Tað stutta svarið
Minningaspurningar bjóða einum persóni at tosa um fortíðina á ein heitan og opnan hátt: „Sig mær frá húsinum, tú vaks upp í,“ ikki „Minnist tú, hvar tú búði?“ Brúka nakrar fáar spurningar eftir evni, fylg tí, sum persónurin hevur hug at siga, og gleð teg um søguna, sjálvt um smálutirnar eru blandaðir saman. Bið ongantíð um eitt rætt svar, og royn ongantíð. Evni sum heim, arbeiði, matur, tónleikur, høgtíðir og familja geva tær mest náttúrligu byrjanirnar.
- Set opnar innbjóðingar, sum „Sig mær frá...“ ella „Hvussu var tað at...“, heldur enn ja/nei- ella rætt/skeivt-spurningar.
- Royn ongantíð við „Minnist tú?“ ella „Hvør er hetta?“ Slíkar spurningar kunnu kennast sum royndir og elva til ótryggleika.
- Fylg søguni hjá persóninum, sjálvt um smálutirnar broytast. Kenslurnar og felagsskapurin hava størri týdning enn fakta.
- Byrja við einum spurningi í senn, og brúka eina mynd, ein lukt ella ein sang at lata prátið byrja.
- Um eitt minni er sárt, ella persónurin gerst órógvaður, skift evni blídliga og far aftur til okkurt, sum er hugnaligari.
Á hesi síðuni (11 partar)
At tosa um minnir er tað at tosa saman um fortíðina: barnaheimið, fyrstu arbeiðini, yndismatin, sangir, brúdleyp og høgtíðir. Fyri nógv fólk, sum liva við demens, kann ein heitur samrøða um teirra egna lív vera ein tann hugnaligasti parturin av degnum. Lykilin er at spyrja á ein hátt, sum bjóðar til eina søgu og ongantíð roynir eitt minni. Hesir spurningarnir eru skipaðir eftir evni, við ráðum um, hvussu teir kunnu brúkast.
Reglur fyri minningaspurningar
- Set opnar spurningar. „Sig mær frá…“ og „Hvussu var tað at…“ bjóða til eina søgu. „Minnist tú…?“ biður um eitt rætt svar.
- Royn ongantíð. Lat vera við „Hvør er hetta?“, „Hvørjum ári var hetta?“ og „Minnist tú navnið á…?“
- Tak ímóti tí, sum kemur. Um søgan broytist, ella støð verða blandað saman, gleð teg um hana og spyr um kenslurnar.
- Brúka ein spurning í senn. Bíða, lurta og fylg upp við okkrum einfaldum.
- Lat persónin leiða. Um hann ella hon vil tosa um okkurt annað, so fylg við.
Vegleiðingin frá National Institute on Aging um samskifti mælir til stuttar setningar, eina róliga rødd og tolið, meðan persónurin finnur orðini. Hesar reglur hava líka stóran týdning her sum allastaðni.
Heim og barnaár
- Sig mær frá húsinum, tú vaks upp í. Hvussu var køkurin?
- Hvat dámdi tær at gera úti, tá ið tú var lítil?
- Hvør vóru tey, tú spældi við í gøtuni?
- Hvussu var kamar títt? Deildi tú tað við onkran?
Arbeiði og at fáa ting frá hondini
- Hvørja slags arbeiði dámdi tær best at gera?
- Sig mær frá einum arbeiðsdegi, sum gjørdi teg errin.
- Hvat dámdi tær at gera ella bøta við hondunum?
- Hvør lærdi teg mest um arbeiði títt?
Matur og matgerð
- Hvat át familjan ein sunnudag?
- Sig mær frá einum rætti, sum onkur í familjuni var serliga góður at gera.
- Hevði tú eitt yndisstað at fáa sær eina góðgæti, tá ið tú var ungur?
- Hvørjir luktir minna teg um heimið?
At tosa um mat passar væl saman við vegleiðingina um sansaligar virksemi og við eina lítla smakkroynd, um tað er trygt at bjóða.
Tónleikur og dansur
- Hvørjar sangir sangst tú ella dansaði tú eftir, tá ið tú var ungur?
- Hvør var yndissangarín ella yndisorkestrið hjá tær?
- Hvar hoyrdi tú tónleik tá: heima, á dansi, í kirkju?
Fyri tónleikalistar og hugskot til tónleik, sí tónleikavirksemi fyri fólk við demens.
Høgtíðir og hátíðarhaldanir
- Hvør var yndishøgtíðin hjá tær, tá ið tú vaks upp?
- Sig mær frá eini føðingardagsveitslu, sum tú minnist.
- Hvat gjørdi familjan ein summarkvøld?
- Hvussu hátíðarhelt familjan árstíðirnar?
Fyri hugskot, sum hóskandi til eina ávísa høgtíð, sí høgtíðarvirksemi hjá onkrum við demens.
Familja og vinir
- Sig mær frá persóninum, sum fekk teg mest at læa.
- Hvussu var brúdleypið hjá tær?
- Sig mær frá børnunum hjá tær, tá ið tey vóru lítil.
- Hvat róptu vinirnir teg?
Spyr blídliga um familjuna. Um persónurin syrgir onkran, so fylg tí, hann ella hon hevur hug at siga, og lat vera við at biðja tey minnast smálutir, sum kunnu vera sárar.
Støð og náttúra
- Sig mær frá einum staði, sum tær dámar at hugsa um.
- Hvussu var veðrið, har tú vaks upp?
- Hevði tú ein urtagarð ella eitt yndistræ?
- Sig mær frá eini ferð, sum tær dámdi væl.
At brúka myndir og lutir
Myndir eru ein náttúrligur byrjanarstaður. Halt eina mynd í eyguhædd og sig: „Sig mær frá hesum.“ Vegleiðingin hjá Alzheimer’s Association um virksemi mælir til at brúka kendan lutir, myndir og tónleik at byrja eina samrøðu við. Ein minniskassi við nøkrum fáum lutum úr lívinum hjá persóninum kann eisini virka væl; sí minnisvirksemi fyri at síggja, hvussu ein slíkur kann gerast.
Tá ið minnið er sárt
Summir minnir vekja sorg, ótta ella vreiði. Um persónurin gerst órógvaður, so koyr ikki á. Sig okkurt heitt sum: „Tað ljóðar sum ein torfør tíð. Hevði tú hug at tosa um okkurt hugnaligari?“ Skift so evni, bjóða eina kopp av te, ella set ein yndissang á.
Set saman við einum spæli ella einum túri
Eftir eina minnislundu kann eitt blítt spæl halda stemninginum løttum. Royn samrøðukort fyri fleiri opnar innbjóðingar, ella endað orðiðtakið fyri kend orðtøk frá barnaárunum hjá persóninum. Fyri breiðari ráð um samskifti, sí ráð um samskifti við onkran við demens.
Vanligir spurningar
Hvørjir eru góðir minningaspurningar til fólk við demens?
Opnar innbjóðingar virka best: „Sig mær frá staðnum, har tú vaks upp,“ „Hvat dámdi tær at gera til matar?“ „Hvønn tónleik dansaði tú eftir?“ ella „Hvussu var ein høgtíð, tá ið tú var lítil?“ Hvør teirra bjóðar til eina søgu heldur enn eitt rætt svar.
Hvør er munurin á at tosa um minnir og at royna?
At tosa um minnir er ein felags søga uttan skeiv svar. Ein roynd biður um eitt ávíst faktum og kannar svarið. Royndir kunnu fáa fólk at kenna seg roynd og pínlig, so halt prátið opið og heitt.
Hvat um minni persónsins um fortíðina er skeivt?
Lat tað ganga, um tað ikki elvir til ótryggleika ella trygdartrupulleikar. Rætta ikki dagfestingar ella nøvn. Spyr heldur, hvussu tey kendu seg í sambandi við hendingina, ella hvat hon hevði at týða fyri tey.
Hvussu leingi eigur ein minnislunda at vara?
Tíggju til tjúgu minuttir eru ofta nóg mikið, og styttri er eisini fínt. Steðga, tá ið persónurin sær út til at vera troyttur, órógvaður ella ikki áhugaður, og finn ein annan hátt at vera saman upp á.
Keldur
Vit leinkja til teir stovnar og kanningar, sum henda síðan byggir á. Hvør varð kannaður, tá síðan varð dagførd.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS