Mmuaeɛ a ɛyɛ mmerɛw
Nsɛmmisa a ɛfa nkaeɛ bisa obi sɛ ɔnkasa ne nkwa dedaw wɔ ɔkwan a ɛyɛ nyansa: "Ka me ho asɛm fie a wɔtenaa wo mmere mu," na ɛnyɛ "Wo hu baabi a wotenaa?" Fa nsɛmmisa kakraa a wɔkyekyɛ wɔ mmere ho, di obi no akwan, na di asɛm no anigye wɔ ɔkwan a nsɛm no nnyɛ pefee. Nnhwehwɛ mmuae a ɛteɛ, na nnyɛ sɔhwɛ. Nsɛm a ɛyɛ fie, adwuma, aduane, dwom, ayɛyie ne abusua boa asɛm a ɛbɛyɛ nkɔ ho.
- Bisa nsɛmmisa a ɛbɛma obi ka asɛm, te sɛ 'Ka ho asɛm...' anaa 'Ɛte sɛ dɛn...', na ɛnyɛ nsɛmmisa a mmuae yɛ yes anaa no, anaa ɛteɛ anaa ɛnteɛ.
- Nnyɛ sɔhwɛ de 'Wo hu?' anaa 'Hwan ne saa?' Ɛyɛ den ma nnipa, na ɛbetumi ama ahohia.
- Di asɛm a obi no ka so, bere a nsɛm no sesa. Anigye ne wɔn a wɔne wɔn wɔ no yɛ hia sen nsɛm no ankasa.
- Fi ase de nsɛmmisa baako, na fa mfonini, ɔhoɔ anaa dwom bɛbue asɛm no.
- Sɛ nkaeɛ no ɔhaw anaa obi no ɔboɔ, sesa asɛm no kɔkɔɔkɔɔ na san kɔ nea ɛyɛ anigye.
Wɔ kyerɛwtohɔ yi so (nkyekyɛ 11)
Nkaeɛ ne asɛm a yɛka ho wɔ nkɔ ho: fie a wɔtenaa mmere mu, adwuma a wɔyɛe firi mfiase, aduane a wɔpɛ, dwom, ayɛyie ne mmere a wɔyɛ anigye. Ma nnipa pii a wɔwɔ dementia, asɛm a ɛyɛ nyansa firi wɔn nkwa ho ne bere a ɛyɛ anigye pii wɔ da no mu. Nea ɛho hia ne sɛ wobisa wɔ ɔkwan a ɛma obi ka asɛm na ɛnyɛ sɛ wɔsɔ nkaeɛ no hwɛ. Nsɛmmisa yi ka ho wɔ nsɛm mu, na nkyerɛkyerɛ a ɛboa ka ho.
Mmara a ɛfa nsɛmmisa a ɛfa nkaeɛ ho
- Bisa nsɛmmisa a ɛmma obi ka asɛm. “Ka ho asɛm…” ne “Ɛte sɛ dɛn…” ma obi ka asɛm. “Wo hu…?” bisa mmuae a ɛteɛ.
- Nnsɔ hwɛ. Gyae “Hwan ne saa?”, “Afe bɛn na ɛyɛ saa?” ne “Wo kae din no?”
- Gye asɛm biara a ɛba. Sɛ asɛm no sesa anaa wɔn baabi kɔ ntam a, di anigye na bisa nneɛma a ɛwɔ adwene mu.
- Fa nsɛmmisa baako baako. Gyina, tie, na afei bisa nsɛmmisa a ɛyɛ mmerɛw.
- Ma obi no ara hwɛ kwan. Sɛ ɔpɛ sɛ ɔka asɛm foforɔ a, kɔ ne nkyɛn.
National Institute on Aging’s guidance on communicating ka sɛ wɔnkasa nkɔsoɔ, wɔnnkasa kɔkɔɔkɔɔ, na wɔngyina sɛ obi no rehwehwɛ n’asɛm. Mmara yi ho hia wɔ ha sen wɔ baabi biara.
Fie ne mmofra
- Ka me ho asɛm fie a wɔtenaa wo mmere mu. Ɛdeɛn na ɛte wɔ kitchen mu?
- Dɛn na wopɛ sɛ woyɛ wɔ abɔnten bere a wo yɛ ketewa?
- Hena na mmofra a wɔn ne wo tenaa nkuraase so?
- Ɛdeɛn na wo mpɔtam kɔsi sɛ ɛte? Wo ne obi bɛtena ho anaa?
Adwuma ne nneɛma a wɔyɛ
- Adwuma bɛn na woyɛɛ a wɔpɛ sen biara?
- Ka adwuma bi a ɛmaa wo ani gyee wɔ adwuma mu ho asɛm.
- Dɛn na wopɛ sɛ woyɛ de wo nsa, wɔ wo mmere?
- Hena na wokɔ akyiri nkyerɛkyerɛ adwuma ho sen obiara?
Aduane ne aduane a wɔyɛ
- Dɛn na wo abusua didii adekyee?
- Ka aduane bi a obi wɔ wɔ wo abusua mu a wɔyɛ yiye ho asɛm.
- Ɛwɔ baabi a wukɔ kɔtɔ aduane wɔ mmere a wo yɛ ketewa?
- Ɛdeɛn na ɛyɛ kɛse a ɛka ho asɛm fie?
Asɛm a ɛfa aduane ka ho yɛ adwuma bi a ɛfa sensory activities ho, na sɛ ɛyɛ mmerɛw a, ɛbɛyɛ yiye sɛ wobɛma obi a ɔpɛ nnuan kakraa.
Dwom ne ayɛyie
- Dwom bɛn na wo dwom anaa wotenaa ahoɔfɛ wɔ mmere a wo yɛ ketewa?
- Hena na wo dwom bɛyɛ ɔdɛfoɔ a wopɛ sen biara?
- Ɛwɔ baabi bɛn na wotee dwom wɔ saa mmere no: fie, ayɛyie, asɔredan?
Wɔ playlist ne dwom ho nkyerɛkyerɛ mu, hwɛ music activities for people with dementia.
Ayɛyie ne mmere a wɔyɛ anigye
- Ayɛyie bɛn na wopɛ sen biara wɔ wo mmere?
- Ka ɔhaw a wokae wɔ ayɛyie a wɔyɛe.
- Ɛdeɛn na abusua no yɛ wɔ anwummere a ɛyɛ ɔhyew?
- Sɛnea abusua no yɛ ayɛyie mmere a ɛsesa no ho?
Sɛ wopɛ adwuma a ɛfa ayɛyie biako ho, hwɛ holiday activities for someone with dementia.
Abusua ne nnamfo
- Ka obi a ɔmaa wo ani gyee sen biara ho asɛm.
- Ɛdeɛn na wo awareɛ da te?
- Ka wo mmofra ho asɛm bere a wɔyɛ ketewa.
- Dɛn na nnamfo no frɛɛ wo?
Bisa abusua nsɛmmisa no ɔkwan a ɛyɛ mmerɛw. Sɛ obi no awu obi, di n’akwan na nnsɛnkyerɛ nsɛm a ɛbɛma ɔhaw.
Baabi ne nature
- Ka baabi a wopɛ sɛ wosusuw ho sen biara ho asɛm.
- Ɛdeɛn na ewim te wɔ baabi a wotenaa?
- Wo wɔ afuom anaa dua a wopɛ?
- Ka akwantuo bi a woyɛɛ a wopɛ ho asɛm.
Mfonini ne nneɛma
Mfonini yɛ asɛm a ɛfiri ankasa. Fa mfonini ba ɛboɔ wo ani, na ka sɛ, “Ka eyi ho asɛm.” Alzheimer’s Association guidance on activities ka sɛ wobɛde nneɛma a wonim, mfonini ne dwom bɛbue asɛm. Adekyeɛ a ɛwɔ nneɛma kakraa a ɛfiri obi nkwa mu nso betumi ayɛ yiye; hwɛ reminiscence activities ma nkyerɛkyerɛ a ɛfa sɛnea wobɛyɛ ho.
Sɛ nkaeɛ no ɔhaw
Nkaeɛ bi betumi ama awerɛhoɔ, suro anaa abufuw. Sɛ obi no ɔboɔ, mma wo ho nkɔ so. Ka asɛm a ɛyɛ nyansa sɛ, “Ɛte sɛ bere a ɛyɛ den sɛ wɔbɛtra. Wopɛ sɛ yɛka asɛm a ɛyɛ anigye?” Afei sesa asɛm no, de nnuan kɔ, anaa tie dwom a ɔpɛ.
Di adwuma a ɛyɛ nkɔ so anaa nantew
Nkaeɛ no akyi, nantew a ɛyɛ mmerɛw betumi ama anigye atena hɔ. Sɛ wopɛ, yɛ conversation cards a ɛwɔ nsɛmmisa a ɛbue asɛm, anaa finish the saying a ɛfa asɛm a ɛyɛ tete ho. Nsɛm a ɛfa nkitahodie a ɛyɛ nnipa ne wɔn ho, hwɛ communication tips for someone with dementia.
Nsɛmmisa a wɔbisa daa
Nsɛmmisa a ɛfa nkaeɛ bɛn na ɛyɛ yiye ma nnipa a wɔwɔ dementia?
Nsɛmmisa a ɛbɛma obi ka asɛm yɛ yiye sen biara: 'Ka ho asɛm baabi a woyɛɛ akɔ,' 'Ɛdeɛn na wopɛ sɛ wo ye aduane,' 'Dwom bɛn na wɔde wo ho bɔɔ wɔ ne mmere mu?' anaa 'Ɛte sɛ dɛn ayɛyie bere a woyɛ aba?' Biara ma asɛm ka, na ɛnyɛ mmuae biako a ɛteɛ.
Ɛdeɛn na ɛnyɛ asɛmmisa a ɛma obi ka asɛm firi nsɛmmisa a wɔbisa nkɔnkɔnkɔ?
Nkaeɛ yɛ asɛm a yɛn nyinaa ka, na nnipa nni mmuae a ɛteɛ. Asɛmmisa bisa nsɛm a ɛyɛ pefee na ɛhwehwɛ mmuae. Asɛmmisa betumi ama obi ahu sɛ wɔrehwɛ no, na ɛyɛ den, enti ma asɛm no nyɛ pefee na yɛ nyansa.
Dɛn na ɛbɛyɛ sɛ obi no nkaeɛ wɔ nea atwam no ho nyɛ nokware?
Di no akyi, sɛ ɛnyɛ ɛha ɔboɔ anaa ahobammɔ ho asɛm. Nnsakra da anaa din. Bisa sɛ ɔyɛɛ dɛn wɔ asɛm no ho anaa nea ɛkyerɛ ma no.
Ɛsɛ sɛ nkaeɛ asɛm no tenaa bere bɛn?
Simma du kosi mmiɛnsa ɛboro yiye, na ɛyɛ yiye sɛ ɛyɛ kakraa sen. Gyae bere a ɔte sɛ ɔrehome, ɔboɔ, anaa ɔnpɛ asɛm no, na fa ɔkwan foforɔ hyɛ bere a mo nyinaa bɛfa.
Nsɛnkyerɛnne
Yɛde nkyɛ kɔ mmoa ne nhwehwɛmu a kyerɛwtohɔ yi dwodwo so. Wɔhwɛ ho pɛpɛɛpɛ bere a wɔsesaa kyerɛwtohɔ no.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS