Кӗске хурав
Аса илӳ ыйтӑвӗсем ҫынна иртнӗ вӑхӑт ҫинчен ӑшӑх калаҫма сӗнет: «Аннӳн килӗнче пурӑннӑ киле каласа пар-ха», анчах та «Эсӗ ӑҫта пурӑннине аса илетӗн-и?» тесе мар. Темӑпа уйӑрнӑ пӗр-ик ыйтӑва усӑ курӑр, ҫын мӗн каласнине итлӗр тата калавӗнчен киленӗр — ҫав хушӑра енчен самантсем пӑтрашнӑ пулсан та. Нихӑҫан та тӗрӗс хурав ыйтмар, нихӑҫан та тӗрӗслемӗр. Кил, ӗҫ, апат-ҫимӗҫ, юрӑ, уявсем тата ҫемье темисем чи те ҫутӑ калаҫу пуҫламӑшне параҫҫӗ.
- Уҫӑ сӗнӳсем ыйтӑр, сӑмахран: «...ҫинчен каласа пар-ха» е «...мӗнле пулнӑ?», анчах та «ҫапла-и / ҫапла мар-и» е тӗрӗс-тӗрӗс мар ыйтӑвсем мар.
- Нихӑҫан та «Аса илетӗн-и?» е «Ку кам?» тесе тӗрӗслемӗр. Ку ыйтӑвсем тӗрӗслев пек туйӑнма тата канӑҫсӑрлатма пултараҫҫӗ.
- Ҫын каланипе пырӑр, самантсем улшӑнсан та. Калаҫнӑ вӑхӑтра пулнӑ туйӑмпа пӗрлех пулни самантсен тӗрӗслӗхӗнчен пӗлтерӗшлӗрех.
- Пӗрре пӗр ыйтӑвран пуҫлӑр; калаҫӑва пуҫлама сӑн ӳкерчӗк, ырӑ сӑмах е юрӑ усӑ курӑр.
- Аса илӳ ыратакан пулсан е ҫын канӑҫсӑрлансан, темӑна ҫутӑн улӑштарӑр та ырӑрах сӑмах ҫине таврӑнӑр.
Ку страницӑра (11 пайсем)
Аса илӳ — ку иртнӗ вӑхӑт ҫинчен пӗрле калаҫни: ачалӑх килӗсем, пӗрремӗш ӗҫ, юратнӑ апатсем, юрӑсем, туйсем тата уявсем. Нумай деменциллӗ пурӑнакан ҫынсем валли хӑйсен пурнӑҫӗ ҫинчен ӑшӑх калаҫу кунӑн чи те хаваслӑ пайӗсенчен пӗри пулма пултарать. Чи кирлӗ — ыйтӑва калава сӗнекен мелпе ыйтмалла, асӑна тӗрӗслемелле мар. Ку ыйтӑвсем темӑпа уйӑрнӑ, вӗсене мӗнле усӑ курмалли ҫинчен канӑҫсемпе пӗрле.
Аса илӳ ыйтӑвӗсен йӗркисем
- Уҫӑ ыйтӑвсем ыйтӑр. «…ҫинчен каласа пар-ха» тата «…мӗнле пулнӑ?» калава сӗнеҫҫӗ. «Аса илетӗн-и…?» тӗрӗс хурав ыйтать.
- Нихӑҫан та тӗрӗслемӗр. «Ку кам?», «Ку хӑҫан пулнӑ?» тата «…ятне аса илетӗн-и?» ыйтӑвӗсенчен ан пӑрӑнӑр.
- Мӗн килнине те йышӑнӑр. Калав улшӑнсан е вырӑнсем пӑтрашсан, унтан киленӗр те туйӑмсем ҫинчен ыйтӑр.
- Пӗрре пӗр ыйтӑвпа усӑ курӑр. Кӗтӗр, итлӗр тата ҫутӑ ыйтӑвпа малалла пырӑр.
- Ҫынна малалла калаҫма май парӑр. Вӑл урӑх сӑмах ҫинчен калаҫасшӑн пулсан, унпа пӗрле пырӑр.
National Institute on Aging ҫынпа калаҫу ҫинчен канӑҫӗ кӗске предложенисемпе, лӑпкӑ сасӑпа тата ҫын сӑмах тупиччен чӑтӑмлӑхпа калаҫма сӗнет. Ку йӗркесем кунта та ҫавӑн пекех пӗлтерӗшлӗ.
Кил тата ачалӑх
- Ӳснӗ кил ҫинчен каласа пар-ха. Кухня мӗнле пулнӑ?
- Пӗчӗк чухне тулашра мӗн тума юратнӑ?
- Урамра камсемпе вылянӑ?
- Ӳснӗ пӳлӗмӳ мӗнле пулнӑ? Кампалла пурӑннӑ-и?
Ӗҫ тата ӗҫ тӑвакан ӑсталӑх
- Эсӗ мӗнле ӗҫе чи нумай юратнӑ?
- Сире мухтану парнӑ ӗҫ кунӗ ҫинчен каласа пар-ха.
- Алӑпа мӗн тӑвассине е тӳрлетесшӗне юратнӑ?
- Ӗҫе кам сире чи лайӑх вӗрентнӗ?
Апат-ҫимӗҫ тата хатӗрлени
- Ҫемье вырсарникун мӗн ҫинӗ?
- Ҫемьере кам пӗр апата чи лайӑх хатӗрленӗ? Ун ҫинчен каласа пар-ха.
- Пӗчӗк чухне ҫӑкӑр илме юратнӑ вырӑн пулнӑ-и?
- Мӗнле сӑмахсем киле аса илтереҫҫӗ?
Апат ҫинчен калаҫу туйӑм хӑватне ӗҫлеттерекен ӗҫсем тата пӗчӗк тата хӑрушсӑр кӑшалма пултарнӑ апатпа лайӑх пӗрле ӗҫлет.
Юрӑ тата таша
- Пӗчӗк чухне мӗнле юрӑсем юрланӑ е мӗнле юрӑпа ташланӑ?
- Кам юратнӑ юрӑҫ е ушкӑн пулнӑ?
- Ҫав вӑхӑтра юрӑ ӑҫта итленӗ: килте, ташлавсенче, чиркӳре?
Плейлистсем тата юрӑ шухӑшӗсем валли Деменциллӗ пурӑнакан ҫынсем валли юрӑпа ӗҫсем страницӑна пӑхӑр.
Уявсем тата паллӑ кунсем
- Ачалӑхра эсир мӗнле уява чи нумай юратнӑ?
- Аса илнӗ ҫуралнӑ кун уявӗ ҫинчен каласа пар-ха.
- Ҫемье ҫулла каҫӗнче мӗн тунӑ?
- Ҫемье вӑхӑт тапхӑрӗсене мӗнле паллӑ тунӑ?
Паллӑ уява йӗркелеме пултаракан шухӑшсем валли Деменциллӗ пурӑнакан ҫынсем валли уяв ӗҫӗсем страницӑна пӑхӑр.
Ҫемье тата туссем
- Сире чи нумай култарнӑ ҫын ҫинчен каласа пар-ха.
- Туй кунӗ мӗнле пулнӑ?
- Ачасем пӗчӗк чухне мӗнле пулнӑ? Вӗсем ҫинчен каласа пар-ха.
- Туссем сире мӗнле чӗннӗ?
Ҫемье ҫинчен ыйтӑвсене ҫутӑн ыйтӑр. Ҫын кам валли те хуйхӑрса тӑрать пулсан, вӑл мӗн калаҫасшӑннине итлӗр тата ыратма пултаракан самантсене аса илмелле мар.
Вырӑнсем тата ҫутҫанталӑк
- Шухӑшласа ҫӳреме юратнӑ вырӑн ҫинчен каласа пар-ха.
- Ӳснӗ вырӑнта ҫанталӑк мӗнле пулнӑ?
- Пахча е юратнӑ йывӑҫ пулнӑ-и?
- Киленӳпе ҫӳренӗ ҫулҫӳрев ҫинчен каласа пар-ха.
Сӑн ӳкерчӗксемпе япаласемпе усӑ курни
Сӑн ӳкерчӗксем калаҫӑва пуҫлама пит лайӑх. Сӑн ӳкерчӗке куҫ умне тытӑр та: «Кун ҫинчен каласа пар-ха» тӗр. Alzheimer’s Association ӗҫсем ҫинчен канӑҫӗ калаҫу пуҫарма паллӑ япаласемпе, сӑн ӳкерчӗксемпе тата юрӑпа усӑ курма сӗнет. Ҫын пурнӑҫӗнчен пӗр-ик япала пур аса илӳ кутичӗ те лайӑх ӗҫлеме пултарать; ӑна мӗнле хатӗрлемеллине аса илӳ ӗҫӗсем страницӑнчен пӑхма пулать.
Аса илӳ ыратакан чухне
Хӑш-пӗр аса илӳсем хуйхӑру, шухӑшлӑх е ҫилленӳ кӳреҫҫӗ. Ҫын канӑҫсӑрлансан, ан тӑсӑр. «Ку йывӑр вӑхӑт пулнӑ пек туйӑнать. Ырӑрах сӑмах ҫинчен калаҫиччен-и?» тенӗ пек ӑшӑх сӑмах калӑр. Кайран темӑна улӑштарӑр, чей парӑр е юратнӑ юрӑ янратӑр.
Вӑйӑпа е ҫулҫӳревпе пӗрле
Аса илӳ калаҫӑвӗн хыҫҫӑн ҫутӑ вӑйӑ кӑмӑлӑ ӑшӑх тытма пулӑшать. Ытларах уҫӑ сӗнӳсем валли conversation cards вӑййине тӗрӗслӗр, е ҫын ачалӑхӗнчен паллӑ сӑмахсем валли finish the saying усӑ курӑр. Анлӑнрах калаҫу канӑҫӗсем валли Деменциллӗ пурӑнакан ҫынпа калаҫу канӑҫӗсем страницӑна пӑхӑр.
Пӗрлехи ыйтусем
Деменциллӗ пурӑнакан ҫынсем валли мӗнле аса илӳ ыйтӑвӗсем лайӑх?
Уҫӑ сӗнӳсем чи лайӑх ӗҫлеҫҫӗ: «Ӳснӗ вырӑн ҫинчен каласа пар-ха», «Эсӗ мӗн хатӗрлеме юратнӑ?», «Эсӗ мӗнле юрӑпа ташланӑ?» е «Пӗчӗк чухне уяв мӗнле иртнӗ?» Кашни ыйтӑв пӗр тӗрӗс хурав мар, калав сӗнет.
Аса илӳпе тӗрӗслев хушшинче мӗнле уйрӑмлӑх пур?
Аса илӳ — пӗрле калаҫнӑ калав, унта тӗрӗс мар хурав ҫук. Тӗрӗслев пӗр саманта ыйтать тата хуравӗ тӗрӗссине пӑхать. Тӗрӗслев ҫынсене хайсене тӗрӗсленекен тата именчӗк туйтарая тивӗҫ, ҫавна пула калаҫӑва уҫӑ та ӑшӑх тытӑр.
Ҫын иртнӗ вӑхӑт ҫинчен тӗрӗс мар каласан мӗн тумалла?
Юпа килӗр, ҫав канӑҫсӑрлани е хӑрушсӑрлӑха кӳмест пуль. Датӑсене е ятсене тӳрлетмӗр. Ҫав пулӑмра вӑл мӗн туйнӑ е ку вӑл валли мӗн пӗлтернӗ ыйтӑр.
Аса илӳ калаҫӑвӗ мӗн чухлӗ вӑхӑт тӑмалла?
Вунран ҫирӗм минут таран чухлӗ лартӑн, кӗскерех те юрать. Ҫын ывӑннӑ, канӑҫсӑрланнӑ е кӑсӑкланнӑ туйӑнсан чарӑнӑр та пӗрле вӑхӑт ирттерме урӑх май тупӑр.
Ҫӑлкуҫсем
Эпир ҫак страница ҫинче никӗсленекен организацисемпе тӗпчевсем ҫине ссылкӑсем паратпӑр. Кашнине страницӑна ҫӗнетнӗ чухне тӗрӗсленӗ.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS