi Elvis war an bellwolok bythkweth? |
| Piw kaner o leshenwys Ol’ Blue Eyes? | Dean Martin, Frank Sinatra, Perry Como | Piw yw agas kan Sinatra an moyha kerys? |
| Bing Crosby a hunrosas a Nadelik… | gwynn, demedhyans, chi | Kenewgh linen war-barth |
| Louis Armstrong a ganas « What a Wonderful… » | Jydh, Bys, Bewnans | Pandr’a wra an bys marthys dhywgh hwi? |
| « Over the Rainbow » a veu kenys gans Judy Garland yn py fylm? | The Wizard of Oz, Gone with the Wind, Singin’ in the Rain | Ple’ hwi a welas agas fylmow meurgerys? |
| Piw a warias Lucy yn « I Love Lucy »? | Lucille Ball, Doris Day, Betty White | Py towlow a welyas agas teylu war-barth? |
| Piw gowboy a varghogas margh henwys Trigger? | Roy Rogers, Gene Autry, John Wayne | A wariens hwi avel kowboys pan owgh hwi fleghik? |
| Piw a ostyas « The Tonight Show » dres 30 bledhen? | Ed Sullivan, Johnny Carson, Bob Hope | A wrowgh hwi gortos diwedhes dhe weles an bellwolok? |
| Py offeren a’n jeves 88 alhwedh? | Gitar, pyano, hirgorn | A wrug nebonan y’gas teylu seni? |
| Py dons yw reknys onan-dew-tri, onan-dew-tri? | Wals, twist, tango | Ple’ hwi eth dhe dhonsya? |
Rag moy a-dro dhe ilow, gwrewgh mires orth gwriansow ilow rag dismyk.
Govynnow es a-dro dhe vewnans pub dydh
| Govyn | Dewisyow | Kewsel a-dro dhe |
|---|---|---|
| Kyns yeynellow, lies chi a withas boes yeyn yn… | Kist rew, forn, soler | Piw a dhros an rew? |
| Piw a dhros leth dhe’n daras yn botellow gweder? | An lytherwas, an den leth, an den paper-nowodhow | Pandra arall a veu delivrys dhe’n chi? |
| Fatel wrussowgh hwi rosya pellgowser ros? | Gwaska botonyow, treylya ros, kewsel orto | Leverewgh dhymm a-dro dhe’n pellgowser y’gas chi |
| Py kompani a wrug an karr Model T? | Ford, Chevrolet, Buick | Leverewgh dhymm a-dro dhe garr a garens hwi |
| Ple hwi a gavsa den ow servya diwes yeyn? | Yn shopp dehen rew, yn pobasva, yn arghanti | Pandr’a wrewgh hwi arghasa orth an gounter? |
| Py gwariell yw gwenten vetel a yll kerdhes yn-nans grisyow? | Yo-yo, Slinky, hula hoop | Py gwariellow a garens hwi? |
| Drive-in o le rag gweles… | Fylmow a’gas karr, gwariow pel, kerdhydhow | Gans piw hwi eth? |
| Piw a welir war an noten bunt? | Elizabeth II, Charles III, Victoria | Pandr’a allsa hwi prena gans peuns nans yw termyn hir? |
| Piw a welir war an dheghen diner? | Elizabeth II, Charles III, Victoria | A withens hwi dinerow yn jorr martesen? |
| Py liw yw karr-skol dre vras? | Rudh, melyn, glas | Fatel eth hwi dhe skol? |
Golyow, natur ha tylleryow
| Govyn | Dewisyow | Kewsel a-dro dhe |
|---|---|---|
| Py gol yw an pympes Yow a vis Du? | Degol an Gwaynten, Nadelik, Degol Pask | Pandr’a via pupprys war agas moos? |
| Lugarnow pompyon yw gwrys rag py gol? | Nos Galan Gaeaf, Pask, Nadelik | Leverewgh dhymm a-dro dhe Nos Galan Gaeaf le may tevens hwi |
| Gool Peran yw solempnys yn py mis? | Mis Genver, Mis Meurth, Mis Me | Fatel wrussa agas teylu solempnya? |
| Dydh an Vamm yw yn py mis? | Mis Ebrel, Mis Me, Mis Metheven | Fatel wrussa agas teylu solempnya? |
| Pygemmys krows yw war vaner Sen Piran? | Onan, onan (krows wynn war wel du), dew | Ple hwi a welas an vaner? |
| Py mor yw dhe du west Kernow? | Mor an North, Mor Atlantek, Mor Iwerdhon | Eth hwi bythkweth dhe’n treth? |
| Yn py cita yma Big Ben? | Truru, Loundres, Aberplymm | Ogh hwi bythkweth yn Loundres? |
| Pandr’a wra gwenenen? | Leth, mel, segh | Mel war vara po yn te? |
| Leugh bugh yw gelwys… | Ebol, leugh, myn | A vewgh hwi bythkweth ogas dhe ammeth? |
| Py flogh hir melyn yw aswonys rag treylya troha’n howl? | Ros, howlvleujen, tulyfant | Pandr’a devis y’gas lowarth? |
| Pygemmys dydh yw yn bledhen lamm? | 365, 366, 360 | Leverewgh dhymm a-dro dhe benn-bloedh a borth kov |
| Py seson a dheu wosa gwav? | Kynnyav, gwenton, hav | Piw yw agas seson gwell? |
Govynnow es a-dro dhe voes ha sportys
| Govyn | Dewisyow | Kewsel a-dro dhe |
|---|---|---|
| Rezn gwin yw… | Eirin, grontow, keres, syghys | A wrussowgh hwi gorra rezn gwin yn kroustow? |
| Eirin sygh yw… | Eirin, figys, avalow, syghys | Piw y’gas teylu a gara eirin sygh? |
| Manenow moni ha… | Jam, keus, morgys | Garow po smodh? |
| Pasti Kavnek yw gwrys yn tiwysyk gans… | Kig, tettys ha bronvengel, avalow | Py pastiow a dheuth yn-mes dhe bartys? |
| Py hogen yw meurgerys dhe Nadelik? | Hogen aval, hogen lymmaval, hogen keres | Py hogen a wrussowgh hwi? |
| Pygemmys gwarior yw gans para grig war an wel? | 7, 11, 9 | Py para a wrussowgh hwi skoodhya? |
| Pygemmys pel yw yn unn overs yn grig? | Pymp, hwegh, seyth | A wariens hwi grig bythkweth? |
| Yn py sport y hwrewgh hwi skor tra gans pot? | Boksys, pel-droos, golff | A eth hwi bythkweth dhe wariow pel-droos? |
| Pygemmys toll yw war wel golff savonek? | 9, 18, 24 | A wariens hwi golff bythkweth, po golff byghan? |
| Yn py sport y hwrewgh hwi skor « try »? | Rugbi, hocki, pel-vasket | Piw a welyas rugbi y’gas chi? |
Lavarow koth godhvedhys
Gorfenna lavar koth a wra devnydh a yeth dyskys nans yw termyn hir hag yn fenowgh y teu yn es. Agan gwari Gorfenna an lavar a’n jeves lies moy, gans tapp dhe dhiskwedhes pub diwedh.
| Lavar | Dewisyow | Kewsel a-dro dhe |
|---|---|---|
| Aval pub dydh a witha an… | Medhek dhe-ves, glaw dhe-ves, kath dhe-ves | Piw a leveris hemma dhywgh hwi? |
| An edhen a-varr a gach an… | Karr-bus, pryv, tren | Owgh hwi den myttin? |
| Na rekn agas yer kyns i dhe… | Dardhra, koska, kana | A wrussa agas teylu gwitha yer? |
| Diner gwithys yw diner… | Dendilys, kellys, spenys | Piw o an gwithor y’gas teylu? |
| Tre yw le may ma an… | Lowarth, kolon, gegin | Pandr’a wra le omglewes avel tre? |
| Gwell diwedhes es… | A-varr, bythkweth, drog pes | Piw o pupprys diwedhes? |
| Pub kommolenn a’n jeves lin… | Arghansek, loya, bath | Leverewgh dhymm a-dro dhe jons da |
| Gwriansow a gews ughella es… | Geryow, ilow, taran | Leverewgh dhymm a-dro dhe nebonan a leveris henna |
Govynnow hemma-po-henna heb gorthyp kamm
An re-ma a fytt pub gres, y’ga mysk an re dhiwettha, drefen nag eus travyth dhe gavos yn ewn. Govynnyn, goslowyewgh, ha kevrennyn agas gorthyp hwi ynwedh.
- Te po koffi?
- Treth po menydhyow?
- Keun po kathes?
- Hav po gwav?
- Hogen po tesen?
- Donsya po mires?
- Howldrehevel po howlsedhes?
- Porth a-rag po lowarth a-dhelergh?
- Radyo po plasennow?
- Krampoth po oyow?
- Rosow po briallen?
- Vyaj tren po vyaj karr?
Rag govynnow keskows gans skeusennow, assayewgh agan Karten kewsel dhe bryntya.
Fatel wrama ledya esedhek govynnow es yn chi-witha po bagas?
- Gwrewgh tus a esedha may hallons gweles ha klewes. Gwelerow klewes y’n le, dewweder ow kwiska, an bellwolok marow.
- Komendyewgh y avel keskows. « Yma dhymm nebes govynnow a-dro dhe’n dydhyow koth, ha my a grys hwi dhe wodhvos moy esov vy. »
- Redyewgh pub govyn diweyth ha diskwedhewgh an dewisyow yn bras.
- Wolkomyewgh gorthebow a-dhiworth le pynag y’n stevell. Dasleverewgh gorthebow da may hall pubonan klewes.
- Leverewgh an gorthyp rag pubonan, ena govynnyn an poynt kewsel dhe’n stevell.
- Sewyewgh an nerth. Mar talleth unn govyn deg mynysen a hwedhlow, gesewgh dhodho.
- Gorfednyn gans kan po tro a wovynnow hemma-po-henna, may hwrello pubonan diwedha gans neppyth es.
Rag furvow bagas erel, y’ga mysk byngo skeusennow ha kana war-barth, gwrewgh mires orth gwriansow bagas rag trevow gwitha.
P’eur dhe janjya an towl
Mar kwel nebonan prederus, tewelhe po leverel « Ny wonn » moy es unnweyth, gwrewgh y esya: dewgh dhe dhew dhewis, gorthebewgh war-barth, po treylyewgh dhe wovynnow hemma-po-henna. Mar kwra an bagas gwell kewsel a-dro dhe unn govyn dres an dohajydh oll, henn yw sowena. Nyns o an amkan bythkweth an gorthebow ewn. Termyn yn kowethyans da o.
Govynnow kemmyn
Yw govynnow es gwrians da rag tus ow pewa gans dismyk?
Y hallons bos, mar yw gwrys yn kuv. An Alzheimer's Foundation of America a rol govynnow es yn mysk gwriansow rag an gres a-varr. Gwithewgh govynnow a-dro dhe destennow koth ha godhvedhys, offryn dewisyow, bythkweth na wrewgh unn den yn unnik omglewes yn gwask, ha gwrewgh mires orth an gorthebow avel fordh dhe dhalleth keskows yn le preves.
Py destennow a ober gwell rag govynnow es a-dro dhe dhismyk?
Taklow dyskys nans yw termyn hir a wra oberi gwell dre vras: kanow ha kanoryon meurgerys a yowynkneth an den, lavarow koth, golyow, boes, sportys, ha bewnans pub dydh kepar ha delivrans leth ha pellgowsoryon gans ros. Gochewgh nowodhow a-dhiwedhes ha puptra a re kov a neppyth a-dhiworth a-varr y’n esedhek.
Fatel wrama ledya govynnow es yn chi-witha heb morthegi nebonan?
Redyewgh pub govyn dhe’n bagas oll, diskwedhewgh po leverewgh an dewisyow, ha wolkomyewgh gorthebow a-dhiworth piwpynag. Na wrewgh galwel war tus unnik ha na withewgh skor. Leverewgh an gorthyp gans minhwerthyn pypynag a veu tybys, hag govynnyn govyn sewya kepar ha ‘Piw omma a eth bythkweth dhe weles fylm yn y garr?’ dhe drehevel an dra yn hwedhlow.
Pandr’a allav vy gul yn le govynnow es y’n gresow diwettha?
Treylyewgh dhe wovynnow heb gorthyp kamm, kepar ha ‘Te po koffi?’ po ‘Treth po menydhyow?’, ha dhe worfenna lavarow po kanow koth war-barth. Mires orth skeusennow ha’ga deskrifa war-barth a ober yn ta ynwedh.
Fentennow
Ni a wra kevrenna dhe’n kowethyansow ha’n studhyow may kreg an folen ma warnedha. Pubonan a veu checkys pan veu nowedhys an folen.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association