Tá onkur við demens spyr sama spurningin aftur og aftur

„Nær er læknavitjanin?“ Tíggju minuttir seinni: „Nær er læknavitjanin?“ At hoyra sama spurningin aftur og aftur er ein av teimum mest troyttandi pørtunum av at taka sær av einum persóni, sum livir við demens. Tað er sera vanligt, tað er ikki gjørt við vilja, og tað finnast róligar hættir at svara, sum kunnu gera dagin lættari hjá tykkum báðum.

Hví spyr onkur við demens sama spurningin aftur og aftur?

Oftast vegna minnið. Demens kann ávirka stutttíðarminnið, so persónurin minnist ofta ikki til at hava spurt, ella minnist ikki svarið. Alzheimer’s Foundation of America lýsir tað sum vanligt og væntað, at fólk spyrja somu spurningarnar nógv ferðir.

Spurningurin ber ofta eisini eina kenslu við sær. Alzheimer’s Association greiðir frá, at ein endurtikin spurningur kann siga frá stúran, eini umbøn um hjálp ella kvíða og ótryggleika, og at persónurin ofta leitar eftir troyst og tí, sum kennist kent. „Nær fara vit?“ kann í veruleikanum merkja „Eg eri ótryggur við at fara“. Keðsemi, ótti, larmur og broytingar í gerandisdegnum kunnu øll seta tað í gongd, og ein endurtikin spurningur kann eisini benda á eitt tørv, sum at fara á vesi (Family Caregiver Alliance).

Hvat skal eg siga?

Svara róligt og stutt, sum um tað var fyrstu ferð.

• Halt svarið stutt og tað sama. „Læknin er klokkan tvey. Eg verði við tær.“ Eitt støðugt svar er lættari at taka til sín.
• Svara kensluni. „Tú hugsar um læknin. Tað er í seinnapartin, og eg koyri okkum. Tú skalt einki gera.“
• Brúka eina blíða rødd og eina varliga hond, um persónurin dámar tað. Alzheimer’s Association mælir til at vera róligur og ikki brúka røk ella kjakast.
• Gev svarið, sum persónurin leitar eftir, so ofta sum neyðugt. Alzheimer’s Association sigur, at tú kanst endurtaka tað, so ofta sum tey spyrja.

Hvat skal eg lata vera við?

• „Tú hevur longu spurt meg um hetta.“ Family Caregiver Alliance mælir frá at vísa á, at tey júst spurdu. Tað kann ikki hjálpa teimum at minnast, og tað kann kennast sum at verða skeldaður.
• Langar frágreiðingar. Fleiri orð geva meiri at gloyma.
• Andadrátt, eygnarulling ella ein hvassur tónur. National Institute on Aging mælir til tolmóð og til ikki at vísa frustration. Tað er torført; sí partin um steðgir niðanfyri.

Einføld amboð, sum svara fyri teg

So leingi persónurin enn dugir at lesa, kann eitt skrivað svar, sum er lætt at síggja, ofta hjálpa betur enn eitt talað svar.

Hesar hugskot koma frá Alzheimer’s Association og Alzheimer’s Los Angeles. Peika blídliga á seðilin („Lat okkum hyggja á túsjtalvuna saman“) heldur enn at siga „Eg skrivaði tað niður til tín“.

Sig frá hendingum tætt upp at tíðini

Um ein avtala ella ein túrur verður nevndur fleiri dagar frammanundan, kann tað føra til tímatals stúran og spurningar. Bæði Family Caregiver Alliance og Alzheimer’s Los Angeles mæla til at tosa um ætlanir, serliga stressandi slíkar sum læknavitjanir ella bað, bert stutt áðrenn tær henda. Sig so, hvat ið skal henda næst, eitt stig í senn.

Virksemi, sum kunnu flyta uppmerksemi

Tá tú hevur svarað og tikið kensluna í álvara, kann eitt róligt og hugnaligt virksemi hjálpa, serliga um keðsemi liggur aftanfyri spurningunum. Allar keldurnar omanfyri mæla til at venda huganum at onkrum, sum persónurin dámar.

1. Eitt stutt og lætt spæl saman. Myndapør letur myndirnar liggja opnar, so einki skal minnast.
2. Ein kend uppgáva. Falda handklæði, bólka sokkar ella seta borðið. Bólka saman er ein útgáva á skíggjanum.
3. Tosa um okkurt, tey halda nógv av. Samtalukort geva opin boð uttan røtt ella skeivt svar.
4. Tónleikur, ein túrur ella ein matur. National Institute on Aging nevnir hetta sum einfaldar hættir at venda huganum at øðrum.
5. Ein løtt steðg. Sit saman, hygg út um vindeygað, ella royn eina felags rólig anding.

Um tey venda aftur til spurningin, so svara aftur, vinaliga. Tað er heilt í lagi.

Leita eftir mynstrum

Alzheimer’s Association mælir til at leggja til merkis, um spurningarnir koma á ávísum tíðum á degnum, um ávís fólk ella á ávísum støðum. Um teir altíð byrja, áðrenn vitjan kemur, ella seint um seinnapartin, kanst tú fyrireika teg: ein seðil um vitjanina, eitt kent virksemi klárt, eitt róligari rúm. Leiðbeiningin okkara um rólig virksemi seint um seinnapartin kann hjálpa, um kvøldini eru ringast.

Tak eisini ans eftir tær sjálvum

At svara sama spurninginum tjuðundu ferð er troyttandi. Um tú kennir, at tolmóðið er við at renna út, og persónurin er tryggur, so far inn í eitt annað rúm nakrar fáar minuttir og tak ein andadrátt, sum Alzheimer’s Los Angeles mælir til. National Institute on Aging eggjar teimum, sum røkja, til at biðja um hjálp og umhugsa avloysing. Fleiri hugskot finnast í leiðbeiningini okkara um egnumstøðu hjá teimum, sum røkja.

Nær skal eg ringja til læknan?

Ring skjótast til læknan, um spurningar, ørkymlan ella atburður broytist brádliga ella versnar nógv yvir fáar tímar ella dagar. National Institute on Aging sigur, at bráðligur ella skjótt broytandi atburður, serliga eftir eina infektión ella broyting í heilivági, skal alt fyri eitt verða viðgjørdur við lækna. Dementia Australia greiðir frá, at infektión, heilivágur, veskutrot, pína ella forstoppan kunnu elva til delirium, eina brádliga og álvarsliga ørkymlan, sum krevur skjóta viðgerð. Ring 112, um onkur er í vanda.