Taro ni Nanuma me Baleti Ira era Bula Vata kei na Dementia

Na nanuma e dua na ivakarau ni veitalanoa vata me baleta na bula e liu: na vale ni gone, na imatai ni cakacaka, na kakana taleitaki, na sere, na vakamau kei na soqo. Me baleti ira e levu era bula vata kei na dementia, e dua na veitalanoa vinaka me baleta na nodra bula e rawa ni dua vei na tiki ni siga e dau taleitaki duadua. Na ka bibi mo taroga ena sala e sureta e dua na italanoa ka sega ni vakatovolea na nanuma. Na taro oqo e tuvai vaka na ulutaga, vata kei na ivakasala me baleta na kena vakayagataki.

Na lawa ni taro ni nanuma

• Taroga na taro raraba. Na “Talanoataka vei au…” kei na “A cava na kena irairai…” e sureta e dua na italanoa. Na “O nanuma tiko beka…?” e kerea e dua na isau dodonu.
• Kakua ni veitarogi. Levea na “O cei oqo?”, “Na yabaki cava oqori?” kei na “O nanuma rawa na yaca ni…?”
• Ciqa na cava ga e lesu mai. Kevaka e veisau na italanoa se veicurumaki na vanua, marautaka ka taroga me baleta na yalo e vakilai.
• Vakayagataka e dua ga na taro ena dua na gauna. Wawa, vakarorogo ka tarava ena dua na ka rawarawa.
• Laiva o koya o qaravi tiko me liutaka. Kevaka e via talanoa me baleta e dua tale na ka, muria.

Na idusidusi ni National Institute on Aging me baleta na veitaratara e vakatura na iyatuvosa lekaleka, na domo malumu, kei na vosota ni sa vaqara na tamata na nona vosa. Na lawa oqo e bibi sara tale ga eke.

Vale kei na gauna ni gone

• Talanoataka vei au na vale o tubu kina. A cava na kena irairai ni valenisili?
• Na cava o dau taleitaka mo cakava e tautuba ni o gone?
• O cei na tamata o dau qito vata kei ira ena nomu gaunisala?
• A cava na kena irairai ni nomu rumu ni moce? O dau wasea vata kei dua?

Cakacaka kei na kena rawati na ka

• Na mataqali cakacaka cava o dau taleitaka duadua?
• Talanoataka vei au e dua na siga ni cakacaka e vakamarautaki iko.
• Na cava o dau taleitaka mo caka se vakavinakataka ena nomu liga?
• O cei e vakavulici iko vakalevu duadua me baleta na nomu cakacaka?

Kakana kei na vakasaqa

• Na cava na kakana e dau kania na nomu matavuvale ena Sigatabu?
• Talanoataka vei au e dua na kakana e dau vakasaqa vinaka sara e dua ena nomu matavuvale.
• E tiko beka e dua na vanua o dau taleitaka mo lai kauta kina e dua na ka kamikamica ni o gone?
• Na iboi cava e nanumi iko kina ki vale?

Na veitalanoa me baleta na kakana e veidonui vinaka kei na idusidusi ni itaviqaravi e vakayagataki na yalo e vakila, kei na dua na ka lailai me tovolea kevaka e taqomaki me soli.

Sere kei na danisi

• Na sere cava o dau lagata se danisi kina ni o gone?
• O cei na nomu daunisere se ilawalawa ni sere taleitaki?
• O dau rogoca na sere ena veisiga oqori evei: e vale, ena soqo ni danisi, se ena lotu?

Me baleta na ituvatuva ni sere kei na vakasama ni sere, raica na itaviqaravi ni sere me baleti ira era bula vata kei na dementia.

Soqo ni marau kei na soqo ni vakacele

• Na soqo ni marau cava o taleitaka duadua ni o tubu cake?
• Talanoataka vei au e dua na soqo ni siga ni sucu o nanuma tiko.
• Na cava e dau cakava na matavuvale ena dua na yakavi ni vula i katakata?
• A cakacava na nomu matavuvale me vakacaucautaka na veigauna ni yabaki?

Me baleta na vakasama e veiganiti kei na dua na soqo ni marau, raica na itaviqaravi ni soqo ni marau me baleta e dua e bula vata kei na dementia.

Vuvale kei na itokani

• Talanoataka vei au na tamata e dau vakadredrei iko vakalevu duadua.
• A cava na kena irairai ni nomu siga ni vakamau?
• Talanoataka vei au na nomu gone ni ra se gone lailai.
• Na cava e dau kacivi iko kina na nomu itokani?

Taroga vakamalua na taro me baleta na vuvale. Kevaka e tagicaka tiko e dua na tamata o koya o qaravi tiko, muria na nona italanoa ka levea na nomu kerea me nanuma na veika matailalai e rawa ni vakararawataki koya.

Vanua kei na veika bula vakataki koya

• Talanoataka vei au e dua na vanua o taleitaka mo vakananuma.
• A cava na draki ena vanua o tubu kina?
• E tiko beka e dua na nomu iteitei, se dua na kau o taleitaka?
• Talanoataka vei au e dua na ilakolako o a marautaka.

Na vakayagataki ni iyaloyalo kei na iyaya

Na iyaloyalo e dua na itekitekivu vinaka. Taura e dua na iyaloyalo me donui kei na mata ka kaya, “Talanoataka vei au na ka oqo.” Na idusidusi ni Alzheimer’s Association me baleta na itaviqaravi e vakatura na vakayagataki ni iyaya kilai, iyaloyalo kei na sere me tekivutaki kina na veitalanoa. E dua na kato ni nanuma e tiko kina e vica na iyaya mai na bula ni tamata e rawa tale ga ni yaga; raica na itaviqaravi ni nanuma me baleta na kena caka.

Ni yaco me rarawa na nanuma

Eso na nanuma e kauta mai na rarawa, na rere se na cudru. Kevaka e yaco me rarawa na tamata, kakua ni tosoya. Kaya e dua na ka vinaka me vaka, “E vaka me dua na gauna dredre oqori. O vinakata beka mo talanoa me baleta e dua na ka e marautaki cake?” Oti qai veisautaka na ulutaga, solia e dua na bilo ti, se vakatagitaka e dua na sere taleitaki.

Veisemati kei na dua na qito se dua na taubale

Ni oti e dua na gauna ni nanuma, e dua na qito malumu e rawa ni maroroya na yalo me vinaka. Tovolea na kadi ni veitalanoa me baleta e levu tale na veisureti raraba, se vakacavara na vosa kilai me baleta na vosa kilai mai na gauna ni gone ni tamata. Me baleta na ivakasala ni veitaratara raraba, raica na ivakasala ni veitaratara me baleta e dua e bula vata kei na dementia.