Jawawu karawa
Sálága gana, sǝr kawu-a cidǝna-a kuru adǝyǝ kam dǝye kǝla loktuye cidin dǝga kalkalro gǝnatin. Cida amanna kuru nzunduwo kam dǝro cin, misallo tebur faidatǝ, karuwu tultǝ, karəngǝ saktǝ au jili faidatǝ. Yakkata notǝna-a foto kərmaibe-a kǝltǝn faidatǝn, kusottowu dǝa kawu isǝnin dǝro gultǝgǝ, kuru na naptǝrambe fal daatǝ. Abiso raktǝ cida dǝga cidǝ; sálá gana kuru naptǝramma, shima ngǝla.
- Sálága sǝr kawu-a cidǝna, misallo kǝmbu au kǝmbu cidiya, ashir hangal kǝla kajiri sǝriyebe ngəwu cidiya.
- Cidawa amanna cin: tebur faidatǝ, karuwu tultǝ, karəngǝ saktǝ, jili faidatǝ au kǝmbu sǝkkǝram faidatǝ.
- Yakkata notǝna, yakkata sáláye-a albəm foto kərmaibe-a, sálá dǝga kǝltǝn faidatǝro dalil ngǝla.
- Kusottowu dǝa kawu isǝnin dǝro gultǝgǝ, kuru foto am isidǝbe dǝa kam dǝro fəletǝgǝ.
- Na naptǝrambe fal daatǝ, bǝlinci au kaftan kam dǝye manazǝna-a, kuru kusottowu gana gana isatǝ.
- Abiso hangal cəmba dǝga koltǝ, misallo jili kǝmburo lejin-a kuru kǝnnu kǝriwutǝ ngəwu-a.
Suro shafi adǝlan (fannu 7)
Sáláwa dǝye tǝkǝrma ngəla ngəwu dǝa isǝro walzayin, kuru kowo, jama ngəwu-a faltǝ kǝla loktu yaye adǝbe-a isǝro walzayin. Kam dementia-a karga ro, sálá ngǝla dǝ, ngəwurotǝ gana, dǝladǝlan, kuru awo shiye karma raktǝ faidatǝbe dǝn dagatǝ. Shawari anyi Thanksgiving, Christmas, Hanukkah, Sǝgǝri Bǝlin-a sálá yalla yaye-a ro faidajin.
Futu sálá naptǝramma dazəkke?
Adǝyǝ kam dǝye kǝla loktuye cidin dǝn badinǝm kuru kawu dǝga kǝla adǝn daatǝ. Alzheimer’s Foundation of America dǝye, sálá dǝga sǝr kawu-a cida dǝro shawari cəzayin, dalil dǝ hangal-a naptǝnba-a ngəwurotǝ kajiri sǝriye-a bune-a lan səwandin (sa lanso «sundowning» lan bowojin). Kǝmbu sáláye kausu au sǝr kawu-a, kǝmbu bune-a ye dǝn ngǝlaro waljin.
- Sálá dǝga kǝla kǝmta adǝbe nǝm. Yalla gana, sálá walte, au kusottowu gana gana isǝ, ngəwurotǝ tebur falro jama samnon dǝn ngəla.
- Cidawa gǝratǝ. Yalla am dǝa kǝmbu kutǝ isaro, kasuwuro lero au nya kǝmbu ditǝ sa kam dǝ-a rokko napsaro gultǝgǝ. Awi bana cizayin dǝga bayinno gultǝgǝ.
- Jili faidatǝbe gana koltǝ. Alzheimer’s Association dǝye bayinjin, kǝnnu kǝriwutǝ hangalga cambin, kuru karam karam au tadaa jiliro faidatǝna dǝa kǝmburo tamoyin.
- Awi koltəbe dǝga naptǝ. Ada kərmaye fal hangal au tajirwa kuttǝ gǝna dǝyia, koltǝ au faltǝ gana naptǝramma cida dǝga ngəla.**
Sálá loktube cidawa awiye rokko cidin?
Cida-a bǝri-a kam dǝye ku raktǝ cidin dǝga kartǝ. Sálá dǝn dagǝ dǝ, cidama futu walyeno dǝn kojǝna.
- Rokko tebur faidatǝ. Burwon plato dǝa gǝnatǝ, ngawon tawul, kərma dǝ cuwa. Tawul naptǝ cida napkada lan cidinma ngǝla.
- Karuwu tultǝ kuru jili faltǝ. Dankali tultǝ au kǝləsho kǝskabe kǝrtǝ tebur dəgərambe lan, am burwon dəgəram cida cizǝna so ro amanna kuru notǝna.
- Gǝrtǝ, kaltǝ au plato lan gǝnatǝ. Cranberry sauce gǝrtǝ, awo gana kaltǝ au biskit plato lan gǝnatǝ, mukko dǝa cidalan naptǝyin, kannu-a yio-a dǝn cidiya.
- Karəngǝ saktǝ. Waraqǝ-a tef-a katǝ, kam dǝro saktǝ-a ləmmo-a koltǝ. Saktǝ shawa dǝ awo kura gani.
- Jili gana faidatǝ. Jili namdənyi dǝa kartǝ kuru na gana, misallo wuro au kǝska gana.
- Awo mukkobe gana tǝdǝ. Silsila waraqǝbe, kǝləsho kollajibe au katǝ sálábe tambu-a faidajin. Shawari gade mukko-a awo tǝdǝ-a kǝla bayannabe lan tǝwandǝ.
- Yikko kuru fanǝ. Yakkata sálábe notǝna dǝa rokko yiktǝ ro ngǝla, kam mana gana cidinma yaye. Lista yakkata tǝdǝro bayanna yakkatabe rui.
- Foto sáláye kərmaibe rui. Albəm sálá ngawo cidǝnabe dǝa kutǝ, kuru labar kǝndoro gultǝ (“Kǝla tebur adǝbe wulsǝgǝne”) amma wunduma wunduro koro wultǝnyi. Bayanna tǝkǝrmabe dǝye futu cida adǝye bayinjin.
- Bǝri yallabe ləm-ləm bǝrzǝ. Picture bingo dǝga minut gana lan rəptǝyin kuru saa sammaro faidajin, kuru conversation cards dǝye am sammaro awo mana cidǝbe cin.
- Rokko rəngǝ gǝnatǝ. Warak rəngǝ gǝnatǝye gana dǝa rəptǝyin, tada-a kǝrma-a rokko tebur lan cida ro.
- Filim sáláye manazǝna rui. Filim notǝna naptǝramma, kuru dawun dǝga gana run dǝyia ngəla.
- Kǝnnu ruyero tǝri gana cidǝ. Fato jili faidatǝnabe dǝn kowo ba lan kotǝ dǝ, ngəwurotǝ na jama samnon dǝn ngǝlaro waljin.
Dəgəram kam dǝye ro awo kura wo dǝyia, bayanna cidawa fato yaye lan, futu cidawa dəgərambe amanna kuru kǝnji faidatǝbe bayinjin.
Futu kusottowu dazəkke?
Kawu isǝnin dǝro kusottowu dǝa gultǝgǝ, tǝmaana yalla sa kədəna isǝnyi dǝa. Alzheimer’s Association dǝye, faltǝwa kǝla hangalbe-a halbe-a kwasa dǝn isǝna, kam dǝn ganiro bayintǝro shawari cəzayin.
- Shawari gana gana gǝratǝ: fal fal manazai, tǝkǝrma cidatǝro loktu cin, tǝsǝwutǝnyi au koro wultǝnyi, kuru mana dǝ ashirro dǝyia hal nzunduwo dǝro jaawu cin.
- Awi bana cizayin kuru awi hangal cəmba dǝa gultǝ. Kowo kura, dǝganatǝ au mana laa hangal cəmba dǝyia, wulgǝ.
- Kawu isǝnin kusottowu dǝa notǝgǝ. Foto am isidǝbe dǝa kam dǝro fəletǝ kuru labar gana gana gultǝgǝ, au kallo video gana tǝri kawu sáláye dǝro cidǝ.**
Bayanna ndəye kǝla mana nzaatǝye lan bayin kada mbeji.
Awo dǝ ngəwuro waljia fa?
Kawu kusottowu isǝnin dǝro, na naptǝrambe fal, kowo dǝn cidiya, awo kǝnji faidatǝbe-a, misallo bǝlinci au kaftan manazǝna, au cida gana-a rokko daatǝ. Waktu-a ngəwuwa-a cin: “Na naptǝramma lan gana napkain wa?”
Tebur dǝ koltǝ, kawu naptǝro letǝ au sálá dawun koltǝ dǝ, awo ngəla, tǝsǝwutǝ gani. Kam dǝ hangaljin dǝyia, kowo naptǝramma, yakka notǝna au na gadero letǝ, ngəwurotǝ dalil bayintǝ dǝn bana cəzayin. Bayanna ndəye hangal kajiri sǝriyebe lan shawari gade bune ro mbeji.
Futu yalla cidiya napsǝna dagatǝro walzayin?
Kallo video dǝye yalla am dǝa sálá dǝro kǝltǝro bana cəzayin, jama dǝa səgawutǝnyi. Alzheimer’s Association dǝye, kallo dǝro fasal gana cinro shawari cəzayin, misallo yakkata sáláye yiktǝ, foto sálá ngawo cidǝnabe fəletǝ, kǝmbu tilo rokko dəgǝ au filim sáláye sa tilo lan rui. Kallo dǝa tǝri gǝnatǝ, kuru am dǝa fal fal manazaro gultǝgǝ, dalil dǝ mana samnon ashirro dǝ kəskə. Bayanna kallo-a kallo video-abe lan shawari faltǝ faltǝ mbeji.
Kam dǝ na kǝla hangal nzǝkkǝrambe (memory care) lan napciya, kǝndoram kǝnngatǝye dǝa koro kuru cidawu dǝa kallo daatǝro bana canaro gultǝgǝ. Bayanna ndəye kam na kǝla hangal nzǝkkǝrambe ziyaraye lan, awi yadowobe-a futu ngəla lan koltəbe-a bayinjin.
Karəngǝ futu am dementia-a karga ro kalkal?
Karəngǝ gana, amanna kuru karma raktǝ faidatǝ dǝ ngǝla: kǝmbu manazǝna, bǝlinci au kaftan ləm-ləm, yakkata notǝna, kalando ruwotǝ kura kura, au albəm foto yallabe. Alzheimer’s Association dǝye, karewa tajirwa mbeji, naura lura kakkadǝbe-a bǝri bǝri bǝlin kakkadǝbe-a koltəro shawari cəzayin.
Ci dǝ, kǝmtǝ dǝn ngəwu nankaro waljin. Biskit kam dǝye bana tǝdǝna dǝa kartongǝro gǝnatǝ, au shiye karəngǝ nya yamiya dǝa saktǝro koltǝ dǝye, shi dǝa sálá dǝro kǝltǝro bana cəzayin. Bǝri foto yallabe yaye shawari gade: photo pairs dǝye foto kartǝna gana laa dǝa bǝri matcin ləm-ləmro browser lan kaltin.
Kǝlanəmma yaye kulashi
Sáláwa dǝye cida kǝla kam kulashibe ro səgawin. Kam gadero na dǝa cin au kǝmbu sáláye dǝa dəgəro koltǝ, sálá kəskəso dǝa “a’a” wulgǝ, kuru am gade kam dǝ-a napsǝna sa naptǝram matǝ. Nyi au kam nya kulashi cinma dǝ, dondi dǝyia, kǝnnabe cinna dǝn mukko fəletǝ au kallo video cida dǝ ziyarama ngǝla. Bayanna ndəye kǝlanǝm kulashibe lan bana gade mbeji.
Kura-kura bayintin
Awi kam dementia-a karga dǝye Thanksgiving lan cidin?
Cida gana, amanna kuru ku kama dǝye raktǝ cidin dǝga cin: karuwu tultǝ, cranberry sauce gǝrtǝ, tebur faidatǝ, tawul naptǝ au kǝmbu sǝkkǝram plato lan gǝnatǝ. Ngawon, foto yalla kərmaibe-a kǝltǝn rui au yakkata notǝna-a rokko yiktǝ. Sálá dǝn dagǝ dǝ, cidama futu walyeno dǝn kojǝna.
Yalla kura sammatǝ mbejiyende wa?
Sai rakkiye dǝga cidinma. Jama ngəwu-a kowo-a hangal cəmbandǝro waljin, adǝ nankaro yalla kada samno dǝga yalla gana, kǝmbu walte cidiya, au kusottowu gana gana isǝro kaltǝyin. Alzheimer's Association, am kǝla kam dǝye kulashi cizayin dǝa, abiso raktǝ kuru amanna cidin dǝga cidǝro shawari cəzayin.
Futu yalla sa kədəna isǝnyi dǝa dazəkke?
Kawu isǝnin dǝro, faltǝwa suron lero dǝa gultǝgǝ, kuru faltǝwa anyi kwasa dǝn isǝna, kam dǝn gani. Tǝsǝwutǝnyi au kǝla kǝndoram kǝndoro wultǝnyi, fal fal manazai kuru jaawu rotǝro loktu cinro gultǝgǝ. Kawu dǝro isǝnin, foto kusottowube dǝa kam dǝro fəletǝye banazǝyin.
Karəngǝ futu am dementia-a karga ro kalkal?
Awo gana, amanna kuru karma dǝye raktǝ faidatǝ dǝ: kǝmbu manazǝna, bǝlinci au kaftan ləm-ləm, yakkata notǝna, au albəm foto yallabe. Naura lura kakkadǝbe, karewa-a bǝri bǝri bǝlin kakkadǝbe-a koltǝ. Shi dǝye karəngǝ cin lan dagǝ, misallo karəngǝ saktǝ au biskit shiye bana tǝdǝna dǝa kartongǝro gǝnatǝ, shi dǝma karəngǝro waljin.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- 6 Steps to Make Thanksgiving Dementia Friendly · Alzheimer's Foundation of America