Otu Esi Akpọ Egwuregwu Na Onye Nwere Dementia

Egwuregwu ọma na onye na-ebi ná dementia anaghị adị ka asọmpi. Ọ na-adị ka mmadụ abụọ nọdụ nso, na-atụ aka n’onyonyo, na-achị ọchị n’ilu, na-ekwukwa ihe ọ bụla na-abịa. Egwuregwu bụ naanị ihe mere unu ji nọrọ oge ọnụ.

Nduzi a na-ekpuchi otu esi ahazi, otu esi ejikwa ọsọ egwuregwu, ihe ị ga-ekwu mgbe ihe “na-agaghị nke ọma”, otu esi eme egwuregwu ọ bụla ka ọ dị mfe ma ọ bụ ka ọ sie ike ntakịrị, otu esi eme ya ka ọ bụrụ mkparịta ụka, na otu esi mara mgbe ị ga-akwụsị. Ọ na-arụ ọrụ maka egwuregwu anyị na maka kaadị, ihe mgbagwoju anya na egwuregwu bọọdụ ị nwere ugbu a.

Kedu ụzọ kacha mma isi kpọọ egwuregwu na onye nwere dementia?

Lekwasị anya n’obi ụtọ, ọ bụghị n’ihe a rụzuru. Ọ bụ isi ndụmọdụ sitere na ntuziaka Alzheimer’s Association banyere ọrụ: wuo n’nka onye ahụ ka nwere, nyere ya aka ịmalite, mechaa akụkụ ndị siri ike n’onwe gị, ejikwala ịkatọ ma ọ bụ idozi ọrụ na-adịghị emerụ ahụ.

N’omume nke ahụ pụtara:

• Nọdụ n’akụkụ ya, ọ bụghị n’ihu ya. N’akụkụ ibe unu, unu abụọ nwere ike ịhụ ihuenyo ma ọ bụ tebụl, inyere aka na-adị ka ịrụkọ ọrụ ọnụ kama nlekwasị anya.
• Nye otu egwuregwu n’otu oge. Ndepụta nhọrọ nwere ike ịdị ka ule tupu ihe ọ bụla amalite.
• Soro ya. Ọ bụrụ na ọ chọrọ ịpị onyonyo n’usoro nke ya, kwuo banyere otu onyonyo nkeji iri, ma ọ bụ kwụsị mgbe oge abụọ gasịrị, nke ahụ bụ egwuregwu taa.
• Gụọ oge ndị ọma, ọ bụghị agba e mechaara. Ọchị, akụkọ ma ọ bụ ọkara awa dị jụụ bụ nsonaazụ ị na-achọ.

Kedu ka m ga-esi hazie tupu anyị amalite?

Nkeji ole na ole nke nhazi na-egbochi ọtụtụ iwe ndị mmadụ na-ebo egwuregwu n’onwe ya.

1. Họrọ oge ụbọchị ọ kacha mma. Ntuziaka National Institute on Aging (NIA) banyere imeghari ọrụ na-atụ aro ịhazi njem na ọrụ maka oge ụbọchị mgbe onye ahụ kacha mma. Maka ọtụtụ mmadụ, ọ bụ n’etiti ụtụtụ. Ehihie ngwụsị na-esikarị ike; lee ọrụ dị jụụ maka ehihie ngwụsị.
2. Mee ka ụlọ dị jụụ. Gbanyụọ TV na redio ma mechie ọnụ ụzọ ma ọ bụrụ na ọ kwere omume. Family Caregiver Alliance na-atụ aro ibelata mkpọtụ na ihe na-adọpụ uche tupu ịnwa ikwu okwu.
3. Lelee nkasi obi buru ụzọ. Ihe ọṅụṅụ nso, ịga ụlọ mposi tupu oge, oche dị mma, na enyo anya na ihe enyemaka ntị a yi.
4. Mee ka ebe ahụ nwee ezigbo ìhè. Ìhè na-egbuke egbuke, nke ha nhata nke na-enweghị ìhè na-akụ ihuenyo na-eme ka onyonyo dị mfe ịhụ.
5. Kwadebe egwuregwu tupu ị nọdụ. Meghee ya, họrọ ntọala ma tọọ olu n’onwe gị. Mgbe ahụ tụgharịa ihuenyo n’ebe ya nọ. Maka ndụmọdụ tablet, lee ịtọlite tablet ma ọ bụ ekwentị.
6. Kwado ngwaọrụ ahụ. Ihe mkwado ma ọ bụ akpa na-ejide tablet n’ọnọdụ kwụ ọtọ pụtara na ọ dịghị onye kwesịrị ijide ya, ọ dịkwa mfe ịtụ aka.

Kedu ka m ga-esi kpọọ ya n’enweghị nrụgide?

Mee oku ahụ ka ọ dị mfe ma dịkwa mfe ịjụ. Ụfọdụ okwu na-adabakarị:

• “Achọtara m onyonyo ubi ụfọdụ. Ị chọrọ ilele ha m?”
• “Ị nwere ike inyere m aka n’ihe mgbagwoju anya a? Aghọtaghị m.”
• “Ị chọrọ ifuru ma ọ bụ nnụnụ taa?” (nhọrọ abụọ dị mfe karịa ajụjụ mepere emepe)
• “Ana m eme kaadị maka nwanne gị nwanyị. Agba kedu ka nke a kwesịrị ịbụ?”

Alzheimer’s Association na-atụ aro ịkọwa ebumnuche ọrụ, dị ka ime kaadị maka enyi, n’ihi na ihe kpatara ya na-enye ya ihe pụtara. Ịrịọ enyemaka na-arụkwa ọrụ n’ihi na ọ na-eme ka onye ahụ chee na ọ bara uru.

Ọ bụrụ na ọ sị mba, nabata ya. Nwaa ọzọ mgbe e mesịrị ma ọ bụ nye ihe dị iche. Nduzi anyị banyere ihe ị ga-eme mgbe ha na-asị mba na-aga n’ihu.

Ogologo oge ole ka egwuregwu kwesịrị ịdị, kedu ka anyị kwesịrị ịga ngwa ngwa?

Hapụ onye ahụ ka ọ chọpụta ọsọ, ma hazie oge dị mkpụmkpụ. Enweghị ogologo oge kacha mma nke akaebe na-egosi maka egwuregwu e kekọrịtara. Nkeji abụọ ruo ise dị jụụ nwere ike ịbụ ọrụ zuru ezu.

• Chere ogologo oge karịa ka ọ dị ka ọ kwesịrị. NIA na-adụ ọdụ inye onye oge ka ukwuu ịza ma na-anwa ịghara ịkwụsị ya. Gụọ ruo iri n’obi gị tupu ị nyere aka.
• Otu nzọụkwụ n’otu oge. Nye otu ntuziaka dị mkpụmkpụ (“Pịa otu onyonyo”), wee chere. Gosi kama ịkọwa: tụọ aka ebe a ga-apị.
• Kwụsị n’efu. Ọ bụrụ na ọ kwụsị ikwu banyere onyonyo, egwuregwu nwere ike ichere. Enweghị mkpa ịkpa ọsọ.
• Hapụ ya ka ọ na-ele. NIA na-ekwu na ụfọdụ mmadụ na-ahọrọ ilele, nke ahụ bụkwa nhọrọ ziri ezi.

Ọ̀ kwesịrị m idozi azịza ndị na-ezighị ezi?

Mba. Idozi onye ugboro ugboro n’ụzọ dị nro na-agwa ya na ọ na-ada, ọbụna mgbe ị bu n’obi ọma. Alzheimer’s Association na-adụ ọdụ ka a ghara ịkatọ ma ọ bụ idozi ọrụ na-adịghị emerụ ahụ. N’egwuregwu, fọrọ nke nta ka njehie ọ bụla ghara imerụ ahụ.

Ọ bụrụ na njehie na-ewe ya iwe n’ezie, nyere ya aka n’ụzọ dị jụụ. Tụọ aka n’onyonyo ziri ezi, were oge nke gị, ma ọ bụ mee egwuregwu ka ọ dị mfe n’agba na-esote. Ọ bụrụ na ilu nwetara njedebe na-ezighị ezi nke na-atọ ọchị, soro ya chịa ọchị. Njedebe ya nwere ike ịdị mma karị.

Kedu ka m ga-esi mee egwuregwu ka ọ dị mfe ma ọ bụ ka ọ sie ike ntakịrị?

Gbanwee egwuregwu n’onye ahụ n’ụbọchị ahụ, ọ bụghị n’akara oge ọrịa. Otu onye ahụ nwere ike ịchọ ụdị dị mfe karị n’ịgbụ mgbede karịa n’ụtụtụ. Ndụmọdụ mbụ NIA bụ ikwekọrịta ọrụ n’ihe onye ahụ nwere ike ime na ịhụ na ọ na-enwe mmeri.

Ihe ịrịba ama na egwuregwu siri ike nke ukwuu: ogologo ịkwụsị nke na-adị ka nchegbu kama ichepụta, ugboro ugboro “Enweghị m ike”, ịtụgharị ngwaọrụ ahụ, ma ọ bụ njehie na-ewute ya. Ihe ịrịba ama nke ọ nwere ike ịdị mfe nke ukwuu: ike ọgwụgwụ n’ihi ihe efu, ma ọ bụ ya na-ekwu na ọ dị ka nke ụmụaka. Ọ bụrụ na nke ahụ emee, sọpụrụ ya ma gbanwee gaa n’ihe na-adị ka nke okenye, dị ka chọta okwu, ihe mgbagwoju anya nke foto n’ezie, ma ọ bụ ikwu banyere onyonyo nke ọrụ ochie ya.

Kedu ka m ga-esi mee egwuregwu ka ọ bụrụ mkparịta ụka?

Jiri onyonyo ọ bụla dị ka oku ikwu okwu, ma were ihe ọ bụla ọ na-ekwu dị ka azịza ọma. Maka ọtụtụ ezinụlọ, nke a bụ akụkụ kacha mma nke ikpọ egwuregwu.

• Jụọ ajụjụ mepere emepe, enweghị azịza na-ezighị ezi. “Gịnị ka ị na-ahụ?” “Kedu nke masịrị gị?” “Kọọrọ m banyere ụlọ nri dị ka nke a.”
• Kesaa buru ụzọ. “Nne nne m nwere nkịta dị ka nke a.” Akụkọ gị na-eme ka o dị ya mfe ikesa nke ya.
• Soro ihe ọ na-ekwu. Ọ bụrụ na onyonyo ụgbọ ala na-eduga n’akụkọ banyere njem n’okporo ụzọ, akụkọ ahụ bụ ọrụ ahụ. Hapụ egwuregwu ahụ ka ọ kwụsị nwa oge.
• Ejila nyochaa eziokwu. N’ịcheta ihe gara aga, mkparịta ụka na-atọ ụtọ dị mkpa karịa nkọwa ziri ezi. Ọ bụrụ na akụkọ ahụ gbanwere site n’oge gara aga, nụọ ụtọ ụdị ọhụrụ.
• Jiri ihe a ga-ekwu e wuru n’ime ya. Mechaa ilu na-esote ilu ọ bụla na-enye ihe a ga-ekwu, Kaadị mkparịta ụka bụkwa ndị e mere maka nke a. Foto ndị dakọrọ na-eji foto ezinụlọ gị, nke na-akpalikarị akụkọ kacha baa ọtụtụ.

Echiche ndị ọzọ dị n’nduzi anyị banyere ọrụ icheta ihe gara aga na ndụmọdụ mkparịta ụka.

Oge ole ka anyị kwesịrị ikwụsị?

Kwụsị n’ihe ịrịba ama mbụ nke ike ọgwụgwụ ma ọ bụ obi mgbu, ma ọ ka mma ntakịrị tupu nke ahụ. Alzheimer’s Association na-adụ ọdụ ịkwụsị ma ọ bụ ịgbanwe ọrụ mgbe nlebara anya na-ada ma ọ bụ iwe na-ebili.

Lekwasị anya n’ihe ndị a:

• ịgbaa mkpọ, ịdaba ma ọ bụ anya na-ahapụ ihuenyo;
• ịnọghị jụụ, ịkwụ ọtọ, ma ọ bụ ịrịọ ịhapụ;
• ịgba ume ogologo, azịza dị mkpụmkpụ, ma ọ bụ “Anaghị m ama nke a”;
• ịpị n’enweghị usoro ma ọ bụ ịtụgharị ngwaọrụ ahụ;
• anya mmiri, iwe, ma ọ bụ mgbanwe mberede n’obi.

Otu esi akwụsị nke ọma:

• Gwụchaa na ihe dị mfe. Otu nke ikpeazụ ọ nwere ike ịhụ ndị dakọrọ, ma ọ bụ otu onyonyo ikpeazụ ịkọrọ.
• Mee ya banyere gị. “Ọ ga-adị m mma ịṅụ otu iko tii. Ka anyị kwụsị ebe a?” na-egbochi ọ bụla nkwupụta na o mere nke ọjọọ.
• Gaa n’ihe aka ma ọ bụ nke na-eme obi dị jụụ. Obere ije, nri ntakịrị, ịpịkọta akwa ma ọ bụ egwu.
• Kwuo ihe ọkụ obi. “Nụrụ m ụtọ ime nke ahụ ya gị.” Enweghị otuto maka “ịmata ya nke ọma”, naanị obi ụtọ n’oge unu nọrọ ọnụ.

Ịkwụsị n’oge, ịgbanwe atụmatụ, ma ọ bụ ịhapụ egwuregwu ma naanị nọdụ ọnụ niile bụ nsonaazụ ọma.

Anyị ọ̀ nwere ike ikpọ n’otu ma ọ bụ site na oku vidiyo?

Ee, ya na obere nhazi ọzọ. N’otu, debe ya n’ndị ole na ole, mee ka ndị enyemaka nọdụ n’akụkụ onye ọ bụla chọrọ ha, ma họrọ egwuregwu nwere ebe a na-elekwasị anya nke doro anya. Bingo onyonyo nwere kaadị a ga-ebipụta na onye na-akpọ n’ihuenyo maka otu. Lee ọrụ maka otu n’ụlọ nlekọta maka ọtụtụ.

Site na oku vidiyo, onye nọ n’oku nwere ike ịkọwa onyonyo ebe onye nọ n’ime ụlọ na-atụ aka ma na-apị. Debe oku dị mkpụmkpụ ma a maara. Nduzi anyị banyere oku ekwentị na vidiyo nwere ndụmọdụ ndị ọzọ.

Gịnị ma ọ bụrụ na egwuregwu anaghị arụ ọrụ?

Ụfọdụ ụbọchị ọ dịghị ihe na-abịa, nke ahụ abụghị ihe gbasara gị ma ọ bụ ha. Dọpụ egwuregwu ahụ wee nwaa n’oge ụbọchị ọzọ, egwuregwu dị iche, ma ọ bụ enweghị egwuregwu ma ọlị. Ọtụtụ ọrụ ọma enweghị ihe jikọrọ ha na ihuenyo: egwu, ịpịkọta akwa nhicha, ilele akwụkwọ foto, ma ọ bụ obere ije. Chọgharịa echiche ọrụ anyị maka ndị ọzọ.