ux gacsa
Duma yaaba esseroora num duma wadir yaabak qaxmeeni le fakki-iyyat yaabiyyah dooqaysak: "Atu kaxxa tekke buxak yoh waris," ma-ittina "Atu gaba raaqe dagan kassittaa?" Kaa dooqaysak gaaboytah esseroora essera, kay gita kataata, esseroorak xinto gexsit yaallay dooqaysita. Makoo essero m-esserina, num mafattisina. Buxa, taama, maaqo, gaari, ayyanta kee buxah mara kinnim dooqaysiyyah meqe dooqaytu teceela.
- Fakki-iyyat esseroora essera, 'Yoh waris...' hinnay 'Manna yekke...', 'Yeey' hinnay 'Malee' axcuk yaabeeni kaxxam wayuk.
- 'Kassittaa?' hinnay 'Ta num miyya?' axcuk fattishah essero m-esserina. Usun fattishah innah yablinnaanih gibda abaanam xiqta.
- Numuk warro kataata, xinto xissinta way tekkeh kobox. Kaa garab yan xali kee xinto numuk meqem.
- Tiik tiyattah essero esser, boola, sunsukuyyah sumaq hinnay gaarit yaaba fakiyyah gexsa.
- Wadire kassiit gibda leeh num gaba raaqek, walal xinto salaamatik korsisaay meqe caalatah gaxa.
Ta galil (11 footimaami)
Duma yaaba wadir kassit kinnim duma wadir ittat yaabaama: kaxxa yekkene buxa, dooqaysite taama, kicnih yan maaqo, gaari, arooca kee ayyanta. Dementia luk yani marah, sinam teetik manol meqe qaxmeenit yaabtam ayroh meqe kutbeh tiya kinnim teceela. Kaxxa mayso kinnim warro kalta gital esseraay duma kassiit mafattisina. Ta esseroora gaaboytah xissinte, mannal taamissaanamal kas-le gita luk.
Duma yaaba esseroorah caddo kee gita
- Fakki-iyyat esseroora essera. “Yoh waris…” kee “Manna yekke…” warro kalta. “Kassittaa…?” axcem cakkik makoo gexsit essertam kinnuk m-axcina.
- Mafattisina. “Ta num miyya?”, “Woo ayro maay sanata?” kee “Migac kassittaa…?” axce waytaanam dacrisa.
- Yemeetem gabbata. Warro korsintek hinnay baaxooxa maki-iyya leeh gactek, dooqaysitaay mannal yablin yaaba essera.
- Tiik tiyattah essero essera. Qaagita, ankacisaay salfa le esserot xinta.
- Num gita kataata. Kalah yan caddoh yaaboonu faxeenik, ken gita kataata.
National Institute on Aging’s guidance on communicating xaloot yaabak qilsa waytam, deqsitta qango, kee num yaaba geeya fan xabbi haytam kassissa. Ta caddoora kalah innah tayse meqe gita.
Buxa kee kaxxale
- Atu kaxxa tekke buxak yoh waris. Kuxna manna tekke?
- Atu kaxxa makkottah ayro dibuk maay abtam kicinte tine?
- Sin daqaarak atu luk dooqaysite mara miyya tineeni?
- Ku diinettah buxa manna tekke? Tiyak num luk garabaytin tineenii?
Taama kee taamiteenim
- Mannah tan taama kaxxam kicintan tine?
- Ku taamah ayroy atu qibnaytah leet tekkeemik yoh waris.
- Ku gabat maay bicissam hinnay sassarisam kicintan tine?
- Taamah gital kaxxam ko barseem miyya?
Maaqo kee maaqo abtiiy
- Sin buxah mara Axad ayro maay akun tineenii?
- Sin buxah num meqem bicise maaqok yoh waris.
- Atu kaxxa makkottah meqe xinto kataysisa dacisitte baaxo liton tineenii?
- Maay sunsukuyya koo buxa kassissaa?
Maaqo yaab sensory activities xissiyyah meqem teceela, dagan caxle tamaam meqem tekkeh gacsit yaallek.
Gaari kee orba
- Atu derre caxle wakte maay gaari celtaanam hinnay orba teceenim?
- Kicintan gaariyta hinnay gaarih kobox miyya tineeni?
- Woo wakte gaari elle taabben baaxo maay ten: buxal, orbal, hinnay masaagidil?
Gaarih playlist kee kas-leeh, music activities for people with dementia akkala.
Ayyanta kee farax ayroora
- Atu kaxxa tekke wakte ku kicnih tan ayyantu maay ten?
- Kassiisan mawlud ayrok yoh waris.
- Buxah mara carra ayro maay abak sugen?
- Sin buxah mara ayyanta mannal daabisak sugen?
Ayyantah gexsiyyah meqe kas-leeh, holiday activities for someone with dementia akkala.
Buxah mara kee kataysis
- Koo kaxxam usuulisa numuk yoh waris.
- Ku arooca ayro manna tekke?
- Kaxxa makkottah ku xaylo mannal sugteemik yoh waris.
- Ku kataysis mannal ko seecak sugen?
Buxah marah esseroora salaamatik essera. Num gacsi-iyya litoh tekkek, ken gita kataataay ken gibiddaaha kassiit mafattisina.
Baaxooxa kee ugut
- Atu kaxxam kassitam kicintan baaxok yoh waris.
- Atu kaxxa tekke baaxol caagid manna tekke?
- Atu masno liton tineenii, hinnay kicnih tan caxa?
- Atu dooqaysitte safarak yoh waris.
Boola kee aala xintoosa dooqaysiyya
Boola qaxmeeni fakiyyah meqe doori kinnim teceela. Boola inti caddol haysitaay, “Taamih caagidak yoh waris,” ixxica. Alzheimer’s Association’s guidance on activities aala, boola kee gaarit dooqaysak walal fakiyyah meqe gita kinnim kassissa. Numuk manoh aalat tan sanduuqa dooqaysiyyah meqem teceela; mannal xissaanam yabliyyah reminiscence activities akkala.
Kassiit gibda le waqdi
Gari kassiit kobox gibda, meesi hinnay naqab bahtam xiqta. Num gaba raaqek, magibdinina. Qaxmeenit axcuk, “Woo wakte koo gibda luk sugtem celta. Meqe caagidak yaabnu kiccintaa?” ixxica. Woo wakte walal korsisa, shaahi ceeya, hinnay kicnih tan gaari fakisa.
Dooqaytuh hinnay gexsitih kobox hayisiyya
Duma yaaba kassiit lakal, salfa le dooqaytu farax raaqissam xiqta. Fakki-iyyat dooqaysiyyah conversation cards dooqaysita, hinnay duma kassitooh finish the saying aakuma. Yaaba gexsiyyah kobox le gita yabliyyah, communication tips for someone with dementia akkala.
ittalluk leh tan esseroora
Dementia le marah meqe duma yaaba esserooray duma kassiisa tu kinnii?
Fakki-iyyat yaaba esseroora kaxxam tayse: 'Atu kaxxa tekke baaxok yoh waris,' 'Maay maaqo yabxeenim kicintan tine?' 'Mannal gaarih orba teceen?' hinnay 'Atu kaxxa makkottah ayro mannal ten?' Ta esseroora numuk warro kalteh essertam kinnuk cakkik esseram hinna.
Duma yaaba wadir kassit kee fattisha esseroorak baxsa tu kinnii?
Duma yaaba wadir kassit koboxuy mako waytek gexsit leey numuk garab yabalo kinnim. Fattishah essero cakkik baxte numuk kassiisaay fattisa. Fattisha abaanam numut qibaadaay gibda luk abtam kinnik, walal fakki-iyyat kee qaxmeenit hayisa.
Numuk duma wadir kassiit garqad le num tekkeh tekkek manna?
Kaa gita kataata, gibda luk abta waytek hinnay aala luk tekkek kalah. Ayroora hinnay migooq masassaqina. Ta caalatak mannal gabbataanah tineem hinnay woo ayro usun mannal yablin dooqaytik essera.
Duma yaaba wadir walal mannak gexissaamah taaxago?
Tamanak taban kee tabantaman daqiiqa gacta, dagan tekkek meqem. Num dacarek, gibda luk tekkeh hinnay faxe kalek, solsaay xayi gari numut meqe gexsit abta wakte gila.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS