Kenslulig virksemi fyri fólk við demens

Kenslulig virksemi nýtir fimm sansar: snerting, ilmandi, smak, ljóð og sjón. Hon krevur onga minni, eingar stig og ongar rætt svar, so hon kann virka á øllum stigum. Hon er serliga týdningarmikil seinni í gongdini. Alzheimer’s Association greiðir frá, at á síðasta stigi verður heiminum upplevdur mest gjøgnum sansarnar, og at tú kanst vísa umhyggju gjøgnum snerting, ljóð, sjón, smak og ilmandi. Nakrar einfaldar trygdarkanningar gera hesar virksemir róligar fyri báðar partar.

Hvat eru kensluligar virksemir fyri fólk við demens?

Kensluligar virksemir eru einfaldar upplivingar, sum eru grundaðar á einum sansi í senn, so sum at fáa í hond tøy, at lúta urtum ella at lurta eftir regni. NHS sigur, at virksemi á síðari stigum ofta skulu snúgva seg um sansarnar, og nevnir tónleik, lutir at handfara og hondakræm. Alzheimer’s Foundation of America leggur dent á, at fólk á síðasta stigi kunnu hava ein sterkan tørv á at halda okkurt nær at fáa sær ró.

Hugskot til kensluligar virksemir, eftir sansi

Snerting

• Seint hondakræm. Varm eitt lítið sindur krem í hondunum og strjúka seint frá úlnanum til fingraspísarnar. National Institute on Aging nevnir hondakræm við óilmandi kremi til ró.
• Tøykluppur. Stórir fermetrar av fløjel, korduroy, fleece, satin og ull at strjúka, fáa saman og tosast um.
• Varmur klútur. Ein varmur, fuktigur klútur til hendurnar eina kølda dagin. Royn hita á tínum egna úlnanum fyrst.
• Virksemiaprón ella skøtuteknikk. Stórir knappur, lynjur, borðar og strukturerað flíkir væl saumaðir fast á.
• At leggja saman og sløtta. Ein korg við reinar vaskiklútar ella serviettum at leggja saman, stabla og leggja saman umaftur.
• Okkurt mjúkt at halda. Ein fleece-teppi, eitt koddi ella eitt realistiskt mjúkt dýr, bjóða einfølt, ikki sum eitt leiktók.

Ilmandi

• Ferskar urtir. Gnig mynta, rosmarin, basilikum ella lavendelbløð millum fingrarnar og før tey fram.
• Ilmar úr køkinum. Kóka kaffi, rista breyð, kanil ella at skræla eina appelsínu nærindis.
• Blómu. Tak nakrar ferskar blómur úr garðinum ella úr matvøruhandlinum.
• Eitt kent vørumerki. Tann sápa ella tað krem, sum hann ella hon altíð hevur brúkt, um húðin tólir tað.

Smak

• Eitt yndismaksfelag. Ein lítil skeið av okkuri, sum hann ella hon hevur dámt, so sum eplasós, búðing ella ís, í eini konsistensu, sum er trygd at eta.
• Hjálp við at baka. At smakka ávøkst ella eitt lítið sindur glasur, meðan tit baka saman.
• Árstíðabundnir góðgæti. Vatnmelón um summarið, varm saft um heystið, veittur við trygdari hita.

Ljóð

• Yndistónleikur. Kendar songir við blíðari ljóðstyrki; sí virksemi við tónleiki.
• Náttúrljóð. Regn, aldur ella fuglasangur. National Institute on Aging gevur okkum at skilja, at tónleikur, hvítur larmur og náttúrljóð kunnu gera nakrar róligari.
• Tín rødd. At lesa upp, nynna ella fortelja eina søgu.
• Einfaldir ljóðfeløg. Ein handtromma, rista ella bjalla at spæla saman við tónleikinum.

Sjón

• At hyggja út vindeyga. Ein fuglafóðrarastøð uttanfyri vindeygað, børn á veg heim ella snjó, sum fellur.
• Fiskatankur ella seint myndband. Blíð rørslur uttan høgan larm.
• Stórar myndir. Ein klár mynd í senn, hildin í eyga hædd.
• Litur og mynstur. At flokka bjartar tøyflísar, blómur ella litligar serviettum, ella ein einfaldan litisíðu úr okkara litisetinum.
• Utandyra. NHS leggur til rættis kensluligar urtagarðar við aromatiskum plantum, ymiskri áferð og vatnføstum. Sí virksemi utandyra og við urtagarði.

Hvussu ger tú ein kenslulukku

1. Vel eitt evni knýtt at lívinum hjá honum ella henni: strondina, garðin, køkið, arbeiðsvøllin ella saumaskap.
2. Vel fimm ella seks stórar, trygdar lutir. So sum ein stórur skel, ein træsker, ein mjúkur skórt, ein litli posa við turkaðari lavendel saumaður aftur, ella ein slættur trælutur.
3. Kanna hvørja lut fyri smáum pørtum, hvössum kantum, løstum tróðum og øllum, sum kundi brotast.
4. Tak ein lut í senn fram. Rætta honum fram, lýs hann, og lat hann ella hana kanna sjálv/ur.
5. Goym lukku aftaná. Soleiðis verður hon serstøk, og lutirnir kunnu kannast umaftur, áðrenn tær verða brúktar næstu ferð.

Trygd fyrst

Kenslulig virksemi er blíð, men nakrir vandar eru týdningarmiklir. Nakrir, ið liva við demens, kunnu taka lutir, sum ikki eru mat, fyri mat, og at sløkja kann gerast verri við tíðina. National Institute on Aging varnar fyri, at vandin fyri at kvøl vast á síðasta stigi verður størri.

Hjálpir aromaterapi?

Tíkilig ikki á nøkrum máleligum hætti. Ein Cochrane-gjøgnumgongd um aromaterapi við demens leit í 13 rannsóknir við 708 fólkum, allar í røktarheimum, og fann einki sannførandi prógv fyri ágóðanum. Rannsóknirnar vóru smáar, úrslitini vóru misjavn, og bíingareftir verkanir vóru ikki væl fráboðaðar. Um tann tú varðar um njótur ein miltan, kendan ilmandi, so sum lavendel úr garðinum, er tað ein góð orsøk at deila honum. Tað er ikki ein viðgerð.

Hvussu bjóðar tú eina kensluliga virksemi fram?

• Vel ein stillan løt og sløkk sjónvarpið.
• Kom framannyvir, sig navnið á honum ella henni, og bið ella kunnger áðrenn tú snertir: “Eg havi krem. Vilt tú hava eitt hondakræm?”
• Bjóða bert einum lut í senn, so tað ikki verður ov nógv.
• Fylg væl eftir verkanini. Ein blíðari ásjón, róligar hendur ella eitt bros eru góð tekin. Um hann ella hon vendir sær burtur, reynir at fáa burtur ella gerst óróligur, steðga tá.
• Halt tað stutt. Fimm róligar minuttir eru ofta nóg.

Ein seint andarhald saman, so sum róligt andarhald, kann vera ein blíður endi á virkseminni. Fyri fleiri hugskot við songini, sí virksemi á síðasta stigi, og fyri órósegi seint á dag, sí órósegi seinni partin av degi.