Hálíðarvirksemi hjá onkrum við demens, frá thanksgiving og frameftir

Høgtíðir kunnu vekja heitar minnir, og tær kunnu eisini hava við sær gang, fólkahópar og broytingar í vanligu degnum. Hjá onkrum, ið livir við demens, eru bestu hátíðarhøldini vanliga smærri, spakuligari og bygd upp um ting, sum persónurin framvegis kann njóta. Hesir hugskot virka til thanksgiving, jól, hanukka, nýggjár og familjuføðingardagar.

Hvussu skipi eg fyri eini róligari høgtíð?

Byrja við gerandisdegi persónsins og skipa dagin eftir tí. Alzheimer’s Foundation of America mælir til at halda hátíðarhaldið tíðliga á degi, tí órógv og ókyrrleiki ofta vaksa seint um eftirmiðdagin og um kvøldið (stundum nevnt sólsetursórógv). Ein hátíðardøgurði ella eitt morgunverð kann vera lættari enn ein sein nátturði.

• Halt rætta støddina. Ein minni, meira avslappað samankoming, ella gestir, sum koma fáir í senn, er ofta lættari enn eitt fult borð.
• Být uppgávur út. Bið familjulimir taka ein rætt við, handla inn ella vera saman við persóninum, meðan tú gert mat. Ver greið/ur um, hvat hevði hjálpt.
• Halt prýðið einfalt. Alzheimer’s Association viðmerkir, at blinkandi ljós kunnu vera ørkymlandi, og at søtgæti ella tilgjørt frukt sum prýði kunnu verða hildin fyri at vera matur.
• Ger av, hvat tú letur vera. Um ein siður er vorðin strongd ella hevur við sær váða, er tað í lagi at sleppa honum ella royna ein spakuligari sið.

Hvat høgtíðarvirksemi kunnu vit gera saman?

Vel uppgávur og stuttleikar, sum passa til tað, persónurin megnar í dag. Tað at vera partur av degnum hevur meira at siga enn, hvussu tað endar.

1. Set borðið saman. Legg fyrst tallerkar fram, síðan serviettir og so koppar. At falda serviettir er ein góð uppgáva at gera sitandi.
2. Vaska og skil grønmeti. At skola epli ella bróta baunir við køksborðið er trygt og kent hjá nógvum, sum fyrr vóru vón at gera mat.
3. Rør, blanda ella legg á tallerk. At røra í tranuberjasós, blanda ein einfaldan deig ella leggja smákøkur á ein tallerk heldur hondunum uppi at gera uttan at vera nærindis grýtum og knívum.
4. Pakka eina gávu inn. Klipp pappír og límband til frammanundan, og lat persónin falda og strúka. Tað skiptir ikki máli, um tað verður rætt.
5. Heng nakrar fáar prýðislutir upp. Vel prýði, sum ikki brotnar lætt, og bert eitt lítið øki, til dømis ein krans ella eitt lítið træ.
6. Ger eina einfalda handgerð. Pappírsketur, eitt laufkollasj ella eitt hátíðarkort við stempum virka væl. Vegleiðingin hjá okkum um handgerð og skapandi virksemi hevur fleiri hugskot.
7. Syng og lurta. Kend jólaløg og hátíðarløg eru løtt at vera við til, eisini hjá onkrum, sum tosar minni nú. Sí tónleikavegleiðingina hjá okkum um at gera ein spællista.
8. Hygg at gomlum hátíðarmyndum. Tak myndaalbum fram frá eldri hátíðarhøldum og bjóða søgum („Sig mær frá hesum borðinum“) heldur enn at spyrja, hvør er hvør. Vegleiðingin hjá okkum um minnisvirksemi greiðir nærri frá, hvussu.
9. Spæl ein spakuligan felagsspæl. Myndabingó ber til at prenta á fáum minuttum og riggar fyri allar aldursbólkar, og samrøðukort geva øllum okkurt at tosa um.
10. Lita saman. Einfaldar litimyndir kunnu prentast, so børn og ommur og abbar kunnu deila teir við borðið.
11. Hygg at einum yndis hátíðarfilmi. Ein kendur filmur kann vera avslappandi, og tað er heilt í lagi bert at hyggja ein part av honum.
12. Tak ein stuttan túr í bili at síggja ljós. Ein stillur túr framvið prýddum húsum kann vera lættari enn eitt tiltak við nógvum fólki.

Um matgerð hevði ein stóran leiklut í lívi persónsins, hevur vegleiðingin hjá okkum um húsarhaldsuppgávur sum virksemi fleiri hættir at gera køksuppgávur tryggar og mennandi.

Hvussu fyrireiki eg gestir?

Fortel gestum, hvat teir kunnu vænta, áðrenn teir koma, serliga familjulimum, sum ikki hava vitjað í eina tíð. Alzheimer’s Association mælir til at greiða frá, at broytingar í minni og atburði koma av sjúkuni, ikki av persóninum.

• Deil nakrar einfaldar góð ráð: tosa ein í senn, geva tíð at gera eina hugsan lidna, ikki rætta ella spyrja próvandi spurningar, og svara tónanum hjá persóninum, um orðini eru trupul at skilja.
• Sig frá, hvat hjálpir og hvat órógvar. Um hart mál, skundi ella ávís evni elva til órógv, so sig frá tí.
• Kynna gestir frammanundan. Vís persóninum myndir av teimum, sum koma, og deil eina søgu ella tvær, ella skipa fyri einum stuttum telefon- ella videosamrøðu áðrenn dagin.

Vegleiðingin hjá okkum um ráð um samskifti fer nærri inn í hetta.

Hvat um tað gerst ov nógv?

Ger eitt stilli rúm klárt, áðrenn gestirnir koma, burtur frá ganginum, við kendum, hugnaligum lutum so sum yndis teppi, troyggju ella einum einfaldum virkisøki. Bjóða tað tíðliga og ofta: „Skulu vit seta okkum eitt róligari stað eitt sindur?“

At fara frá borðinum, fara tíðliga at leggja seg ella sleppa einum parti av degnum er eitt gott úrslit, ikki eitt mistak. Um persónurin gerst ógvuliga órógvaður, hjálpir ein rólig rødd, eitt kent lag ella ein túr í eitt annað rúm ofta meira enn at royna at greiða frá. Vegleiðingin hjá okkum um órógv seint á degi hevur fleiri hugskot til kvøldini.

Hvussu kunnu familjulimir langt burturi vera við?

Videosamtølur lata familjulimir vera við uttan at gera hópin størri. Alzheimer’s Association mælir til at geva samtølunum eitt sindur av leisti, til dømis at syngja hátíðarløg, deila myndir frá eldri samankomingum, gera sama uppskrift saman ella hyggja at einum hátíðarfilmi samstundis. Hald samtølurnar stuttar, og bið fólk tosa ein í senn, tí tað er torført at fylgja við, tá fleiri tosa um hvør annan. Vegleiðingin hjá okkum um telefon- og videosamtølur hevur stig-fyri-stig hugskot.

Um persónurin býr á einum búøki við serligari umsorgan fyri fólk við minnistrupulleikum, kanna vitjanarreglur og bið starvsfólk hjálpa við at seta eina samtalu upp. Vegleiðingin hjá okkum um at vitja onkran í minniumsorgan fevnir um, hvat tú kanst hava við, og hvussu tú tekur farvæl á góðan hátt.

Hvørjar gávur hóskandi til onkran við demens?

Einfaldar, tryggar gávur, sum persónurin kann njóta nú, rigga oftast best: eitt yndis góðgæti, eitt mjúkt teppi ella ein troyggja, kendur tónleikur, ein stórprentaður kalendari ella eitt album við familjumyndum. Alzheimer’s Association ráðgevur frá at geva vandamikil amboð, flókin tól og torfør borðspøl.

At geva kann hava líka nógv at siga sum at fáa. At pakka smákøkur, sum persónurin hjálpti við at baka, ella lata hann pakka inn eina gávu, sum tú hevur keypt, letur hann vera við í hátíðini. Eitt familjumyndaspæl er eisini ein møguleiki: myndapør ger nakrar fáar valdar myndir til ein spakuligan samsvarandi spæl í kaganum.

Ansa eisini eftir tær sjálvum/sjálvari

Høgtíðir leggja meira arbeiði afturat umsorganini. Lat onkran annan hýsa ella gera mat, sig nei til tiltøk, sum verða strígandi, og tak steðg, meðan onnur eru saman við persóninum. Um tú ella tann, tú umsorgar fyri, ikki eru frísk, er ein veiving frá innkoyringarbreytini ella ein videosamtala eisini ein heilt góður vitjan. Vegleiðingin hjá okkum um egnumsorg hjá tí, ið umsorgar hevur meira stuðul.