Naitchuaq kiun
Sivulliqpaŋmi dementia-mi, iñuit ammalataq savaaqsaaġniaqługu quviasuktatik: aliŋŋuqsatik, kaŋiġutit piuġausiŋillu, igaq, nauttiivik, pisuaqtuq, ilagiit, ukpiqqutit suli ikayuqtuiññiq. Allanguutit mikiruŋuurut: iñugiaktunik katimaniit, naittumik aullaqatit, naŋŋiġnaqtuat aglaaġviŋit parnaiyaġviŋillu, suli ilaan ikayuqtuaq qanitillugu. Apiqsruġlugu iñuk dementiaqaqtuq sunik ikayuutinik pisukkumiñaqtuq, suli iḷisimaruksraŋanik sivulliqtuksraŋanik.
- Iñuit ammalataq sivulliqpaŋmi iñuuŋarut inmikkuŋ. Savaaksrat allanguqtaksraŋit mikirut, taimaŋŋa allaliuqtaksraŋitchut.
- Apiqsruġlugu iñuk sunik ikayuutinik pisukkumiñaqtuq, suli isumaqatigiiksigilugu naŋŋiġnaqtuamik nalunaiqqutik ikayuutaq piġumiñaqpaaŋ.
- Iñugiaktut katimaniit, nipitqiḷḷuat, suli naittuat aullaqatit ikayuutausuurut.
- Uva pakkuaŋani iñuk sivulliqtigiñiaġaa savaaksranik iñuunmiŋik, iḷisaatqun aglaunmiñik uvvaluunniit iñuunmiŋik unipkaaq uqaluktuat.
- Piuġausiŋit quviasuutiŋaruksraurut. Qimakługu sumik nalupqisuutinik iḷitchuġigumiuk.
Uvani makpiġaami (5 avgutit)
Sivulliqpaŋmi dementia-mi, iñuit ammalataq iñuurut sivunmi iñuuŋaġmiqtut. Suli savaaqatigisuurut, ikayuqtuisuurut, niuviqqataaqtut suli iñuunmiŋni parnaiyaqtuuruut. Savaaksrat allaliuqtaksraŋitchut; mikinik allanguqtaksraurut quviasuutauniaqługit. Iḷiññiq ikayuqtuaqtuq, iñuk kamaksriñiaqtuaqtuŋit: ikayuqtuaq, parnaiyaqatigisuuq suli ikayuqtuaq apiqsriġumi.
Sunik savaaksranik nakuuruat sivulliqpaŋmi dementia-mi?
Nakuuruaġiruat savaaksrat sivulliqpaŋmi iḷisimanaqługu iñuum quviasuktai, mikiruanik naŋŋiġnaqtilugit. Alzheimer’s Foundation of America iḷisaġutigai kaŋiġutit, piuġausiŋit, uqaluniksraanik nalupqisuutit, pisuaqtuq, mumigaaqtuq, nauttiivik, nautchianik iḷisaġniq, unipkaaq, saŋiġniq, atuutit, aglaun, aglaktaun, uqaluktuanik unipkaanik savaaq, igaq suli alġaqsraqtuat iñuuviksrat.
Allanguqtuq iñiqsuqługu, savaaq allanguŋitchuq. Alzheimer’s Association uqaqtuq iñuit sivulliqpaŋmi akuliġumiñaqtut quviasuktamiŋnik savaaksranik, suli nalunaiqtaa iñuk iñugiaktuŋani quviasuunmi sivisuġumiñaqtuq, aglaan iñugiaktukumi katimani aŋiḷḷuaqtaq. Uqaqatigiigilugu sunik akituniraqtuq, suli ilaqatigiigilugu allanguqtiġlugu.
Apiqsrilugu sivulliqpaami, suli isumaqatigiiksigilugu qanuq ikayuġniq
Alzheimer’s Association sivulliqpaŋmun maliġuaġutit iḷisaġutigai maliġuaġutit savaaksranun atuġumiñaqtut:
- Tuŋŋa apiqsrilugu. „Suna ikayuġniaġaa uqaluktuat ilagiinni atuġniq?“ nakuuruamik kiuviaqaqtuq isumaaniqsraġlugu.
- Isummaġilugu savaaqsiḷḷasiruq. Annaŋuliqsitqiññagu, iñuum atuġlisiġilugu, suli ikayuġlugu taimaŋŋa iñiqsraqpaŋagu.
- Isumaqatigiiksigilugu nalunaiqqutaq. Piksigilugu uqausiq uvvaluunniit nalunaiqqutaq uqaqtuq „ikayuġniallasiruq,“ iḷisaatqun atiq iñugiaksraqtuq kaŋiġutini.
- Qiñiġniaqtuġlugu. Apiqsrilugu ikayuutaq naammagigaa, ammalatchuuruq uvvaluunniit ikitpalluuruq.
Savaaksranik iḷisaġutit sivulliqpaŋmun
Savaaksrat aliŋŋuqsallu atuġniaġlugit
- Piqsigilugu atuġumiñaqtaq savaaq. Ikuakuni ikayuqtuiññiq, atuutit ilagianni uvvaluunniit ilagiit nalunaiqsautigaa ikuak. Sivisuġutigigumiuk, naittumik uvvaluunniit nipitqiḷḷuamik atullaktaaq.
- Iḷaqatigiigilugu niqinik parnaiyaġniq. Niuvirvik sivisuġutigigumiuk, Alzheimer’s Association iḷisaġutigaa iñuum ikayuġniġaa ikuakun niqi parnaiyaġniġaa suli aglaġniġaa.
- Igaq suli niqinik savaaq. Iḷaqatigiigilugu quviasuktaq niqinik maliġuaġun atuġlugu. Piqsiḷugit niqit sivulliqpaami atuġumiñaqtamik, maliġuaġutit tautuġniaqługit.
- Nauttiivik. Parnaiyaġlugu nauttiivik, piksigilugit nautchiat suli savaaqatigiigilugu. Ikuaqmi savaaksranik aglaaġvik ikayuutausuuruq.
- Aliŋŋuqsiñiq atuġniaġlugu. Qirukmi savaktuaq, miquliqtuq, qalipchaqtuq uvvaluunniit savaaqatigun savaaq atuġniaqługu naŋŋiġnaqtuanik maliġuaġutinik suli qaumman nakuuruakun.
Piuġausiŋit quviasuutauyut
- Kaŋiġutit piuġausiŋillu. Iḷitchuġirat piuġausiŋit naŋŋiġnaqsauyut. Ilagiitni piuġaġniq, kisimi uqautchigumiñaqtuaq; kisitchiutinik itqaumaniġitqiġlugu uvvaluunniit piḷḷuŋiłḷugu.
- Aŋiqatuaq uqaluŋnik nalupqisuuq. Uqaluŋnik nalupqisuuq atuġniaġaa qaġmiñi uvvaluunniit aglaaġviumin nipitqiḷḷuami.
- Nalupqisuutit savaaq. Piksigilugu ammalat naŋŋiġnaqtuq, akitutchuaqtuŋiłḷugu. Iġñiq nalupqisuuq naittuq qaġmiñi, suli nalupqisuutit dementia-mun ikayuġniaqtuq piksigiksaġniq.
- Apiqqutit ilagiitni quviasuutiŋaruksraatigut. Iḷaŋat iñuit quviasuktut ilagiitni apiqqutimik. Nalupqisuutituqtuq, allamik piksigilugu, uvvaluunniit atuġlugu naŋŋiġnaqtut apiqqutivut, kiuvianik piksraqaqtut suli kisitchiutaitchuq.
Piuġausiŋit quviasuutiŋaruksraurut. Piuġausiq nalunaiqsimanngilaq dementia-mik aŋalatchiññiġmun uvvaluunniit suŋiḷḷiqsautilaaŋiññiġmun; taiguaqtuġlugu isummatigun piuġausiŋit: ilisimatuut nalunaiqsiruŋat.
Aglaun, isumaalguġniq suli itqaumaniq
- Aglaġniq uvlut tamaani. Alzheimer’s Association iḷisaġutigaa aglaun ikayuutausinnaasugaa iñuum isumaa sivulliqpaami nalunaiqsirami. Uvlut tamaani mikiruanik aglaġniq naammagiruq.
- Iñuunmi unipkaaq sivulliqtigilugu. Sivulliqpaq pakkuaŋa nakuuruq iñuum iġñiŋi piksisigikługit suli unipkaanik aglaġlugit uvvaluunniit uqautigilugit. Taiguaqtuġlugu itqaumanik savaaksrat.
- Aglaktaun. Aglaktaun tutqiġmun, iluaqutmiñun uvvaluunniit savaaqatigiunmiñun piŋuaqtuq malruiññik.
- Iġñiŋnik uqaqatigiiniq. Iġñiq malġuk ilagiit iġñiŋit piuġausiuġai malġuk nalautchiksranik, suli uqaqatigiiksranik kaŋiġutit naŋŋiġnaqtuanik aullaqtiksranik tuniyut.
Aniqtuq suli aullaqtuq
National Institute on Aging iḷisaġutigaa iḷitchuġirat aullaqatit atuġniaġlugit ilivsi malguġniq nakuugigupsigik. Parnaiyaġlugit iñuum nakuuniraġmiŋani uvlumi suli sivisuuquqtautailugit.
- Naittut aullaqatit. Tautuktivik, tautuktautivik uvvaluunniit saŋiġnik tautuktautivik, nipitqiḷḷuami.
- Immaqtuq. NIA iḷisaġutigaa imaqvik nipitqiḷḷuami.
- Pisuaqtuut ilagiit suli mumigaaqtit ilihaqtuutit. NHS uqaqtuq mumigaaqtuq, tai chi, yoga, immaqtuq suli pisuaqtuut ilagiit, suli dementia-mun iḷisaqtitauyut ilagiit aŋiñiaġata.
- Atuutit ilagiit suli itqaumanik katimaniit. Nipitqiḷḷuat katimaniit iñuit dementiaqaqtut ikayuqtuaŋillu ilaiññik paqitchiġniaqtut.
Mikinik allanguutit savaaksrat quviasuutaullasigik
| Akituniraqtuq una | Atullagu una |
|---|---|
| Iñugiaktut nipitqiruatlu iñiit | Nipitqiḷḷuami aullaqtuq, iñugiaktunik piksigilugu, saniani aquviġlugu |
| Nutaat atiŋit itqaumaġumiñait | Atiq uqautigilugu atausiġmiḷḷu; ilagiit atiqsiqaqtuksraŋit apiqsrilugit |
| Ammalat maliġuaġutit maliġniq | Maliġuaġutit aglaġlugit, uvvaluunniit tamaita sivulliqpaami piqsiġlugit |
| Savaŋniq | Naitqummiġlugu aullaqtit, kiŋunmi naalaksraq, allanik parnaiyaġutitqiññiq uvlumi |
| Piuġausiŋmi maliġniq | Ilagiitni piuġaġniq, maliġuaġutit naŋŋiġnaqtilugit, uvvaluunniit kisitchiutit piḷḷuŋiłḷugit |
| Uqaluŋnik nalupqisuuq | Utqiaġvigilugu; uqaluq ikayuġlugu nalunaiqqutipsi apiqsrigumi |
Qakugu suŋiḷḷiqsaġniq
Nutqaġlugu uvvaluunniit allanguqtilugu savaaq sivisuġutiniraġumi quviasuutaġniġmiñi. Sivisuġutigiñiq, aliŋŋuqsiminiq akuliġumiñaraa uvvaluunniit „savaŋŋaġniaqtuŋa“ uqaqtuq, uqaqatigiġniallasiruq taimaŋŋa piḷḷuġumiñaitchuq. Ammalat kiugiaq mikiruuraq savaaq. Iñuum ikayuutauyuksraġumiuk aullaqtiruksraŋani suli maliġuksraŋani, quliŋŋuġumi savaaksrat nakuurusuurut. Ikayuutaullasik uqaqatigiiksraq, taiguaqtuġlugu uqaqatigiiksranik maliġuaġutit, suli ammalat iḷisaġutit taiguaqtuġlugit 101 savaaksrat.
Iḷauŋat ikayuqtuaq ikayuutaqariaqaqtuq. Sivulliqpaq pakkuaŋa nakuuruq ikayuqtinik paqitkiksraġniq; taiguaqtuġlugu kamaksriñiq inmikkuŋ.
Apiqqutit iñugiaktut
Sunik savaaksranik nakuuruat sivulliqpaŋmun dementia-mun?
Iḷisimanaqługu, iñuum quviasuktai savaaksrai: kaŋiġutit, piuġausiŋit, igaq, nauttiivik, pisuaqtuq, atuutit, ukpiqqutit, ilagiit suli ikayuqtuiññiq. Naitqummiġukługit, nipitqiḷḷuutilugit uvvaluunniit naŋŋiġnaqtilugit atullasigit. Aglaun, aglaktaun suli iñuunmi unipkaaq savaaq nakuuruat tavra pakkuaŋani.
Qanuq ikayuqługu iñuk savaaminik iñiqsraqpaŋa?
Apiqsruġlugu sunik ikayuutinik pisukkumiñaqtuq, suli qiñiġniaqtuġlugu. Isumaqatigiiksigilugu uqausiq uvvaluunniit nalunaiqqutaq uqaqtuq ikayuutiñiaġniq, iḷisaatqun uqaluk uvvaluunniit atiq iñugiaksraqtuq. Annaŋuliqsitqiññagu, savaaqsiḷi iñuuŋmiñiġa qanuq, taavrumuuna uniuksralluaqtuq.
Iñuk sivulliqpaŋmi dementia-lik nutaanik savaaksranik atuġniaġaa?
Ii, pisukkumiñagu. Iḷitchuġirami aliŋŋuqsat naŋŋiġnaqsauyuruaq, aglaan ammalat iñuit nutaanik quviasuutiqaqtut, iḷisaatqun dementia-mun iḷisaqtitauyumi pisuaqatigisun ilagiitni, saŋiġnik ilihaqtuutini uvvaluunniit atuqtit ilagiinni. Atausiġmik atuqsiññaqtugu aksuroaqsraitqun, tavra qiñiġlugu qanuq iḷitchuġigaa.
Isummatigun ikayuqtit atuġaksrat nakuuruat sivulliqpaŋmi?
Iḷaŋat iñuit quviasuktut nalupqisuutinik uqaluŋniglu piuġausiŋnik, tavra quviasuutigigaat nalaunaruq. Atuqtauniq uvvaluunniit piuġausiq nalunaiqsimanngilaq dementia-mik aŋalatchiññiġmun, suŋiḷḷiqsautilaaŋiññiġmun uvvaluunniit nuŋulliqsautilaaŋiññiġmun. Piuġausiq sivisuġutigigumiuk uvvaluunniit iñuum iḷitchuġigumiuk nalupqisuksraŋanik, qimakługu.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Early-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS