Деменципе çын патне çÿре: пăхса тăракан вырăн, больница

Эсир юратнă çын патне пăхса тăракан вырăна, пăхса усракан пÿлĕме е больница çÿре пырни нумай туйăма çÿсе кăларма пултарать. Эсир мĕн каламаллине, мĕн илсе çÿмеллине е вăл çÿреве астуса юлман пулсан та çÿрени кирлĕ-и тесе шухăшлама пултаратăр. Çÿрени кирлĕ. National Institute on Aging пĕлтернĕ тăрăх, Альцгеймер чирĕпе пурăнакан çынсем чылай чухне пĕрле пулнипе савăнаççĕ, çÿрес çынна палламасан та. Ку страница çÿрев умĕн, çÿрев вăхăтĕнче тата ун хыççăн мĕн тума май пуррине ăнлантарма пулăшать, больница çинчен ятарлă сĕнĕвсем те пур.

Çÿреве мĕнле хатĕрленмелле?

Пĕчĕк хатĕрленÿ çÿреве иккĕшĕн те çăмăлрах тăвать.

• Лайăх вăхăт суйлăр. Dementia Australia çын чылай чухне уçă та хастаррах пулнă вăхăтра çÿме сĕнет, нумай çын валли ку ирхине е кун вăтĕнче. Family Caregiver Alliance пăхса тăракан вырăнăн йĕркипе паллашса, ĕç-пуç вăхăтĕнче мар, ирĕк вăхăтĕнче çÿме сĕнет.
• Ĕçлекенсемпе калаçăр. Çын паян мĕнле пурăннине ыйтăр, апат, чĕр-чун е çÿреме çÿни çинчен йĕркесене тĕрĕслĕр.
• Пĕчĕк çÿрев сумкине хатĕрлĕр. Пĕрле усă курма пĕр-ик япала çителĕклĕ (аялта список пур).
• Калаçма темăсем шухăшласа хурăр. Çын хăйĕнчен çĕнĕ хыпар калаяймасть пултарнăран, хамăрта çĕнĕ хыпарсем хатĕрлĕр: çемье хыпарĕсем, çанталăк, уçăлăх е кулăшла хыпар.
• Хамăр кĕтевĕсене лартăр. Хăш çÿрев вăри, калаçуллă пуласть. Хăшĕ шăп та йывăр пуласть. Иккĕшĕ те нормаллă.

Мĕн илсе çÿмелле?

Тĕрĕслев мар, пĕрле пайланма япаласем илсе килĕр. Лайăх вариантсем:

• Пĕчĕк сăн ÿкерчĕк альбомĕ — пысăк, уçă сăн ÿкерчĕксемпе. Ĕçлекенсем валли каялла çырса хурăр.
• Юратнă кĕвĕсен списокĕ телефонта, çăмăл наушниксемпе е пĕчĕк колонкапа.
• Тытса тăма çăмăл япала, сăмахран, паллă витре, шарф е кофта.
• Алă çумалли крем — çын юратсан, çăмăл алă массажĕ валли.
• Журнал е сăн ÿкерчĕкллĕ кĕнеке кивĕ хăвас çинчен: сад-пахча ĕçĕ, машинасем, кайăксем е апат-çимĕç хатĕрлени.
• Юратнă апат, ĕçлекенсем çирĕплетсен.
• Пÿлĕм валли паллă япаласем. Family Caregiver Alliance чечексем, ÿсен-тăрансем, çемье сăн ÿкерчĕкĕсем е иртнĕ çемьен пысăк коллажне сĕнет.
• Планшет — çемье сăн ÿкерчĕкĕсене пăхма е çăмăл вăйă пĕрле выляма.

Çÿрев вăхăтĕнче пĕрле мĕн тума пулать?

Пĕрле ĕç тăвасси калаçу йывăрлăхне чакарма пулăшать. Dementia Australia сăн ÿкерчĕксене пăхма, çăмăл ĕç тăвас ĕçе, чечек шываккине лартма, кĕвĕ илтме, пĕрле çĕклеме е территорире çÿреме сĕнет. Тата тепĕр шухăшсем:

1. Сăн ÿкерчĕксене пăхăр. Эсир курнине кăтартăр: «Ку шляпа мĕнле илемлĕ». «Ку çыран пĕлĕт питĕ хăлхаллă». Çынна йĕркелетĕр. «Ку кам?» тесе ан ыйтăр.
2. Кĕвĕ илтĕр, юрлăр. Паллă кĕвĕсем кăмăла çĕклеме тата пĕрле вăхăт парма пултараççĕ, калаçни йывăр чухне те.
3. Кĕскерех çÿрĕр. Family Caregiver Alliance пăхса тăракан вырăнта, пулсан садра, çÿме сĕнет. Инвалид креслопе çÿрени те юрăхлă.
4. Алă массажĕ тăвăр. Пĕчĕк кремпе алăсене çăмăл сăтăрни лăпкăнма пулăшма пултарать.
5. Хатĕрленме пулăшăр. Dementia Australia çын юратсан, çÿçне тÿрлетме, пÿрнене сăрма е юратнă тумне тăхăнма пулăшни çинчен калать.
6. Çăмăл вăйă вылăр. Family Caregiver Alliance карта, домино е çын унччен вылянă мĕнпур вăйăна сĕнет. Планшет çинче Picture Pairs вăййине сăн ÿкерчĕксене уçса хăварса, вăхăтсăр выляма пулать. Photo Pairs эсир суйланă сăн ÿкерчĕксене пĕр-пĕрне тупас вăйă тăвать, сăн ÿкерчĕксем сирĕн браузерта юлаççĕ.
7. Пĕрле пăхăр. Family Caregiver Alliance кулăшла фильмсемпе кивĕ фильмсене сĕнет. Çын историне çыта юлмасть пулсан та, эсир пĕрле лараса вăхăта пайланма пултаратăр.
8. Сасăпа вулăр. Кĕске сăвă, юратнă текст е çемьерен килнĕ çыру.
9. Простăн пĕрле ларăр. Алăран тытса е шăп ларасси те чăн çÿрев. Alzheimer’s Association каланă тăрăх, мĕн каламаллине пĕлмессе те юрăхлă, эсир унта пулни ытти мĕнрен те кирлĕрех.

Калаçма сăмахсем çитмесен Conversation Cards пулăшма пултарать. Кашни картăра сăн ÿкерчĕкпе уçă сăнласа калама сĕнекен ыйту пур.

Çÿрев вăхăтĕнче мĕнле калаçмалла?

• Кашни хут та хамăра палăртăр. «Сывлăх сунатăп, атте, эпĕ Марк, сана ывăлу». NIA çÿрес çынсен калаçăва пуçлама хамăр çинчен кĕскерех калама сĕнет.
• Малтан пырăр та куç тĕрĕсĕнче ларар.
• Тÿрлетмĕр, тавçăрмăр. NIA çын йăнăш ĕç тусан е мĕн те пулин мансан та тÿрлетмесĕр пулма сĕнет.
• Сăмах тупма йывăр пулсан кĕтсе илĕр. Вăхăт çителĕклĕ парăр.
• Туйăма хуравлăр. Çын сăлхуллă е канăçсăр курăнсан, темăна улăштариччен куна палăртăр.
• «Эсĕ мана палластăн-и?» е «эсĕ мĕн çирĕн?» пек экзамен ыйтăвĕсене ан ыйтăр.

Ытларах пĕлме калаçу сĕнĕвĕсем страницăна пăхăр.

Вăл «килĕш кайас килет» тесен мĕн тумалла?

Сăмахсен хыçĕнчи туйăма хуравлăр (ку ыйтăва тĕплĕнрех çын час-часах килĕш каясшăн текен чухне мĕн тумалли страницăра ăнлантарнă). Family Caregiver Alliance ăнлантарнă тăрăх, «килĕш кайас килет» чылай чухне «эпĕ кунта хăтлă мар, хăрушсăр мар» тенине пĕлтерет, тата «санăн çурт çинчен каласа пар-ха» е «çуртра мĕн ытларах юрататăн?» пек хуравсем сĕнет. Dementia Australia хушса каланă тăрăх, «кил» çын хăтлăăх туйнă вăхăт е вырăн, сăмахран, ача чухнехи кил, пулма пултарать.

Тĕрĕслесе пăхăр:

• туйăма палăртăр: «эсĕ киле аса илетĕн пулас».
• çын юратсан, алă тытса е çăмăл тĕкĕнсе хăтлăлантарăр
• пĕрле сăн ÿкерчĕксене пăхăр е çемье çурчĕ çинчен калаçăр
• çÿреме, çĕклеме е çĕклеме мĕн те пулин парăр

Каяс май çуккине тавçăрма е ăнлантарма ан тăрăшăр. Ку чылай чухне пулăшмасть, çынна ытларах канăçсăрлатма пултарать.

Çÿрев миçе вăхăт тăрмалла?

Кĕскен, анчах тăтăш çÿренисем чылай чухне лайăхрах ĕçлеççĕ. Family Caregiver Alliance пĕлтернĕ тăрăх, çын эсир пилĕк минут ларнине е пилĕк сехет ларнине чылай чухне астуса юлмасть, çавна пула эрнере пĕр вăрăм çÿренинчен пĕрре виçĕ кĕске çÿрени лайăхрах пулма пултарать тет. Dementia Australia çÿренÿ хисепĕ е вăхăтĕ çинчен тĕрĕс йĕрке çук тет.

Пăхса тăракан вырăна куçнă малтанхи эрнесенче Family Caregiver Alliance час-часах çÿме, кайран тĕрлĕ йĕркене куçма сĕнет. Ĕçлекенсем мĕн курнине ыйтăр.

Çынна канăçсăрлатмасăр мĕнле каймалла?

Каяс вăхăтĕ чи йывăр чухне пулма пултарать. Dementia Australia çакна сĕнет:

• Килсенех миçе вăхăт юлма пултарнине каласа парăр. «Эпĕ пĕр сехет ларап, кайран магазинта кайăп».
• Ĕçе вĕçлени каю вăхăтне палăртса парăр. «Ку юрра вĕçлетпĕр те, эпĕ кайăп».
• Апат-çимĕç е ĕç вăхăтĕпе çыпăçтарăр, е ĕçлекенсене çынна урăх ĕçе куçарассине ыйтăр.
• Сыв пулăшăвне кĕскерех те кашни хут та пĕр евĕрлĕ тăвăр. Чарăнса тăни, каçару ыйтни е «пĕчĕкрен те ларап» тени малалли сыв пулăшăвсене йывăрлатма пултарать.

Эсир кайнă хыççăн сăлхуллă пулни нормаллă. Хăвăра канма вăхăт парăр. Çын канăçсăрланнă пулсан, ĕçлекенсем вăла хăвăртрах лăпкăнтарма пултараççĕ.

Деменципе пурăнакан çын патне больницăра çÿрени

Больница — янавлă, паллă мар вырăн, унта нумай палламан çын. Ку деменципе пурăнакан çын валли питĕ йывăр пулма пултарать. NIA Альцгеймер чирĕпе пурăнакан çынна больница илсе кайни çинчен çакна сĕнет:

• Пултарнă чухне çын патĕнче кам та пулин лартăр: çемье тĕлĕнчен çын, шанчăклă тус е пăхса тăракан ĕçлекен.
• Ĕçлекенсене çын çинчен информаци листĕ парăр — кун йĕрки, юратнă ятĕ, юратни-юрăхманни, вăлта канăçсăрлатма пултаракан япаласем тата ырату паллисене кăтартакан сăмахсăр сигналсем. Копине пÿлĕмре те медсестра постĕнче те хурăр.
• Çиме-ĕçме пулăшăр. Ватă çынсем больницăра питĕ лайăх çимейменнипе юлма пултараççĕ. Контейнерсене уçăр, апатланма пулăшăр, пĕрле çирĕр, ĕçме сĕнĕр.
• Лăпкăнтаракан япаласем илсе килĕр, сăмахран, сăн ÿкерчĕксем е тĕн япалисем.
• Янавне чакарăр. Телевизора сÿнтерĕр, телефонпа интерком сассине пĕчĕклетĕр.
• Лăпкăнтаракан йĕркесене тĕрĕслĕр: çăмăл кĕвĕ, вулани, кĕл туни, юрлани е кивĕ сăн ÿкерчĕксене пăхни.
• Хăрушсăр пулсан, çынна хускатма хавхалантăр, ĕçлекенсемпе пĕрле калаçса.
• Çын хăвăрт начарланнине е улшăннине асăрхасассăн, туххăмра врачпа пĕрле палăртăр. NIA ăнлантарнă тăрăх, хăвăрт пулнă йывăр тĕрĕслĕх марлăхĕ, делирий тени, инфекци, темпĕратура, шыв çитменни е эмел висевĕн хирĕç тĕллевĕсенчен пулма пултарать, çавна пула медицина пулăшăвĕ кирлĕ.

Паллă сăнпа пĕчĕк, лăпкă çÿрев тата юратнă кĕвĕ больница кунĕнче чи лăпкăнтаракан вăхăт пулма пултарать.

Ачасемпе пĕрле çÿрени

Ачасем нумай вăри-таттип кÿме пултараççĕ. Вĕсене малтанах çăмăл та тĕрĕс сăмахсемпе хатĕрлĕр, çÿреве кĕске тăвăр, вĕсене ĕç парăр: ÿкерчĕк кăтартасси е сăн ÿкерчĕк парса каясси. NIA ачасемпе Альцгеймер чирĕпе пурăнакан çынсем пĕрле çăмăл ĕçсене тума пултарнине, сăмахран, сăн ÿкерчĕк альбомне пăхнине е кĕвĕ илтнине, палăртнă. Dementia Australia пĕчĕк ачасем валли çĕклеме е шăп ĕçлеме япаласемпе пĕчĕк сумка илсе çÿме сĕнет.

Хамăр çинчен те шухăшласа илĕр

Çÿренисем ывăнтаракан та туйăмлă пулма пултараççĕ, çын нумай улшăннă пулсан тата ытларах. Кирлĕ пулсан, сахалрах çÿме, пулăшма тус илсе çÿме е йывăр кун кайранрах кайма юрăхлă. Хамăра пăхса илес çинчен шухăшсем валли пăхса тăракан çын хăйне мĕнле пăхмалли страницăна пăхăр. Эсир инçе пурăнатăр пулсан, телефонпа видео çыхăнусем çинчен страницăпа паллашăр.