Abtooti

Kassit Taqbi Le Num Dacayrih Dabqal Hinnay Isbitaalal Gubna

uqusbus 6 minit kawsadahab uddurih dokonut · nanu mannal fiirisnaah

ux gacsa

Dacayrih dabqal hinnay isbitaalal kassit taqbi le num gubtan waqdi, xaagu xabbacoysa: culusu abtan waqdi migaq xayyoysa, kullumuk gacisittaanim baaha (wongoloota, meqe muuziqaa hinnay kaxxa maqaane le maaqo), garcinuk sissik tiya abtaanam duma. Dagoo kee kulli waqdi aban gubna, xer kee waasot aban gubnak kaxxa maqaane le. Kassit le gactiyya meqemik seeca, usuk sin lakat yayse gurral yewqeeh yamurruqe kassi baaha.

  • Num migaqal salaamisa kaadow iyyi kinniton warisa, usuk ginaamih taqbi aalle waah: 'Kusalama Inaay, anu Susan kinio, ku say-num.'
  • Kullumuk taalen inki hinnay namma tiya baaha, sidiica wongolootah kitaaba, kaxxa maqaane le muuziqa, liciino le xaylo hinnay dacayrih mara idini yeceen maaqo.
  • Dagoo kee kulli waqdi aban gubna, xer kee deedal gubnak kaxxa yayse. Isin lakat taniinim isin yaabtaanamik tayse.
  • Isbitaalal, taamoytiitil numih xaaguh inki warqata yeceey, tekkek sissik garayut doktoruh sissikuk ixxica.
  • Yawqeenim meqemik seeca: manna sugtaanam duma ixxica, kulli waqdi inki salamata gaca, daafay aalle kal ewqa.
Ta galil (10 footimaami)
  1. Gubnah mannal massowtaa?
  2. Macah baahu waa?
  3. Gubnah waqdi ittal macah abnu danna?
  4. Gubnah waqdi mannal yaabu waa?
  5. Usuk “buxah gaca” iyya waqdi macah aba?
  6. Gubna manna yekkeem meqee?
  7. Num yayfaaxe kal mannal yawqoonu danna?
  8. Isbitaalal kassit taqbi le num gubna
  9. Gubnah fanah xaylo baahaanam
  10. Isin fannaa dacarsita

Dacayrih dabqal, buxah dacayrit hinnay isbitaalal kicin le num gubnaan mango fayxa bahta. Macah yaabani, macah baahani, hinnay usuk kassi aalle waak gubna meqem kinnim mayannama axcuk cisaabittan takke. Usuk kaxxam tu cula. National Institute on Aging iyyah innah, Alzheimer le mari gubeyti iyyi kinnim kassi aalle waanih tekkek kaxxa gurral mara luk sugeenim kicina. Ta warqata gubnak duma, gubnah waqdi kee lakal aban qokol xayyoysa, kaadu isbitaalal sugan waqdih meqe kassi xayyoysa.

Gubnah mannal massowtaa?

Qunxixxiik meqemik seecaanam gubna nammayh xabbacoysa.

  • Meqe waqdi doora. Dementia Australia iyyah innah num kaxxa gurral ixxiga le waqdi guban, mango marak saaku hinnay carra. Family Caregiver Alliance aracal taamah saaqata aaxagoonuuy taamah waqdik gaxe kobox le waqdi guban kassi yaceen.
  • Taamoytiitil essaara. Num asaaku mannal yani esseraay, maaqo, uyuktiiti hinnay cawwal yawqoonumih amri wacyisa.
  • Qunxixxiik le gubnah sakbaassa baaha. Ittal aalleenih inki hinnay namma tiya gita (gubal yan listil wacyisa).
  • Dagoo yaaba meqemik seeca. Num warisiyyah cusub xaagu aalle waah takke, sin gannih xaagu baaha: buxah xaagu, ayroti, kuraah kubba, walloo le warari.
  • Sin garci cisaaba amri bica leeya. Gar gubna xabbacoysa leeh yaab leem takke. Gari kal daafan leeh taqbi lem takke. Nammaytu koboxuk geytima.

Macah baahu waa?

Kullumuk taalenim baaha, num tantanaani hinna. Meqe doortiitil geytimtam:

  • Kaxxaay baxxaq le wongolootah kitaaba. Taamoytiitih derrel migooti caxxaasa.
  • Meqe muuziqootah playlist mobaayilil, xabbacoysa le samaacata hinnay qunxixxiik le spiker luk.
  • Liciino le tiya gabaanisaanama, yaaxigeen fooxa, shaashi hinnay jaaket innaah yan tiya.
  • Gaba dacrisan kareema, num gaba xabbacoysaanam kicnaah tekkey.
  • Maxalla hinnay wongolootah kitaaba, dumi kicnaaniyyeh baxay, coox abaara, koota, kimbir hinnay maaqo bicisan gurra.
  • Kaxxa maqaane le maaqo, taamoytiiti idini yeceenih tekkey.
  • Daqaylih yaaxigeen tiyooti. Family Caregiver Alliance cooxa, buxah wongoloota kee fanni, hinnay dumi buxah kaxxa poster baahu danna iyya.
  • Tablet, buxah wongoloota wacyisaanam hinnay xabbaciino le daabisa ittal gacan way.

Gubnah waqdi ittal macah abnu danna?

Ittal taamitaanam yaabah gibda cabta. Dementia Australia wongoloota wacyisaanam, xabbacoysa le gaba-taama, coox kaabaanam, muuziqa, maaqo kullumuk taalenim, hinnay aracal daacuyan kassi yaceen. Dagoo meqe kassi:

  1. Wongoloota wacyisa. Tubleeniimil gaba caxxaasa: “Woh koofiyata wacyis.” “Ta bad maqaane le.” Num garci gurra caba. “Ta num iyyi?” iyyaanamik kalisa.
  2. Muuziqa fakaay heewa. Yaaxigeen heewat rooci fayya haytaah kobox bahta, yaabi gibdi yekkeh tekkek.
  3. Qunxixxiik le daacuysa aba. Family Caregiver Alliance araca gubal daacuytaanam, kaxxam coox le araca tekkek, kassi yaceen. Kursi luk daacuytaanam koboxuk geytima.
  4. Gaba xabbacoysa. Qunxixxiik kareema hayya heenih zaytul gaba duugan kaxxa sabri baaha.
  5. Bilqa meqemik qokol. Dementia Australia sagar fifisaanam, kuliina maysissaaraanam hinnay kaxxa maqaane le sara sarisaanam kassi yaceen, usuk kicnaah tekkey.
  6. Xabbaciino le daabisa daabisa. Family Caregiver Alliance kaarta, domino, hinnay usuk dumi gaca daabisa kassi yaceen. Tabletil, Picture Pairs wongolooti tambulleek saaqatah gactiyya kal daabisoonu danna. Photo Pairs isin doortan wongoloota ittal gacan daabisat gaca, kaadu wongolooti sin browser gubal suga.
  7. Ittal tiya wacyisa. Family Caregiver Alliance wallo le fiilmiit kee dumi filmiiti kassi yaceen. Num taariki kassi aalle waah tekkek, xannal daafayan waqdi koboxuk geytima.
  8. Fayya le yabti akriya. Qunxixxiik le qanfura, kaxxa kicin le aayata, hinnay buxah num yacee warqata.
  9. Kalaay ittal daafaya. Gaba haysitaanam hinnay daafiyan kaxxa gubna kinnuk. Alzheimer’s Association yaaban waam aaxige waanam tu maleey, sin lakat taniinim kaxxam tu cula iyya.

Conversation Cards yaabu waan waqdi sin qoklu danna. Kulli kaarta wongolo kee fakkon essero le.

Gubnah waqdi mannal yaabu waa?

  • Kulli saaku sin migaq xayyoysa. “Hi Dad, it’s Mark, your son.” NIA gubeytiiti yaab qimbisaanamah migaq xayyoysoonu kassi yaceen.
  • Foocal gacaay inti intil dambaraay daafaya.
  • Massoysa heeway taalam heewa. NIA num habalooma heek hinnay tu habeek massooyse waanam kassi yaceen.
  • Sabri leeya qangara geyaanam gibdi tekkek. Mango waqdi yeceey.
  • Fayxaafah gacsa yeceey. Num kassi bayeey hinnay gibda aalleek, yabti badalaanamak duma wacyisa.
  • Esseroh tantanaanak kalisa sidiica “Yo kassi litoo?” hinnay “Asaaku carrah macah tatte?” innaah yan tiya.

Mango xaaguh nannih communication tips wacyisa.

Usuk “buxah gaca” iyya waqdi macah aba?

Qangarat wadir yan fayxaafah gacsa yeceey (nannih kataysi when someone keeps asking to go home mango xaagu le). Family Caregiver Alliance “buxah gaca” iyyaanam kaxxa gurral “ani meqe caalat mayanna” iyyaanam kinnim wacyisa, kaadu “Buxah xaagak yoh waris” hinnay “Buxal kaxxam kicninto tiya macah?” innaah yan gactiyya kassi yaceen. Dementia Australia “buxi” num salaamata leeh suge waqdi hinnay araca kinnim, sidiica qunxaaneyna kassi yaceen.

Ta tiyooti cisaabisa:

  • fayxa wacyisaanam: “Buxa kaxxam kicnih tanik geytimta.”
  • gabaanuk sabri yaceenim, usuk kicnaah tekkey
  • wongoloota wacyisaanam hinnay buxah xaagut yaabaanam
  • daacuyto, maaqo hinnay aqub xayyoysaanam

Taalam hinnay macah mawqaanam yayse gurral warisaanamik kalisa. Kaxxam tu ma-abtaay gibda yasmaguh duma.

Gubna manna yekkeem meqee?

Dagoo kee mango waqdi aban gubna yayseemik table. Family Caregiver Alliance num koona daqiqa sugtaniiy hinnay koona saaqata sugtan kassi aalle waam wacyisa, kaadu aytiimil sidiica qunxixxiik le gubna, inki xer gubnak yayseem kassi yaceen. Dementia Australia inki timixxige gubnah lafa hinnay xer aneewaytam iyya.

Dacayrih dabqah gactiyyak lakal dumi aytiimootal, Family Caregiver Alliance mango waqdi gubanaay, lakal kobox le gurral daafayaan kassi yaceen. Taamoytiitil tubleenim essera.

Num yayfaaxe kal mannal yawqoonu danna?

Yawqeenim kaxxam gibdi gaba kinnuk. Dementia Australia kassi yaceem:

  • Culusu abtan waqdi manna sugtaanam ixxica. “Inki saaqatah sugam duuda, lakal gabaah gaca.”
  • Taama xabbacoysa le gaba-cabiinoh heya. “Ta heewat gaba haysannak, anu yawqu kiyo.”
  • Maaqot saaqata hinnay taamat luk xayiisa, hinnay taamoytiiti num aka tiyat culsaanamah qokol essera.
  • Yawqeenih salaamata dagooysaay kulli saaku inki gurral aba. Daafayaanama, xalaafata esseraanama hinnay “dagoo suga” iyyaanam sarrah yawqeenimik kaxxam gibdi hayta.

Ewqeenik lakal, kassi bayam koboxuk geytimta tiya. Isin fannaah sabri leeya. Num yayfaaxeeh tekkek, taamoytiiti sissikuk qokol yaceenih duudan.

Isbitaalal kassit taqbi le num gubna

Isbitaal cakkara, yaaxigeewaynaan kee agabiiti mara leeh, kassit taqbi le numuh kaxxam gibdi takke. NIA guide to taking a person with Alzheimer’s to the hospital kassi yaceem:

  • Num luk sugoonum duudan innaah meqe: buxah num, yaaxige kataysa hinnay dacarsiyyi num.
  • Taamoytiitih numih xaaguh warqata yeceey, kulli saaku caalat, kicna migaq, kicin kee kicih kalu, dambiyya asmata luk. Kopi daqaylit kee nursiiti aracal caxxaasa.
  • Maaqo kee aqub qokola. Kaxxa mari isbitaalal maaqoh taqbi geyoonu duudan. Saanooti faka, maaqol qokola, ittal maaqo aca, aqub xayyoysa.
  • Sabri le tiyooti baaha, sidiica wongoloota hinnay diinih tiyooti.
  • Cakkara caxxaasa. TV gacaay mobaayil kee yaabah daaqa caxxaasa.
  • Xabbacoysa le meqe gurri cisaabisa, sabri le muuziqa, akriyo, duca, heewa hinnay dumi wongoloota wacyisaanam.
  • Daacuyan kassi yeceey meqe gurral, taamoytiiti idini yeceen waqdi.
  • Usuk sissik garayut bayseeniih tekkek doktoruh sissikuk ixxica. NIA sissik kassi bayeey (delirium) cawwal biyak, buxaaxo, leet waas hinnay daawwah sabbatah yakkem dudda, kaadu doktoor qokol faxam wacyisa.

Yaaxigeen fooca kee kaxxa kicin le heewat luk aban dagoo gubna, isbitaal ayroti mango sabri le gaba kinnuk.

Gubnah fanah xaylo baahaanam

Xaylo kaxxa maqaane bahtu duddam. Xabbaciino leeh qaduuli qangarat duma massoysa, gubna dagooysaay, taama yeceey, sidiica fannih suurat caxxaasaanama hinnay wongolo yaceenim. NIA xaylo kee Alzheimer le mari ittal xabbacoysa le taama kiciinaanam duudan iyya, sidiica wongolootah kitaaba wacyisaanam hinnay muuziqa ankacisaanam. Dementia Australia qunxisiyyah qunxixxiik le sakbaassa baahaanam kassi yaceen.

Isin fannaa dacarsita

Gubna qaffoowe kee kassi bayteem takke, kaxxam num badaleeh tekkek. Faxxaaneeh tekkek dagoo waqdi gubanaam meqem takke, qokoluh kataysa baahaanam, hinnay gibdi ayró sissikuk yawqoonum meqe. Sin fannaa dacarsitaanamah, caregiver self-care wacyisa. Xer aracal daafittaanih tekkek, nannih kataysi phone and video calls wacyisa.

ittalluk leh tan esseroora

Kassit taqbi le num gubiyya fanah macah baahu waa?

Yaabaanamik kullumuk taalenim baaha. Qunxixxiix le wongolootah kitaaba, usuk kaxxam kicnih yan heewat geytimta muuziqa, liciino le xaylo, gaba dacrisan kareema, dumi faxaabuh maxalla, hinnay dacayrih mara idini yeceen maaqo inkih meqem takke. Dacayrih dabqal, buxah maray kee yaaxigeen tiyooti kaxxa gurral daqaylit buxah caalat bahte.

Kassit taqbi le num gubtan waqdi manna sugtaanama?

Inki timixxige sugte aneewayta. Mango buxaaxi dagoo kee kulli waqdi aban gubna, xer kee waasot aban gubnak yayseemik table, usuk sissikuk qaffoowe kalay manna sugtan kassi aalle waamih sabbatah. Qaffoowiyyi asmata wacyisaay, gubna bica le waqdi ewqa.

Usuk 'buxah gaca' iyya waqdi macah axcu waa?

Qangarat hinnaay, kassi le fayxih gaca. 'Buxah gaca' iyyi kaxxa gurral 'kalkal hinnay salaamat mayanna' iyyaanam kinnuk. 'Buxah xaagak yoh waris' iyya, wongoloota ittal wacyisa, hinnay daacuyto kee maaqo xayyoysa. Taalam hinnay macah mawqaanam yayse gurral warisaanam taqbi yasmaguh duma.

Usuk yo aaxige wek macah aba?

Rabi kassi aalle waah tekkek, massoysam hinnay 'yo maaxiggitu?' axce kalis. Xabbacoysa le gurral isin migaq warisaay ittal taniin waqdi cisaabisa. Mango maray iyyi kinnitoonum aaxige weenik kaxxa maray mara wacyisaanam kee salaamata geyan.

Isbitaalal sugte waqdi mannal qokol abuu waa?

Duddaan waqdi usuk luk suga, yabuuruy kee yaaqubi qokol, wongolootah innaah yan tiyooti baaha. Taamoytiitil kulli saaku caalat, usuk faxa migaq, kicin kee kicih kalu, dambiyya asmata le warqata yeceey. Usuk sissik garayut caalat bayiseeh tekkek doktoruh sissikuk ixxica, sissik garayut kassi bayee tiya fayyah taqbi kinnuk.

Raceenaani

nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.

  1. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Residential Care Options: Visiting Someone in Dementia Care · Family Caregiver Alliance
  3. Visiting someone with dementia · Dementia Australia
  4. Taking a Person With Alzheimer's Disease to the Hospital · National Institute on Aging
  5. Helping Family and Friends Understand Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  6. Communication · Alzheimer's Association

Sahlin digirih gulguluh tanii?

kaxxa muucitte, wakti lowsiise mali, ximmo maliiy, kah yaysaqarrimeenim mali. isi birowseril itta luk digir.

Tama digir is lih bey

iPhone, iPad kee Androidil geytimta Golden Moments app: kaxxa taswiir tile, isi buxah marih taswiir luk geytimta digir, kee Wi‐Fi sinnim taamitta taswiir pack. uli akkaawonti, maysaxxagoogi, wakti akkek ximmo.