Gwitha agas honan: Powes, Skoodhyans ha Sinys Skwithder

Mar owgh hwi ow kwitha nebonan ow bewa gans demensia, martesen yth owgh hwi ow redya hemma diwettha, skwith, ha gans rol a daklow na wrussowgh hwi hwath. Hemm yw herwydh usadow. Gwitha agas honan nyns yw tra moy po pewas wosa gorfenna puptra. Yth yw an pyth a’gas gweres dhe besya.

An folen ma a gomprehend an sinys gwarnyans a skwithder, fatel kavos powes gwir, ple kavos skoodhyans, ha linenyow gweres heb kost yn SUA a yllowgh hwi galwel hedhyw.

Pyth yw an sinys a skwithder gwithysi?

Skwithder a wra omdhiskwedhes yn lent, ytho da yw godhvos agas sinys gwarnyans agas honan. An National Institute on Aging (NIA) a rol sinys a stres gwithysi, y’ga mysk:

• omglewes pur skwith, gorthgargys po prederus;
• serri po koll perthyans yn es;
• omglewes unnik po diberthys dhiworth tus erel;
• kales yw koska, po ny gevowgh lowr a goska;
• omglewes trist po heb govenek, po koll les yn taklow a wrussa hwi lowenhe kyns;
• penn-dro, payn po kudynnow korf yn fenowgh;
• nyns eus termyn dhe exersisya po dhe bareusi boes yagh ragowgh hwi agas honan;
• gasa kowas po gwith personel erel;
• usya diwgh po droggys yn kamm, y’ga mysk medhegiethow reskrifys.

An Alzheimer’s Association a geworr sinys avel nagha an gleves, sorr orth an den (« ev a vynn bos stobek yn sempel »), preder a-dro dhe’n termyn a dheu, kales yw fogella, ha kudynnow yeghes ow tochya warnowgh. Ev a gomend kewsel orth agas medhek mar hwarv sinys a’n par ma yn reyth.

Kussul an NIA yw na wortowgh bys pan vowgh hwi gorthgargys yn tien. Aswonnowgh agas sinys a-varr ha gwrewgh neppyth.

Pyth a allav vy gul hedhyw, yn pymp mynysen?

Powesow byghan yw posek. Nyns yw nagonan a’n re ma ow kelwel skwithder, mes i a yll agas gweres dre dohajydh kales.

• Gwrewgh mos yn-mes. Esedhewgh war an argh po kerdhewgh dhe’n gist lytherow ha’n den saw ha kosel.
• Anallewgh yn lent. Nebes anallyow lent kyns hwi dhe worthyp gorthyp kales. Hwi a yll ynwedh kevrenna pols Anella Kosel gans an den a withyowgh.
• Evewgh dowr ha dybrewgh neppyth. Es yw ankevi agas boesow agas honan.
• Tekstewgh dhe unn goweth. Nyns yw res govyn neppyth, mes junya yn sempel.
• Leverewgh neppyth kuv dhe’gas honan. Gid an NIA a-dro dhe witha agas honan a gomend lavarow avel « Yth esov vy ow kul agan gwella », « Nyns ov vy perfydh, hag yma da lowr » ha « My a vynn enjoya an polsyow pan yllyn ni bos war-barth yn kosel ».

Pyth yw gwith powes, ha fatel y hallav vy y gavoes?

Gwith powes yw gwith berrdermyn rag an den a withyowgh, may hallowgh hwi powes. Folen an NIA a-dro dhe with powes a styrya y hall pesya a nebes ourys bys yn nebes seythunys hag y hall hwarvos tre, yn le gwith yeghes po yn kres jydh tevesikyon.

An Alzheimer’s Association a dheskrif eghennow kemmyn:

Piw a be? Herwydh an NIA, powes dhyworth teylu, kowetha po bodhogyon a yll bos heb kost. Gonisyow praga a wra charjya an our po an jydh. Rag den ow tegemeres gwith hospice, Medicare a gudh rann vrassa an kost a bys pymp dydh yn unn rew a with powes yn klavji po yn le gwith medhygel. Medicaid a yll gweres. An brassa rann a assurans yeghes privedh ny wra kudha gwith powes, kyns eus nebes towlow assurans gwith hirdermyn a’n gwra.

Profyans: An Alzheimer’s Association a gomend assaya proviers gwith powes yn studh na vo a fydh, may fons parys mar kwrello hwi edhomm a weres a-dhesempis.

Ple hallav vy kavos gweres yn ogas dhymm?

Yma lies gonis heb kost yn SUA a yll agas hembronk dhe weres teythyek.

• Linen Gweres 24/7 Alzheimer’s Association: 1-800-272-3900. An Linen Gweres yw heb kost ha privedh, gans mayni a-dro dhe’n jorna pub dydh a’n vledhen, gans gweres yn moy es 200 yeth dre vaynoryon dewethyek po treylyoryon. Galwewgh 711 rag gonis relay. Hwi a yll kewsel a-dro dhe janjyow yn omdhegyans, stres gwithysi, dewisow gwith powes, towlow teythyek ha moy, ha govyn kesklapp hirra gans kussulyas gwith. Nyns yw an vaynoryon ow ri kussul medhegel.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. An Eldercare Locator, gonis poblek an Administration for Community Living, a’gas jun gans gonisyow rag tevesikyon ha’ga theyluyow. Hwi a yll galwel, teksti, klappya warlinen po danvon e-bost dhe vaynoryon dyskys, po hwilas herwydh tyller. Ev a yll agas hembronk dhe’gas Area Agency on Aging teythyek.
• ARCH National Respite Locator Service. An hwilas gwith powes ARCH a’gas gweres dhe gavos proviers gwith powes herwydh stat, hag ev a gomend kestava orth agas State Respite Coalition po Lifespan Respite program kynsa mar eus unn y’gas stat. ARCH a verk na wra ev checkya proviers, ytho gwrewgh hwi agas honan daswel agas prevyans ha’ga kilva.

Fatel hallav vy kavos bagas skoodhya?

Govynnewgh orth an Linen Gweres po hwilewgh warlinen rag bagasow yn ogas dhywgh. Alzheimer’s Association a restra bagasow skoodhya rag gwithysi ha tus ow bewa gans demensia, yn person ha warlinen, hembrenkys gans gidoryon dyskys. Lies tyller a brov ynwedh bagasow arbennik, rag ensampel rag gwithysi tevesik po rag tus ow bewa gans Alzheimer dalleth a-varr po yn studh a-varr. Ev a wra ostya ynwedh ALZConnected, kemeneth heb kost warlinen may kevren gwithysi kussul.

Bagasow skoodhya a yll bos tyller dhe gewsel heb breus, dhe dhyski profyansow pratik dhyworth tus re beu y’n keth studh, ha dhe omglewes le unnik. Mar nyns yw an kynsa bagas an ewn, assayewgh onan aral.

Fatel hallav vy govyn gweres orth teylu ha kowetha?

Bedhewgh komparek. Lies den a vynn gweres mes ny wonn pyth dhe brofya. An NIA a gomend:

• Gwrewgh gwitha rol a oberow a all tus erel kemeres, ha gesewgh dhedha dewis.
• Dalleth ewgh gans neppyth byghan mar yw kales govyn.
• Dewisewgh an ober rag an den. An gorrether a gar kegina a dhre koen dy’Yow. An kentrevek yw da gans furvlenyow a weres gans paperyow.
• Tekstewgh po danvenewgh e-bost mar yw anes govyn yn fas orth fas.
• Gwrewgh praktisya gorthyp pan brof nebonan gweres: « Meur ras a wovyn. Ottomma an pyth a yllowgh hwi gul. »
• Gwrewgh gwaytya nebes nagha ha gwrewgh assaya na gemerowgh i yn bersonel.

Tybyansow erel: govynnewgh orth nebonan esedha gans an den rag unn dohajydh y’n seythun, y gemeres yn-mes rag tro berr, po dos dhe vysytya ha gwari gwari war-barth. Agan gid rag gwari war-barth yw es dhe gevrenna gans vysytyoryon.

Pyth mar hwarva neppyth dhymm vy?

Gwrewgh towl sempel rag skoodhyans lemmyn. An NIA a gomend ervira gans teylu po kowetha nes piw a wra kemeres le, ha gwitha lyver notennow gans niverow a fydh, medhegiethow, profyansow omdhegyans a ober, ha gwriansow meurgerys. Alzheimer’s Association a gomend ynwedh gwitha kestavow medhegel an den ha rol nowedhys a vedhegiethow es dhe gavos.

P’eur y tal dhymm kavos gweres praga po a fydh?

Kewsewgh orth agas medhek mar yw sinys stres reyth, mar owgh hwi owth omglewes trist, po mar yw kales dhywgh dyghtya. Leverewgh dhe’gas medhek bos hwi gwithyas. An NIA a verk y hall kussulyoryon ha oberoryon socyal gweres gans omglewansow kales ha towlennans, hag y hall Medicare, Medicaid ha nebes assurans privedh kudha nebes kostow yeghes brys.

Mar owgh hwi owth omglewes yn studh kales po mar eus dhywgh tybyansow a omshyndya, galwewgh po tekstewgh 988 rag drehedhes an 988 Suicide & Crisis Lifeline, heb kost ha kavadow 24/7. Mar yw nebonan yn peryl a-dhesempis, galwewgh 999.

A yll gwriansow kevrennys ri powes dhymm vy ynwedh?

Treweythyow. Gwrians kosel a enjoyowgh hwi agas dew a yll bos rann moy es dha’n jydh ragowgh hwi keffrys ha’n den a withyowgh: goslowes orth ilow koth, mires orth skeusennow, po gwari avel Kerdyn Kows na wra edhomm a worthybow ewn. Mar yw an den owth enjoya kowethas, esedhek bagas gans Bingo Skeusennow yn kres tevesikyon po towlen jydh a yll ri dhywgh our a bowes. Gwrewgh mires orth gwriansow rag bagasow yn kres gwith rag tybyansow.