Деменци пурри ҫын ыйтӑва тепӗр хут калать пулсан

«Тухтӑра миҫе сехетре?» Вун минутран: «Тухтӑра миҫе сехетре?» Деменципе пурӑнакан ҫынна пӑхнӑ чух пӗр ыйтӑва тепӗр хут илтни — чи йывӑр ӑнланусенчен пӗри. Ку час-часах тӗл пулать, юри тунӑ мар, тата иккӗшне те кун ирттерме ҫӑмӑллатаракан лӑпкӑ хуравсем пур.

Деменци пурри ҫын мӗншӗн ыйтӑва тепӗр хут калать?

Ытларах чылайне асамлӑх пирки. Деменци кӗске вӑхӑтлӑ асӑна витӗм кӳрет, ҫавна май ҫын ыйтнӑ е хурав илтнӗ пулнине часах манса кайма пултарать. Alzheimer’s Foundation of America организацийӗ ыйтӑвсене нумай хут калани тӗл пулнине палӑртать.

Нумай чух ыйтӑв хыҫӗнче туйӑм пур. Alzheimer’s Association ыйтӑва тепӗр хут калани хуйхӑва, пулӑшу ыйтнине е хӑрушсӑрлӑха пӗлтерме пултарнине ӑнлантарать; ҫын ытларах чылайне хӑрушсӑр туйӑнма тата паллӑ пулма кӗнет. «Эпир хӑҫан кайӑпӑр?» ыйтӑвӗ чӑннипех «Манӑн кайни хуйхӑллатать» пулма пултарать. Ӑнсӑртранлӑх, хӑрав, шав е кун йӗрки улшӑнни ҫакна ҫине яма пултарать. Тепӗр хут калани хирӗҫле каяс кӗни пекех кӑткӑс туйӑма та пултарать (Family Caregiver Alliance).

Мӗн каламалла?

Лӑпкӑ та кӗске хуравлӑр, пӗрремӗш хут пекех.

• Хуравне кӗске тата пӗрешкел калӑр. «Тухтӑра иккӗ сехетре. Эпӗ санпа пурӑнӑп.» Пӗрешкел хурав илме ҫӑмӑлрах.
• Туйӑма хуравлӑр. «Эсӗ тухтӑра кӗнине шухӑшлатӑн. Вӑл каҫхи кун кунсерен, эпӗ сире ҫитерӗп. Эсӗ ним те тумалла мар.»
• Ҫемҫе сассӑпа калӑр, ҫын килӗшет пулсан ҫемҫен парӑнӑр. Alzheimer’s Association лӑпкӑ пулма, логикапа ан кӗрешме тата ан ҫӗнтерме сӗнет.
• Ҫын ыйтакан хуравне парӑр. Alzheimer’s Association ҫын миҫе хут ыйтсан та, ҫавӑн чухлӗ хут калама сӗнет.

Мӗн тумалла мар?

• «Эсӗ ҫакна ыйтнӑччӗ.» Family Caregiver Alliance ҫын ыйтнӑ пулнине аса илтересрен чарать. Ку аса илме пулӑшаймасть, ҫынна йӗкӗрлесе каланӑ пек туйӑнтарать.
• Вӑрӑм ӑнлантарусем. Сӑмах нумай пулсан, манма та ытларах пулать.
• Шӑплани, куҫ ҫавӑрни е ҫивӗч сасӑ. National Institute on Aging чӑтӑмлӑхпа пулма, йӑлӑхтарнине кӑтартмасӑр калама сӗнет. Ку йывӑр; кану илни пирки айӑккинче вулама пулать.

Хуравне сирӗн вырӑнта паракан ансат хатӗрсем

Ҫын вулама пултарать пулсан, курӑнмалли ҫырса хунӑ хурав нумай чух калаҫнӑ хуравран лайӑхрах пулӑшать.

Ку сӗнӳсем Alzheimer’s Association тата Alzheimer’s Los Angeles ҫырнинчен илнӗ. «Эпӗ ҫырса хунӑ» темесӗрех, ҫемҫен кӑтартӑр («Айда, пӗрле пӑхӑпӑр»).

Пулӑмсене вӑхӑчӗ ҫывӑх пулсанах каласа парӑр

Пулӑма е каҫа тухнине темиҫе кун маларах калани сехетсем хушши хуйхӑллӑ ыйтӑвсене ҫитерме пултарать. Family Caregiver Alliance тата Alzheimer’s Los Angeles плансем пирки, уйрӑмах тухтӑра кӗни е мунча кӗни пек йывӑр ӑнланусем пирки, вӗсем пулас умӗн кӑна калаҫма сӗнеҫҫӗ. Ун хыҫҫӑн малаллине мӗн пулассине пӗр-пӗр кӑна каласа парӑр.

Туйӑма ылмаштарма пултаракан ӗҫсем

Хуравланӑ хыҫҫӑн тата туйӑма йышӑннӑ хыҫҫӑн, лӑпкӑ та килӗшӳллӗ ӗҫ кӑмӑла куҫарма пултарать — уйрӑмах ыйтӑвсен хыҫӗнче ӑнсӑртранлӑх пур пулсан. Ҫӳлти ҫӑлкуҫсенче кашниех ҫынна килӗшекен ӗҫе ылмаштарма сӗнеҫҫӗ.

1. Пӗрле ансат вӑйӑ. Сӑнсен пӗрлешӗвӗ вӑйӑра сӑнсем курӑнса тӑраҫҫӗ, ҫавна май нимене те аса илме кирлӗ мар.
2. Паллӑ ӗҫ. Тутарсене чӗмренсе хуни, нускисене уйӑрни е сӗтел хатӗрлени. Пӗрле сортламалли — ҫакӑн экранри вариантӗ.
3. Ҫын юратакан темӑпа калаҫӑр. Калаҫу карчӗсем тӗрӗс хуравсӑр уҫӑ ыйтӑвсем параҫҫӗ.
4. Кӗвӗ, ҫула утни е ҫӑкӑр-тӑвар. National Institute on Aging вӗсене ансат ылмаштару майӗсем шутне кӗртет.
5. Лӑпкӑ кану. Пӗрле ларӑр, чӳречерен пӑхӑр е пӗрле лӑпкӑ сывлани тӑвӑр.

Ҫын ыйтӑва тепре таврӑнсан, ырӑ кӑмӑлпа тепӗр хут хуравлӑр. Ку юрӑхлӑ.

Йӗркесене асӑрхӑр

Alzheimer’s Association ыйтӑвсем кунӑн хӑш-пӗр вӑхӑтӗнче, хӑш-пӗр ҫынсем умӗнче е хӑш-пӗр вырӑнта час-часах пулаҫҫӗ-и тесе сӑнама сӗнет. Хӑнасем килес умӗн е каҫӗн вӗҫӗнче пуҫлансаҫҫӗ пулсан, малтанах хатӗрленме пулать: ҫыру, паллӑ ӗҫ, лӑпкӑрах вырӑн. Каҫсем чи йывӑр пулсан, каҫӗн вӗҫӗнчи лӑпкӑ ӗҫсем пирки пулӑшакан кӑтарту пирки вулама пулать.

Хӑвӑн тӗлӗшпе те пӑхӑр

Пӗр ыйтӑва икҫемӗш хут хуравласси ҫынна ывӑнтарать. Чӑтӑмлӑх ҫитменнине туйсан тата ҫын хӑрушсӑр вырӑнта пулсан, Alzheimer’s Los Angeles сӗннӗ пек, темиҫе минутпа урӑх пӳлӗме каҫӑр та сывлӑр. National Institute on Aging ҫынна пӑхакансене пулӑшу ыйтма тата кану илме майсем шырама сӗнет. Ытти сӗнӳсем пирки пӑхакан ҫын хӑйӗн тӗлӗшпе пӑхни кӑтартӑвӗнче вулама пулать.

Хӑҫан тухтӑша чӗнемелле?

Ыйтӑвсем, намӑсланни е хӑй-пӑхӑлӑх хӑй тӳпелле улшӑнсан е сехетсенче, кунсенче йывӑрлансан, тухтӑша хӑвӑртрах пӗлтерӗр. National Institute on Aging хӑй тӳпелле е хӑвӑрт улшӑнакан хӑй-пӑхӑлӑха, уйрӑмах инфекцирен е эмел улшӑннинчен кайран, тухтӑша тӳрех пӗлтермеллине калать. Dementia Australia инфекци, эмелсем, шыв ҫитменни, ыратни е кӑтра йывӑрлӑхӗ делирине — хӑй тӳпелле, йывӑр намӑсланнине — кӑларса яма пултарнине, вӑл хӑвӑрт пулӑшу ыйтнине ӑнлантарать. Кам та хӑрушлӑхра пулсан 112-мӗш хысна шӑнкӑравлӑр.