iTavi ni Siga ni Marau me Baleta e Dua e Bula Vata kei na Dementia

Na siga ni marau e rawa ni kauta lesu mai na nanuma vinaka, ka rawa tale ga ni kauta mai na rorogo, na lewe levu, kei na veisau ki na siga e dau caka. Me baleta e dua e bula vata kei na dementia, na soqo vinaka duadua e dau lailai, vakaberabera, ka tara ena veika e se rawa ni marautaka. Na vakasama oqo e yaga ena Thanksgiving, Christmas, Hanukkah, na iVakatekivu ni Yabaki Vou, kei na siga ni sucu ni matavuvale.

Au na tuvatuva vakacava e dua na siga ni marau vakacegu?

Tekivu mai na itovo ni tamata o qaravi tiko ka tuvatuva na siga me salavata kei na. Na Alzheimer’s Foundation of America e vakatura me marautaki taumada ena siga, baleta ni dau tubu na veilecayaki kei na sega ni dau vakacegu ena yakavi ni siga (eso era vakatoka me sundowning). E dua na kana e sigalevu se na kana ni mataka ena siga ni marau e rawa ni rawarawa cake mai na kana yakavi.

• Maroroya me veiganiti na kena levu. E dua na soqo lailai ka rawarawa, se na vulagi era lako mai e vica vata, e dau rawarawa cake mai na dua na teveli sinai.
• Wasea na itavi. Kerea vei ira na wekada me ra kauta mai e dua na kakana, volivoli, se tiko vata kei koya ni o vakasaqa tiko. Vakamacalataka na ka e na vukea.
• Maroroya na iukuuku me rawarawa. Na Alzheimer’s Association e tukuna ni rarama e cila vakawasoma e rawa ni veivakaleqai, kei na loli se vuanikau vakailasu e vakayagataki me iukuuku e rawa ni nanumi me kakana.
• Digia na ka mo levea. Kevaka e dua na itovo sa rui dredre se sa rui veivakararawataki, e vinaka ga me levei se tovolea e dua e vakacegu cake.

Na cava na itavi ni siga ni marau meda rawa ni cakava vata?

Digia na itavi kei na ka ni marau e veiganiti kei na ka e rawa ni cakava nikua. Na kena tiko vata ena siga e bibi cake mai na kena yaco.

1. Tuvatuva vata na teveli. Biuta taumada na peleti, oti na tauveli, oti na bilo. Na vavaku ni tauveli e dua na itavi vinaka me caka ni tiko sobu.
2. Savata ka wasea na kakana draudrau. Na sava ni pateta se musuka na binilolo ena teveli ni valenisili e taqomaki ka kilai vei ira e levu era dau vakasaqa e liu.
3. Veiwaki, veicurumaki se vakarautaka. Na veiwaki ni sosi ni cranberry, veicurumaki ni dua na ka rawarawa, se biuta na biskete ena peleti e vakaitavi kina na ligadra, ka yawa mai na sito kei na isele.
4. Waqa e dua na isolisoli. Musu taumada na pepa kei na tepi, ka laiva me vavaku ka vakarawarawataka. Na kena waqi vakavinaka sara e sega ni inaki.
5. Vakalilia e vica na iukuuku. Digia na iukuuku e sega ni voroka rawarawa kei na dua ga na vanua lailai, me vaka na wiri se dua na kau lailai.
6. Cakava e dua na cakacaka ni liga rawarawa. Na sinucodo ni pepa, dua na kolaji ni draunikau se dua na kadi ni siga ni marau kei na sitaba e rawa ni yaga. Na noda idusidusi ni cakacaka ni liga e tiko kina eso tale na vakasama.
7. Laga sere ka vakarogoca. Na sere ni siga ni marau e kilai e rawarawa me curu kina, mada ga e dua e sega soti ni vosa vakalevu nikua. Raica na noda idusidusi ni sere me baleta na kena buli e dua na lisi ni sere.
8. Raica na iyaloyalo makawa ni siga ni marau. Kauta mai na ivola ni iyaloyalo mai na soqo e liu ka sureta na italanoa (“Tukuna vei au na teveli oqo”) ka kua ni taroga se cei o cei. Na noda idusidusi ni nanuma lesu e vakamacalataka.
9. Qitovata ena dua na qito malumu. Na Picture bingo e rawa ni tabaki ena vica na miniti ka yaga vei ira kece na yabaki, kei na Conversation cards e solia vei ira kece e dua na ka me veitalanoataki.
10. Roka vata na roka. Na tabana ni roka rawarawa e rawa ni tabaki me ra veiwasei kina na gone kei na qase ena teveli.
11. Sarava e dua na yaloyalo ni siga ni marau e taleitaka. E dua na yaloyalo e kila vinaka e vakacegu, ka e vinaka ga me saravi ga e dua na kena tiki.
12. Draiva vakalekaleka mo raica na rarama. E dua na draiva vakacegu ena yasa ni vale e ukutaki e rawa ni rawarawa cake mai na dua na soqo sinai.

Kevaka na vakasaqa e dua na tiki levu ni bula ni tamata o qaravi tiko, na noda idusidusi me baleta na itavi ni vale me itavi ni marau e tiko kina eso tale na sala me taqomaki ka vinaka na itavi ni valenisili.

Au na vakarautaki ira vakacava na vulagi?

Tukuna vei ira na vulagi na ka me ra namaka ni bera ni ra yaco mai, vakabibi vei ira na wekada era sega ni sikovi keimami ena dua na gauna balavu. Na Alzheimer’s Association e vakatura me vakamacalataki ni veisau ena nanuma kei na itovo e yaco mai na mate oqo, sega mai na tamata.

• Wasea e vica na ivakasala rawarawa: me ra vosa e dua e dua, me ra solia na gauna me tinia kina e dua na nanuma, me ra kakua ni vakadodonutaka se tarogi vakatovolea, ka me ra sauma ki na ivakarau ni nona vosa kevaka e dredre na vosa.
• Tukuna na ka e vukea kei na ka e vakaleqai. Kevaka na domo levu, na kena vakatotolotaki se so na ulutaga e kauta mai na leqa, tukuna.
• Vakatokai ira na vulagi ni bera na gauna. Vakaraitaka vei koya na iyaloyalo ni ira era na lako mai ka wasea e rua na italanoa, se tuvatuva e dua na veivosaki lekaleka ena talevoni se vidio ni bera na siga.

Na noda ivakasala ni veivosaki e vakamacalataka vakalevu cake.

Kevaka e sa rui levu?

Vakarautaka e dua na rumu vakacegu ni bera ni ra yaco mai na vulagi, yawa mai na rorogo, kei na veika e vakacegu kina me vaka na blanket, isulu se dua na itavi rawarawa e taleitaka. Solia ena gauna taumada ka wasoma: “Meda tiko sobu mada ena dua na vanua vakacegu vakalailai?”

Na biuta na teveli, moce taumada se levea e dua na tiki ni siga e dua na ka vinaka, sega ni dua na druka. Kevaka e sa rarawa se sega ni vakacegu na tamata o qaravi tiko, e dua na domo malumu, e dua na sere e kila vinaka se na lako ki na dua tale na rumu e dau vukea vakalevu cake mai na veivosaki baleta na vuna. Na noda idusidusi me baleta na sega ni vakacegu ena yakavi e tiko kina eso tale na vakasama me baleta na yakavi.

Era na vakaitavi vakacava na matavuvale era tiko yawa?

Na veivosaki ena vidio e rawa ni ra curu kina na wekada ka sega ni levu cake na ilawalawa. Na Alzheimer’s Association e vakatura me tu na kena ituvatuva, me vaka na lagata vata na sere ni siga ni marau, wasea na iyaloyalo mai na soqo e liu, vakasaqa vata na kakana vata ga se sarava vata e dua na yaloyalo ni siga ni marau ena gauna vata. Maroroya na veivosaki me lekaleka, ka kerea me ra vosa e dua e dua, baleta ni dredre me muria na vosa vata. Na noda idusidusi ni veivosaki ena talevoni kei na vidio e tiko kina na vakasama yadua.

Kevaka e tiko ena dua na vale ni qaravi ni nanuma na tamata o qaravi tiko, taroga na lawa ni sikovi ka kerea na veiqaravi me ra vukea ena kena tuvatuva na veivosaki. Na noda idusidusi me baleta na sikovi e dua ena vale ni qaravi ni nanuma e kovuta na ka mo kauta kei na sala ni lako vinaka.

Na isolisoli cava e veiganiti kei na dua e bula vata kei na dementia?

Na isolisoli rawarawa ka taqomaki era rawa ni marautaka nikua e dau yaga vinaka: e dua na kakana e taleitaka, e dua na blanket se kadigani malumu, sere e kila vinaka, dua na kaleda e levu na kena matanivola, se dua na ivola ni iyaloyalo ni matavuvale. Na Alzheimer’s Association e vakasalataki me levei na iyaya ni cakacaka rerevaki, iyaya vakalivaliva vereverea, kei na qito ni teveli dredre.

Na kena soli e rawa ni bibi vaka kina na kena ciqomi. Na vakavotea ni biskete e vukea kina na tamata o qaravi tiko, se na nona waqa e dua na isolisoli o a volia, e vakatarai koya me vakaitavi ena siga ni marau. E dua tale na vakasama na qito ni iyaloyalo ni matavuvale: na Photo pairs e saumaka e vica na iyaloyalo digitaki me dua na qito malumu ni veiganiti ena browser.

Qaravi iko tale ga

Na siga ni marau e vakuria na cakacaka ni qaravi. Laiva e dua tale me qarava na soqo se vakasaqa na kakana levu, tukuna io se sega ki na soqo e na dredre, ka taura na gauna ni cegu ni o ira tale eso era tiko vata kei koya. Kevaka o tauvimate se tauvimate na tamata o qaravi tiko, e dua na luvata mai na gaunisala se dua na veivosaki ena vidio e dua na sikovi vinaka sara. Na noda idusidusi me baleta na qaravi iko ena nona dauqaravi e dua tale e tiko kina eso tale na veivuke.