Demansı Olan Biri Aynı Soruyu Tekrar Tekrar Sorduğunda

“Doktor saat kaçta?” On dakika sonra: “Doktor saat kaçta?” Aynı soruyu tekrar tekrar duymak, demansla yaşayan birine bakmanın en yorucu yanlarından biridir. Çok yaygındır, bilerek yapılmaz ve ikiniz için de günü kolaylaştıran sakin cevap yolları vardır.

Demansı olan biri aynı soruyu neden tekrar tekrar sorar?

Çoğunlukla bellek yüzünden. Demans kısa süreli belleği etkiler; bu yüzden kişi çoğu zaman sorduğunu ya da cevabı hatırlamaz. Alzheimer’s Foundation of America, soruları defalarca sormayı yaygın ve beklenen bir durum olarak anlatıyor.

Soru çoğu zaman bir duygu da taşır. Alzheimer’s Association, tekrarlanan bir sorunun bir endişeyi, bir yardım isteğini ya da kaygı ve güvensizliği ifade edebileceğini, kişinin çoğu zaman teselli ve tanıdıklık aradığını açıklıyor. “Ne zaman gidiyoruz?” aslında “Gitmekten korkuyorum” anlamına gelebilir. Can sıkıntısı, korku, gürültü ve düzendeki değişiklikler hepsi bunu tetikleyebilir; tekrarlanan bir soru, tuvalet gibi bir ihtiyacın da işareti olabilir (Family Caregiver Alliance).

Ne söylemeliyim?

Sakin ve kısa, ilk kez soruluyormuş gibi cevap verin.

• Cevabı kısa ve hep aynı tutun. “Doktor öğleden sonra saat 2’de. Ben yanınızda olacağım.” Tutarlı bir cevabı kavramak daha kolaydır.
• Duyguya cevap verin. “Doktoru merak ediyorsunuz. Bu öğleden sonra, sizi ben götüreceğim. Yapmanız gereken bir şey yok.”
• Sıcak bir ses ve nazik bir dokunuş kullanın, dokunmayı seviyorsa. Alzheimer’s Association, sakin kalmayı ve mantık yürütmemeyi ya da tartışmamayı öneriyor.
• Aradığı cevabı verin, gerektiği kadar sık. Alzheimer’s Association, sorduğu kadar çok kez tekrarlamayı söylüyor.

Nelerden kaçınmalıyım?

• “Bunu bana zaten sordunuz.” Family Caregiver Alliance, az önce sorduğunu belirtmeye karşı uyarıyor. Hatırlamasına yardımcı olamaz ve azarlanmış gibi hissettirebilir.
• Uzun açıklamalar. Daha fazla sözcük, unutacak daha fazla şey demektir.
• İç çekmek, gözlerini devirmek ya da sert bir ses tonu. National Institute on Aging, sabırlı olmayı ve hayal kırıklığını göstermemeyi öneriyor. Bu zordur; aşağıdaki mola bölümüne bakın.

Soruyu sizin yerinize cevaplayan basit araçlar

Kişi hâlâ okuyabiliyorsa, görebileceği yazılı bir cevap çoğu zaman sözlü bir cevaptan daha çok yardımcı olur.

Bu fikirler Alzheimer’s Association ve Alzheimer’s Los Angeles kaynaklarından geliyor. “Sizin için yazmıştım” demek yerine nota nazikçe işaret edin (“Birlikte tahtaya bakalım”).

Olayları zamanlarına yakın söyleyin

Bir randevudan ya da geziden günler önce söz etmek, saatlerce süren endişeli sorulara dönüşebilir. Family Caregiver Alliance ve Alzheimer’s Los Angeles, planlardan, özellikle doktor ziyareti ya da banyo gibi stresli olanlardan, ancak gerçekleşmelerinden kısa süre önce söz etmeyi öneriyor. Sonra bir sonraki adımda ne olacağını, her seferinde tek adım olarak söyleyin.

Dikkati başka yöne çevirebilecek etkinlikler

Cevap verip duyguyu kabul ettikten sonra, özellikle sorular can sıkıntısından kaynaklanıyorsa, sakin, keyifli bir etkinlik yardımcı olabilir. Yukarıdaki kaynakların hepsi, kişinin sevdiği bir şeye yönlendirmeyi öneriyor.

1. Birlikte kısa, kolay bir oyun. Resim eşleştirme, resimleri açık tutar; bu yüzden hiçbir şeyi akılda tutmak gerekmez.
2. Tanıdık bir iş. Havluları katlamak, çorapları ayırmak ya da sofrayı kurmak. Birlikte ayıralım, bunun ekrandaki bir sürümüdür.
3. Çok sevdiği bir şeyden söz edin. Sohbet kartları, doğru cevabı olmayan açık konular sunar.
4. Müzik, bir yürüyüş ya da bir atıştırmalık. National Institute on Aging bunları dikkati başka yöne çevirmenin basit yolları arasında sayıyor.
5. Sessiz bir mola. Birlikte oturun, pencereden dışarı bakın ya da birlikte bir sakin nefes anı deneyin.

Soruya geri dönerse yeniden, nazikçe cevap verin. Bu sorun değil.

Örüntüleri arayın

Alzheimer’s Association, soruların günün belirli saatlerinde, belirli kişilerin yanında ya da belirli yerlerde gelip gelmediğine dikkat etmeyi öneriyor. Hep ziyaretçiler gelmeden önce ya da öğleden sonra geç saatlerde başlıyorsa önceden plan yapabilirsiniz: ziyaret hakkında bir not, hazır bir tanıdık etkinlik, daha sessiz bir oda. Akşamlar en zor zamansa sakin ikindi etkinlikleri rehberimiz yardımcı olabilir.

Kendinize iyi bakın

Aynı soruya yirminci kez cevap vermek yorucudur. Sabrınızın tükendiğini hissediyor ve kişi güvendeyse, Alzheimer’s Los Angeles’ın önerdiği gibi birkaç dakikalığına başka bir odaya geçin ve nefes alın. National Institute on Aging, bakım verenleri yardım istemeye ve geçici bakım desteğini düşünmeye teşvik ediyor. Daha fazla fikir bakım verenin kendine bakımı rehberimizde.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Sorular, kafa karışıklığı ya da davranış birdenbire değişirse veya saatler ya da günler içinde belirgin biçimde kötüleşirse kişinin doktorunu hemen arayın. National Institute on Aging, ani ya da hızla değişen davranışların, özellikle bir enfeksiyondan ya da ilaç değişikliğinden sonra, hemen bir doktorun dikkatine sunulması gerektiğini söylüyor. Dementia Australia, enfeksiyonun, ilaçların, susuzluğun, ağrının ya da kabızlığın, hızlı tedavi gerektiren ani, şiddetli bir kafa karışıklığı olan deliryuma yol açabileceğini açıklıyor. Biri tehlikedeyse acil durum hattını arayın (Türkiye’de 112; ABD’de 911).