Akissut naatsoq
Dementiaqarfimmi apeqqutit uteqattaartut nalinginnaapput: inuk aperinikuunera nalinginnaasumik ermaanngilaq, apeqqummi annilaanganeq immaqaasoq. Eqqissisimanartumik naatsumik siullermeertut akisinnaagit, misigissusaa paasinninnissaanut tunngatillugu akisigit, «apeqquteqqammerputit» oqaluttuassanngilat. Akissut isigisinnaasaanut allaguk, pisussat annilaangassusillit qaangiutinnginneranni oqaatiginnakkit, nalinginnaasumik suliniuteq nuannarisartumik neqeroorutigissavat. Nikkuatsatsillutik allanngorneqarnermut nakorsaq soraarsittariaqarpat.
- Inuk aperinikuunera nalinginnaasumik ermaanngilaq; kisiannili pisussaaanngilaq.
- Apeqqut annilaanganermik isigisinnaalluni misigissutsit tarrisinnaavai, soorlu ataatsimiinnermi annilaanganeq imaluunniit isumannaatsuunissaq.
- Eqqissisimanartumik, naatsumik asannittumillu akisinnaagit, siullermeertut ittuutitut. «Apeqquteqqammerputit» oqaluttuassanngilat.
- Allakkat, whiteboard, nalunaaqutaq imaluunniit ullorsiut isigisinnaasumik inissinneqarunik apeqqut akineqarsinnaavoq.
- Pisussat annilaangassusillit qaangiutinnginneranni kisimi oqaluttuaruk.
- Piffissaqartariaqaruit uninngavigit, nikkuatsatsillunillu allanngornernut nakorsaq attaveqarfigiuk.
Quppernermi matumani (immikkoortut 9)
- Sooq inuk dementiaqarluni inuunartoq apeqquteqattaartarpa?
- Qanoq oqarsinnaavunga?
- Suna pinaveersaartariaqarpara?
- Ikiuutit ajornanngitsut illit apeqqummut akissutillu
- Pisussat oqaluttuarukkit piffissaq qanillinnagu
- Sammisassat qitiutitsisinnaasut
- Iluseqarnissat malinnaavigikkit
- Illit isumaginninnigit
- Qanga nakorsaq attaveqarfigissavara?
«Nakorsaq qassinngorpat pulaartariaqarpa?» Minutsit qulit qaangiummata: «Nakorsaq qassinngorpat pulaartariaqarpa?» Apeqqutit assingusut uteqattaartut tusarneq inuk dementiaqarluni inuunartoq isumaginninni nuannersuunnginnerpaasinnaavoq. Tamanna nalinginnaavoq, kisiannili pisussaaanngilaq, akisinnaasallu eqqissisimasut ulloq ilissinnut marlunngornut ajornannginnerulersinnaavaat.
Sooq inuk dementiaqarluni inuunartoq apeqquteqattaartarpa?
Nalinginnaasumik ermaassinermi pisuuvoq. Dementia ermasuutit Sivisuumik piujuartitsisut sunneraqartarpai, taamaattumillu inuk aperinikuunera imaluunniit akissutit tusarinikuunera ermaasinnaavaa. Alzheimer’s Foundation of America apeqqutit arlaqisut uteqattaarneq nalinginnaasumik aamma ilimagineqarsinnaasutut nassuiaavai.
Apeqqut misigissutsimillu imaqarpoq. Alzheimer’s Association nassuiaavoq apeqqut uteqattaartoq annilaanganermik, ikiortinneqarnissamik piumassutsimik imaluunniit isumannaatsuunnginnermik takutinneqarsinnaasoq, aammalu inuk tuppallersorneqarnissaq aammalu nalinginnaasumik misigisimanerit ujaasinnaagai. «Qanga angalassavugut?» immaqa isumaqarpoq «Angalanissaq nuannarinngilara». Piareersimanani nuannerneq, ersineq, nipitoornerup amerlanerup aammalu ullormi allanngornerup tamatumunnga pissutaasinnaapput, apeqqullu uteqattaartoq pisariaqartitsinermik takutinneqarsinnaavoq, soorlu anartarfik pisariaqartinneqartoq (Family Caregiver Alliance).
Qanoq oqarsinnaavunga?
Eqqissisimanartumik naatsumillu akisinnaagit, siullermeertut ittuutitut.
- Akissut naatseqqujuk aammalu assingusoq peguk. «Nakorsaq nalunaaquttap marlukkuussaanut pulaartariaqarpoq. Ilagissavakkit.» Akissut assingusoq paasinarnerusarpoq.
- Misigissutsimut akisigit. «Nakorsamik pulaanissamut eqqarsaatiginerputit. Ullumikkut unnukkut pisassaaq, aammalu illilluarpunga. Soqanngitsuugutit susassaqartariaqanngillat.»
- Nipimik inussiarnersumik aammalu pitsaallakkit patsitsinerusumik atoruk, patsinneq nuannaraaraat. Alzheimer’s Association siunnersuuppoq eqqissisimanneq aammalu oqaatserisimaneq imaluunniit saqitsaaneq pinaveersaartassallugu.
- Akissut ujaasat tunniuk, amerlaqisunik pisariaqartinneranut naleqqussarlugu. Alzheimer’s Association nassuiaavoq aperiaqqammerpataluunniit akissutit uteqattaarnissaat.
Suna pinaveersaartariaqarpara?
- «Apeqquteqqammerputit». Family Caregiver Alliance siunnersuuppoq aperinikuunerat erseqqissaatigissannginnissaa. Tamanna ermaaneqarnissamut ikiorsinnaanngilaq, kisianni aamma nammineq akuerineqannginnerulersinnaavoq.
- Nassuiaatit sivisuut. Oqaatsit amerlanerit ermaajuminarnerupput.
- Anersaalluni ingerlaannaq, isimik qilerisaarneq imaluunniit nipimik aqqutarissaarneq. National Institute on Aging kamajuinermik siunnersuuppoq aammalu kamajuinnginnissaq ersersissannginnissaa. Tamanna ajornakusinnaavoq; uninngavissaq ataani takuneqarsinnaavoq.
Ikiuutit ajornanngitsut illit apeqqummut akissutillu
Inuk suli atuarusinnaasupalaartoq, akissutit isigisinnaasut allakkat nalinginnaasumik akissutinut tusarnaasartunut ikinnernik iluaqutaasinnaapput.
| Ikiuut | Atugarissavat |
|---|---|
| Allakkat naqinnernik angisuunik | «Ullumi nalunaaquttap 2-pat nakorsaq. Mary illilluarpunga.» Isigisinnaasaanut illuk |
| Whiteboard | Ullup ullumi ingerlariaqqai titarnerni pingasuni sisamaniluunniit; unnukkut tamaasa peeruk nutaamik allallutillu |
| Nalunaaqutaq angisoq ulloq kuupalu ilanngullugu | «Ulloq sunaana?» aammalu «Piffissaq naapera?» apeqqutinut ikiussaaq |
| Ullorsiut | Ullut tamaasa titartakkit; tikeraarnera tulleq qalipaataa annikillugulu |
| Assit il familiarit | Tikeraartup assaa apeqqut «Kina tikeraarpa?» akissinnaavaa |
Isumassarsiat taakku Alzheimer’s Association-imit aamma Alzheimer’s Los Angeles-imit pisuupput. Allakkat pitsaallakkit tikkuarlugu («Ataaseq tamakkerlugu takujumavugut») oqaluttuinnarnagu «Illit allappakka».
Pisussat oqaluttuarukkit piffissaq qanillinnagu
Ataqatigiinneq imaluunniit angalanissaq ulluni amerlanerni eqqaaneq apeqqutit annilaangassusillit nalunaaquttap-akunneranut uummaarissinnaavai. Family Caregiver Alliance aamma Alzheimer’s Los Angeles tamarmik siunnersuupput pilersaarutit, annilaangassusillit, soorlu nakorsamut pulaarneq imaluunniit ujaasinneq, qaangiutinnginneranni kisimi oqaluttuarneqarnissaat. Kingorna sunik pisussanersoq ataatsimut nassuiaallugu.
Sammisassat qitiutitsisinnaasut
Akisinnikkut aammalu misigissutsimik paasinninnikkut kingunia, piniarneq eqqissisimasumik nuannarisumillu ikiussinnaavoq, ingammik nuannerneq apeqqutinut pissutaappat. Paasissutissat qulaaniittut tamarmik inuk nuannarisaanik sammisaanissaq siunnersuutigaat.
- Nalunaaquttap-akunnera naatseq qorsuk ataatsimoorluta. Picture pairs assit isigisinnaasutut ittarput, ermasuutissaarutissaqanngilluni.
- Suliaq il familiarisaq. Tualiat iberiartorlugit, alussaatit immikkuullaralugit imaluunniit nerrivimmik pilersitsineq. Sort together qarasaasiakkut assingusuuvoq.
- Asasaanik oqaluttualaatit. Conversation cards akissutit eqqortut pisariaqartitsinngitsut siunnersuutigaat.
- Nipilersuutit, pisuttuarneq imaluunniit nerisassaq. National Institute on Aging taakku sammisaanermut ajornanngitsunut ilagaat.
- Uninngasoq unitsitsineq. Katerisimallutit igalaaq isiginnarlugu imaluunniit ataatsimoorluta calm breathing misiliguk.
Apeqqummut uteqqippat, asannittumik akisinniaruk. Ajunngilaq.
Iluseqarnissat malinnaavigikkit
Alzheimer’s Association siunnersuuppoq apeqqutit ullormi piffissanut aalajangersimasunut, inuit immikkut ittunut imaluunniit sumiiffinnut immikkut ittunut toqqammaviunersut paasiniarlugit. Tikeraartornerup siornatigut imaluunniit unnukkut ualikkut apeqquteqattaarpa, pilersaarusiornerusinnaavutit: tikeraarnerup pillugu allakkat, piniarneq il familiarisaq piareersimasoq, imaluunniit inissaq nipaarnerusoq. Unnukkut ualikkut eqqissisinnaasumik suliniutit-tigut pillugit ilitsersuut unnukkut ajornarnerpaasoq ikiutaasinnaavoq.
Illit isumaginninnigit
Apeqqut assingusoq 20-eriaammik akisineq nuannerneq ajorpoq. Kamajuinissaq ajulersoriaraangat inullu isumannaattoq, inissaq alla uninngaviuk minutsit amerlagisassaanngitsut anersaallutillu, soorlu Alzheimer’s Los Angeles siunnersuuppoq. National Institute on Aging isumaginnittunut kajumissaarpoq ikiortinneqarnissaq qinnutiginiarlugu aammalu uninngaveqarnissamik isumaginninneq eqqarsaatiginiarlugu. Isumassarsiat amerlanerit isumaginnittunut imminut isumaginninneq pillugu ilitsersuummi takuneqarsinnaapput.
Qanga nakorsaq attaveqarfigissavara?
Apeqqutit, paatsiveerneq imaluunniit pissuseq nikkuatsatsillutik allanngorpat imaluunniit nalunaaquttap-akunnerni imaluunniit ulluniиллиunniit ajorsiartorsuuinnarpat, nakorsaq unitsiguk. National Institute on Aging nassuiaavoq pissuseq nikkuatsatsikkunik imaluunniit sukkasuumik allanngornerit, ingammik napaatoqqap kinguneranik imaluunniit akkutit allanngornerannut kinguneranik, nakorsamut unitsitsinnut nalunaarutigineqaqqaarneqarnissaat. Dementia Australia nassuiaavoq napaatoqqat, akkutit, imeqannginneq, anniartorneq imaluunniit analatterneq nikkuatsatsillutik paatsiveerneq (delirium) pilersitsisinnaasut, tamanna unitsitsinnik isumaginninneqarnissaq pisariaqarpoq. Kinaluunniit navianartorsiortinneqarpat 112 sianeruk.
Apeqqutit nalinginnaasut
Sooq ataataga dementiaqarluni inuunartoq apeqquteqattaartarpa?
Dementia ermasuutit Sivisuumik piujuartitsisut sunneraqartarpai, kisianni aperinikuunera imaluunniit akissutit tusarinikuunera ilumoortumik ermaasinnaavaa. Apeqqut aamma misigissutsimik imaqarpoq, soorlu siunissanut annilaanganeq imaluunniit tuppallersorneqarnissaq pisariaqartinneqartoq. Tamanna misigissutsit paasinninnissaanut akisineq nalinginnaasumik paasissutissanik uteqattaarnernit iluaqutaasinnaasarpoq.
Oqaluttuassavara aperinikuunera?
Naamik. Tamanna ermaaneqarnissamut ikiorsinnaanngilaq, kisianni akornuserniarluni misigineqarsinnaavoq. Dementiamik suliniaqatigiit siunnersuupput apeqqutit tamaasa eqqissisimanartumik siullermeertut akisinniarlugit, akissullu naatseqqullugit.
Akissut allakkatigut allanneq iluaqutaasinnaava?
Ilaannikkut iluaqutaasinnaavoq, inuk suli atuarusinnaasupalaartoq. Allakkat, ullup ullumi ingerlariaqqani whiteboardi, nalunaaqutaq angisoq imaluunniit ullorsiut nalinginnaasumik isigisinnaasami inissinneqartoq imminnut akissutit takusinnaavai. «Oqaluttuuppunga» oqaluttuinnarnagu pitsaallakkit tikkuarlugu.
Qanga ataatsimiinnernik imaluunniit aninermik oqaluttuarnerpaartariaqarpa?
Piffissaq qanillinnagu. Nakorsamut pulaarneq imaluunniit angalanissaq ulluni amerlanerni eqqaaneq apeqqutit annilaangassusillit nalunaaquttap-akunneranut uummaarissinnaavai. Qaangiutinnginneranni eqqissisimanartumik oqaluttuaruk, sunalu tulliani pisussanersoq nassuiaallugulu.
Qanga apeqqutit uteqattaartut nakorsamut attaveqarnissaq pisariaqarpa?
Apeqqutit, paatsiveerneq imaluunniit pissuseq nalunaaquttap-akunnerni imaluunniit ulluniilluunniit nikkuatsatsillutik allanngorpat imaluunniit ajorsiartorsuuinnarpat, nakorsaq unitsiguk. Napaatoqqat, akkutit nutaat, anniartorneq, analatterneq imaluunniit imeqannginneq nikkuatsatsillutik paatsiveerneq (delirium) pilersitsisinnaavaat, tamanna unitsitsinnut isumaginninneqarnissaq pisariaqarpoq.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Repetition · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Navigating Difficult Behaviors · Alzheimer's Foundation of America
- Caregiver Tip Sheets: Repeating · Alzheimer's Los Angeles
- Delirium · Dementia Australia