An gorthyp berr
Kovheans a styr pesya an termyn eus passyes war-barth dre skeusennow, taklennow, ilow ha hwedhlow. Gwrewgh boks kov, gwrewgh lyver bewnans sempel, po mires orth skeusennow a-denewen. Na wrewgh appos nevra: skippyewgh « A borth kov dhis? » ha « Piw yw hemma? » hag usyewgh galowow ygor haval orth « Deriv dhymm a-dro dhe hemma. » Kescows toemm yw moy posek es kavos an taclow ewn.
- Kescows yw kovheans, nid apposyans. Nyns yw ewnhder posek; lowender yw.
- Chanjyewgh ‘A borth kov dhis...?’ ha ‘Piw yw hemma?’ gans kampollyow ha galowow haval orth ‘Deriv dhymm a-dro dhe’n jydh ma.’
- Boks kov a daklennow a vewnans an den a re neppyth dhe’n dhiwla ha dhe’n gowselva dhe dhalghenna.
- Lyver bewnans a weres teylu, godrigoryon ha mayni gonis aswon an den, nid an diagnos unys.
- Mar kwra kov dri tristys, comfortyewgh kynsa ha gwrewgh mos yn-rag yn toemm.
War an folen ma (7 rann)
Kovheans a styr yn sempel enjoya an termyn eus passyes war-barth. Rag lies den ow byw gans dismyk, kovyon a dhegvledhynnyow a-dhiworth lemmyn a wra pesya klerra es an pyth a hwarva hedhyw myttin. Skeusennow, taklennow koth, ilow ha hwedhlow a yll ygeri an kovyon na ha ri dhywgh neppyth toemm dhe gevrenna. An unn rewlys: kescows yw, nevra apposyans.
Pyth yw kovheans, ha fatell yw dyffrans dhyworth apposya?
Kovheans yw kevrenna kovyon dre skeusennow, taklennow, ilow po gwydhyow, orth tooth an den y honan. An NHS a’n deskrif avel kevrenna perthyansow ha hwedhlow an termyn eus passyes gans gweres skeusennow, taklennow, gwydhyowyow po ilow, yn lyver po war leghen. Apposya yw dyffrans: y hwra govyn orth an den ri gorthyp ewn, hag y hyll henna dri meth yn le lowender.
An National Institute on Aging a rol govyn orth den mar porth kov a neppyth po nebonan avel neppyth dhe omwitha. An Family Caregiver Alliance a brof omwitha govynnow a fydh war gov berr-dermyn ha kewsel a-dro dhe’n termyn pell yn y le.
| Yn le | Assayewgh |
|---|---|
| « A borth kov dhis a hemma? » | « Hemma a hevel bos jydh lowen. Deriv dhymm anodho. » |
| « Piw yw hemma? » | « Ottomma Modrep Rose war an treth. Mirewgh orth an hatt na. » |
| « Py vledhen o hemma? » | « Hemma a hevel haval dhe’n chi koth. Fatell o bewa ena? » |
| « Na, nyns yw Bill, Frank yw. » | « Ev a hevel bos meur y lowender. » |
| « Ty a leveris henna dhymm seulabrys. » | « My a gar an hwedhel na. » |
Fatell gewsels a-dro dhe skeusennow heb apposya?
Dalethyewgh gans an pyth a welowgh, hag ena gesewgh spas rag an den dhe geworra neppyth mar mynno.
- Esedhowgh a-denewen. Synsyewgh an lyver skeusennow yn agas mysk may hyllydh mires war-barth, nid previ a-dreus dhe voos.
- Dewisewgh nebes skeusennow. Pymp skeusen dha yw gwell es boks leun. Pryntyow bras ha kler a ober gwell.
- Henwewgh tus agas honan. « Ottomma ty ha Tas dydh agas demedhyans » a dile gwask.
- Kampollyewgh manylyon. Dillas, kerri, boes, awel, bejethow. « Ass yw karr. Y hevel mar splann. »
- Galwewgh, na wrewgh erghi. « Deriv dhymm a-dro dhe… » po « Pyth a welwydh? » Taw yw da lowr.
- Sewyewgh aga hembrenkyans. Mars yns i ow kewsel a neppyth aral yn tien, ewgh gansa.
- Hedhewgh pan yw plesont. Degewgh an lyver kyns bos skwithder ow tos.
Rag govynnow parys a skeusennow, assayewgh conversation cards. Rag treylya agas skeusennow teylu agas honan dhe wari kesparow toemm, assayewgh photo pairs; an skeusennow a dhewisowgh a wra pesya y’gas peurel.
Fatell wrav vy boks kov?
Boks kov yw lestr a daklennow a vewnans an den dhe douchya ha kewsel a-dro dhedha.
- Dewisewgh boks krev hag es dhe ygeri, kepar ha boks eskisyow, boks hatt po kist bren byghan.
- Dewisewgh testen po kemmysk. Ober, gwrians, tyller, degvledhen, po nebes a bub tra.
- Kuntellewgh taklennow salow. Pymp dhe dheg tra yw lowr dhe dhalleth.
- Usyewgh dasskrifow a daklow drudh. Gwrewgh dasskrifow a skeusennow ha skrifennow na yllir aga aslea ha synsewgh an gwreydhek yn salow.
- Kemerewgh unn dra yn-mes orth unn termyn. Res ew dhodho, leverewgh neppyth anodho, ha gwelowgh ple h a an kowsel.
Tybyansow dhe gomprehendya:
- Ober: badj hanow, toul vian, darn uniform, lyver kovadh, pin medhek, lyver kigya a dhiwotti.
- Tre: karten resayt yn aga dornskrif, lien de, lien vavorys po koler.
- Gwriansow: higen byskessa heb an higen, pel vas, pel a neusen, hasen yn fardellik.
- Tylleryow: kartennow post, mappys, kovheans tornyaseth, tregh a baper nowodhow an dre vewnans.
- Teylu: dasskrifow a skeusennow, delinyans flogh, galow demedhyans.
Gesewgh yn-mes taklennow lymm, taklow byghan a allsa bos lenkys, ha pypynag a allsa dri kovyon ankensi, marnas hwi dhe wodhvos bos ev wolkom.
Fatell wrav vy lyver bewnans?
Lyver bewnans yw lyver skeusennow sempel gans skeusennow ha pennlinennow berr a-dro dhe vewnans an den. Yth yw neppyth dhe vires orto war-barth, hag y weres godrigoryon ha mayni gonis gweles an den dien.
- Dewisewgh furv. Kelmyer gans gwithysi folennow, lyver skeusennow pryntys, po diskwedhyans skeusennow war leghen.
- Towlewgh nebes rannow. Flogholeth, skol, ober, teylu, tylleryow trigys, fydh, gwriansow, boes hag ilow meurgerys.
- Keworrowgh unn skeusen po dew dhe bub folen gans pennlinen verr, bras: « Mary, 22 bloodh, ow talleth ober y’n arghanti. »
- Komprehendyewgh an taklow a gar ha’ga usadowyow. « Ev a gemmer koffi gans leth. Ev a gar hympnys dy’ Sul. Ny gar pellwolok ughel. » Hemma a weres py den pynag orth aga witha.
- Komprehendyewgh an den kemmys hag a vynnons, ow tewis skeusennow, ow terivas hwedhlow po ow mires orto ow tos war-barth.
- Pesyewgh ow keworra. Ny res ev bos gorfenys rag bos dhe les.
Moy tybyansow kovheans
- Gwrewgh seni ilow a’ga yeuneth ha kewsel a-dro dhe ble may’s tebrons i. Gwrewgh mires orth gwriansow ilow.
- Gwrewgh mires orth gwydhyowyow tre po towlenniow pellwolok a’ga degvledhynnyow meurgerys.
- Keginewgh boes a’ga flogholeth ha gesewgh dhe’n sawerow hembronkya an gowselva.
- Gwrewgh mires orth mapp a’ga thre vewnans ha holya stretys koth.
- Gwrewgh handla katalogow po lyvrow-termyn koth ha kewsel a-dro dhe brisow, gis ha kerri.
- Rekordyewgh aga hwedhlow war bellgowser, gans aga kummyas, rag an teylu.
- Kevrennewgh dres galow. Dolghyewgh unn skeusen yn-bann dres galow gwydhyow; gwrewgh mires orth galowow pellgowser ha gwydhyow.
- Degowgh skeusen po tra genowgh pan wrewgh godriga. Y re fokus es dhe’n vysytyans; gwrewgh mires orth godriga.
Pyth mars yw kov ankensi?
Nebes kovyon a dheg duwon, edrek po own. Mar kwra an den dos yn ankensi, hedhewgh, comfortyewgh ev ha chanjyewgh an desten po an gwrians yn toemm. Na wrewgh dadhel a-dro dhe’n pyth a hwarva. An Family Caregiver Alliance a gusulya erbynn assaya konvynsya den bos ev kamm ha a brof gorthebi dhe’n omglywansow a dhiskwedhons, hag i yw gwir. Mars yns i ow kewsel a nebonan re verwis kepar dell veu ev yn fyw hwath, gorthebyewgh dhe’n omglywans: « Ty a’n feth. Deriv dhymm anodho. »
Pyth a lever an hwithrans?
Daswel Cochrane a govheans, ow komprehendya 22 prevyans ha 1,972 den, a gavas bos an effeythyow ankesplegadow, byghan hag ow tiffra herwydh tyller ha furv. Ny gavas ev dustuni a dhrog dhe dus ow byw gans dismyk. Ni a brof kovheans drefen y hyll gul termyn toemm ha styryek war-barth, nid avel dyghtyans. Rag moy a-dro dhe gowsel es, gwrewgh mires orth cusulyow keskomunyans.
Govynnow kemmyn
Pyth yw kovheans rag tus ow byw gans dismyk?
Kevrenna kovyon ha perthyansow an termyn eus passyes yw kovheans, yn fenowgh gans gweres skeusennow, taklennow, ilow po gwydhyowyow. Y hyll hwarvos unn dhe unn po yn bagas. An amkan yw kescows plesont ha styryek, nid previ pyth a yll an den perthi kov anodho.
Prag na dalvien vy govyn ‘A borth kov dhis?’
Govynnow a brev kov a yll gul dhe dhen omglewes meth po prederus pan na dheu an gorthyp. An National Institute on Aging a rol govyn mar porth den kov a neppyth po nebonan yn mysk an taklow dhe omwitha. Kampollyewgh an pyth a welowgh yn y le, ha gesewgh dhe’n den keworra pypynag a vynno.
Pyth a dalvien vy gorra yn boks kov?
Dewisewgh taklennow salow ha krev junys gans bewnans an den: taklennow ober, daffar gwriansow, lien vavorys, kartennow post, kartennow resaytys, kovheansow sport po dasskrifow a skeusennow. Omgwithewgh rag taklennow lymm, taklennow byghan a allsa bos lenkys, ha gwreydhek taklow na yllir aga aslea.
Pyth mar kwrons i kammgemeryansow a-dro dhe’n fets?
Gesewgh ev dhe bassya. Mars yw agas mamm ow leverel bos an skeusen ow tiskwedhes hy hwor pan yw hy henderow, da lowr yw. Ewnhe a dreyl pols toemm dhe apposyans. Sewyewgh an hwedhel ma orth hy dherivas hag enjoyewgh ev war-barth.
Fentennow
Ni a wra kevrenna dhe’n kowethyansow ha’n studhyow may kreg an folen ma warnedha. Pubonan a veu checkys pan veu nowedhys an folen.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS