ux gacsa
Kassititaano warrayte araca ittalluk wallagoona suwár, miqiyyi hayteem, koora kee warraytotta luk baxxaqisaana axci koboxa. Kassiti sanduuqa qiba, dagô manô kitaab bicisa, hinnay itti gambit suwár wagita. Esseeroota maabbina: "Kassittaa?" kee "Tah iyya?" axcekal, "Ta aracak yoh waris" innaan yaabak xalisa. Cakkik yaaboona akkaluk ruffo le yaaba aallaanam muxxi kicnih tanim kinni.
- Kassititaano yaaba kinni, mokkoro hinna. Numma akke waytam dambik mayan; wallaguk yaabaanam kinni axwah tanim.
- 'Kassittaa...?' kee 'Tah iyya?' axcekal, 'Ta ayrók yoh waris' innaan maxcoota kee fantaaxawwa luk yaaba.
- Numuk manô miqiyyik yibbixeen kassiti sanduuqi, gaboobi kee yaabak yabbixeenim yeceema.
- Manô warrayti kitaabi buxah mara, asgalle mara kee wagittoynaani num kassiise lem yayse yaaxigeenimkeh cato yacee.
- Kassiti rookateenat culteek, qokol gaba heenik xalissuk aka yaabal cula.
Ta galil (7 footimaami)
Kassititaano warrayte saakuut ittalluk wallagaanam kinni. Kas dagna le marak maggo marih warrayte kumootat sugte kassiisi asaaku maaqo gacteelemik gersi waktil yayse gacak raaqa. Suwár, xannaba le miqiyyi, koora kee warraytooti too kassit faakeh ittalluk ruffo le waktî yaaba sin yaceewwam duuda. Inki madqa le: yaaba kinni, mokkoro hinna.
Kassititaano macah yan koboxaa, esserô mokkorok mannal baxsitaa?
Kassititaano warrayte saakuuk suwár, miqiyyi, koora hinnay viidiyoot luk numuk isi xalootuk gacisak ittat maaxisaanam kinni. NHS tekkem warrayte taama kee warraytooti suwár, miqiyyi, viidiyoot hinnay koorâ cato luk, kitaabal hinnay taableetit ittat maaxisaanam iyyan. Mokkorô esseerooti baxsita: cakki gabaasa yaceenim faxxa, toh kay edde rammisam bahta akke waytek ruffo male.
National Institute on Aging numuk tu hinnay num kassitaa innaan esseero esseraanam xaban meqeemik kassiise. Family Caregiver Alliance dagô waktî kassitit celta esseero xabanik, derre gacte warrayti kassitit yaabaanam xiqsissa.
| Ta axcekal | Tah geera |
|---|---|
| “Tah kassittaa?” | “Tah ruffo le ayró celta. Wohuk yoh waris.” |
| “Tah iyya?” | “Koo Aunt Rose badô gariil tan. Too koobiyyata wagit.” |
| “Ta ayró anni sanata?” | “Ta araca kaxxa buxah celta. Too buxal manom mannal sugteeh?” |
| “Hinna, toh Bill hinna, Frank kinni.” | “Usuk kaxxa wallag le numuk celta.” |
| “Toh taway yoh warisseh sugtek.” | “Too warrayto kaxxa kacanik liyo.” |
Suwárik esseera maleh mannal yaabaanaah?
Tablinimik yaaba, sarra num faxek isi gaba edde haamkeh caxxa le gaba acuy.
- Itti garil koboxuta. Suwârih albam sin itti fantaaxawwat tabbixeenik ittalluk wagittaana, miizâ gambik itti wagitak mokkorô gurral hinna.
- Dagooma suwár doora. Konoy meqe suura maggo sanduuqak tayse. Kaxxa, baxxaqqa le suwár tayse.
- Maro ku gabat migaq acuy. “Koo kee Abbah aroocah ayró taama” axceet kaxxa taama kalta.
- Baxxaqqa leemik yaaba. Sara, makinaani, maaqo, ayrô xaloota, fooca. “Mannah tan makinaay. Cisa leem celta.”
- Kacanik fantaaxawwa acuy, faxe kal. “Yoh waris…” hinnay “Maccah tableeh?” Gab-axcekal sugaanay faxe waytam maane.
- Kay gabaasa kataata. Aka yaabal culeenik, woo yaabak ittalluk gaca.
- Ruffo litinik xalisa. Daacur geytimak suge kal albam alifa.
Bicisse suwârih maaxootah, conversation cards geera. Ku buxah suwár ittat celta ganoonih tabsiisaanamkeh, photo pairs geera; dooritan suwár ku braawzerit raaqta.
Kassiti sanduuqa mannal bicisaanaah?
Kassiti sanduuqi numuk manô miqiyyik yibbixeen, gaba luk yaabaanamkeh tan koboxa kinni.
- Meqe sanduuq doora xalissuk fakkiimtam, koobiyyatâ sanduuqa, saaqatâ sanduuqa hinnay qaxarih qasbata.
- Kobox hinnay baxa-baxsal doora. Taama, saytunno, araca, wuli saakuuta, hinnay inkih dagooma.
- Amaan le miqiyyi gabaasa. Konooyik taban fanah tan miqiyyi qimboh geytima.
- Qokol suwár kee waraaqat gabaasa. Maggah tan suwár kee kitaabittek qokol bicisaay kaxxa waraaqitte amaanat heeya.
- Miqiyyi inkitti-inkittuk awqisa. Inki miqiyyi gaba heenik, kay yaaba acuy, yaab mannal gacaah wagit.
Bicisaanâ fanah tan miqiyyi:
- Taama: migaq bardi, dagoona taamâ miqiyyi, yunifoormih calaamata, xisabâ waraaqa, kalkalitte, kaxxa-maaqô kitaaba.
- Buxa: qaxarih gabat yente kaxxa-maaqô waraaqa, shaash, foocah faylaata hinnay ruffo le marro.
- Saytunnooti: kusaatâ koboxa, buullâ kubba, doqiyya, xanxuub.
- Baxa-baxsale araca: bostâ kaartoota, kaartá, daqô sooleela, ku baaxô gaazetta.
- Buxah maro: suwârik qokol, urrih taswiira, aroocah doora.
Sibit le miqiyyi, qoltelem kee rookateenat baaha waam kalteeni meqe, sin celtaamah akke waytek.
Manô warrayti kitaab mannal bicisaanaah?
Manô warrayti kitaabi suwár kee caxxa le waraaqitte luk numuk mano baxxaqisa kitaab kinni. Ittalluk wagitoonuh meqe, tonnaak asgalle maray care abta num inkih yaaxigeenimkeh cato yacee.
- Kitaabâ cayna doora. Faayil, pirintik yewqe suwârih kitaaba, hinnay taableetit yaalen viidiyoo.
- Dagooma baxsiyya bicisa. Qunxaaneyna, madrasa, taama, buxa, sugte araca, iimaana, saytunno, kacnu le maaqo kee koora.
- Inki warqatal inki hinnay namma suura heeya kaxxa fula luk: “Mary, 22 sanat luk, baankit taama qimbiseh sugte ayró.”
- Kacanu leem kee caada heeya. “Bun caxâ cado luk yaaqube. Ayrobaqó koora kicni. Kaxxa raaq le TV ma-kicna.” Tah qokol yacee marak yaaxigeenimkeh cato yacee.
- Num isih faxannal edde heeya, suwár doorak, warraytoota warisak hinnay wagitak.
- Edde oosaay suga. Dhumuk taamite waytek kacanik taamata.
Gersi kassititaano ganooni
- Qunxaaneynal sugte koora culaay too aracak yaaba. Wagit music activities.
- Warrayte waktik buxah viidiyoo hinnay TV wagit.
- Qunxaaneynal akmiyen maaqo bicisaay soono luk yaaba.
- Ku baaxô kaarta wagitak yaaxigeen gariil gaba heeya.
- Warrayte waraaqat kee kitaab wagitaay gati, sara kee makinaanik yaaba.
- Warisaanam silkik kasba, sin idni luk, buxah maroh.
- Silkih yaabat ittat maaxisa. Viidiyook yaabat inki suura gaba heeya; wagit phone and video calls.
- Asgallat suura hinnay miqiyyi luk gaca. Ganoona kaxxa fantaaxawwa geyta; wagit visiting.
Kassiti rookat baahek maccah abiyoo?
Wuli kassiti rookata, naddom hinnay meesi bahta. Num rammisek, soolaay, xalisaay kacanik aka yaaba hinnay taamat cula. Sugteemik mokkoro ma-abina. Family Caregiver Alliance maro dambit yan iyyeenik yayse amol aalle waam kaslissa, usun yayse heem xabak tan rookati numma kinni axce kassiise. Rabe numuk manot yan innaan yaabak sugeek, xalootul gaca: “Kaa kassitta. Wohuk yoh waris.”
Taamâ barittoota macah ittaa?
Cochrane review of reminiscence 22 mokkoro kee 1,972 numuk geytimte baritto, kassiisih taama baxsa le aracal dagooma baxsiyya luk yembexxeqem geyte. Kas dagna le maral kaxxa dambi luk ma-geytiminna. Kassititaano kacanik tan waktii kee wallag bahta taagah xiqsisna, qaffi daway hinna. Xalisa yaaba kassiisaanamkeh, wagit communication tips.
ittalluk leh tan esseroora
Kas dagna le marak kassititaano axci macah yan koboxaa?
Kassititaano warrayte waktik warraytotta ittat maaxisaanam kinni, suwár, miqiyyi, koora hinnay viidiyook cato geyak. Tonnaak num-ke-numuk hinnay koboxut tekkelem takkewwam duuda. Kacanik tan yaaba geyaanam kinni meqe axwah tanim, num kassitaamal mokkoro abaanam hinna.
Maccah 'Kassittaa?' iyyu maaxigoo?
Kassit mokkora esseerooti qellisaanam kee sababi aallekal rammisaanam abbicak tanoo waan xaloot baaha waydu. National Institute on Aging num kassitaa waytaamal esseera abaanam xaban meqeemik yeceen. Taway tablinimik yaaba, wohuk sarra numuk isi gaba kaloonu waan gurral fayxi leem edde osisaanam meqe.
Kassiti sanduuqul macah tan miqiyyi heeyoo?
Amaan le, meqe miqiyyi numuk manô taamal xabbaateh tanim doora: taamâ miqiyyi, saytunnooti, kacnu le shaash, kaartoota, kaxxa-maaqô tabeela, fardi ganoonih taamoota hinnay suwârik qokol suwár. Sibit le miqiyyi, qoltelem kee baxxaqisa wayta fula maheenina.
Numma miqiyyit cakkik aalle waayeenik maccah abiyoo?
Mawaaninina. Ku inna suwuri isi toobokoytak iyyaamak, wuli abba-xala tekkek, tu mawaana. Yayse heem korsaanam kacanik tan waktik mokkoro bicissa. Usun warisaanamik kataataay ittalluk wallaga.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS