คำตอบสั้น ๆ
กิจกรรมที่ดีสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อมคือสิ่งที่คุ้นเคย เหมาะกับผู้ใหญ่ และทำด้วยกันได้ง่าย เช่น พับผ้า คัดแยกของ ทำอาหาร ฟังเพลง ดูรูปถ่าย เดินเล่น ทำสวน ใช้เวลากับสัตว์เลี้ยง และเกมง่าย ๆ เลือกสิ่งที่ท่านชอบมาตลอด รับส่วนที่ยากไว้เอง และหยุดเมื่อท่านเหนื่อย การได้ใช้เวลาดี ๆ ด้วยกันสำคัญกว่าการทำอะไรให้เสร็จ
- เริ่มจากชีวิตของท่านเอง งาน งานอดิเรก ความเชื่อ และเพลงโปรดของท่านคือแนวทางที่ดีที่สุด
- ทำกิจกรรมใดก็ได้ให้เล็กลงตามที่จำเป็น ขั้นตอนน้อยลง ตัวเลือกน้อยลง และคุณทำส่วนที่ยากให้
- การนั่งดู การถือของบางอย่าง หรือแค่นั่งอยู่ใกล้ ๆ ก็นับว่าได้มีส่วนร่วมแล้ว
- หยุดหรือเปลี่ยนกิจกรรมเมื่อเห็นว่าท่านเหนื่อย หงุดหงิด หรือเบื่อ การจบเร็วก็เป็นผลลัพธ์ที่ดี
- การได้ทำด้วยกันสำคัญกว่าการทำให้ถูกต้อง
ในหน้านี้ (15 หัวข้อ)
- จะเลือกกิจกรรมที่เหมาะได้อย่างไร
- จะเริ่มกิจกรรมกับผู้มีภาวะสมองเสื่อมอย่างไร
- งานบ้านในชีวิตประจำวัน
- ดนตรี
- การรำลึกความหลัง: รูปถ่าย สิ่งของ และเรื่องเล่า
- กิจกรรมสร้างสรรค์
- กิจกรรมกลางแจ้งและการทำสวน
- กิจกรรมผ่านประสาทสัมผัส
- เกมและปริศนา
- การเคลื่อนไหว
- กิจกรรมทางสังคม
- กิจกรรมด้านศาสนาและจิตใจ
- สัตว์เลี้ยงและสัตว์ต่าง ๆ
- กิจกรรมตามฤดูกาลและเทศกาล
- ถ้ากิจกรรมไม่เป็นไปอย่างที่คิดควรทำอย่างไร
กิจกรรมที่ดีที่สุดสำหรับผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อม มักเป็นสิ่งที่ท่านทำเป็นอยู่แล้ว ปรับให้ง่ายขึ้นอีกนิด และทำร่วมกับคนที่ท่านไว้ใจ ด้านล่างนี้คือ 101 ไอเดีย แบ่งตามประเภท แต่ละข้อบอกวิธีเตรียม และวิธีทำให้ง่ายลงเมื่อท่านทำได้ยากขึ้น คุณไม่ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ และไม่ต้องทำอะไรให้เสร็จ บ่ายที่ดีอาจเป็นแค่ผ้าเช็ดตัวหนึ่งตะกร้ากับกาแฟคนละแก้วที่ได้นั่งทำด้วยกัน
จะเลือกกิจกรรมที่เหมาะได้อย่างไร
เลือกจากตัวท่าน ไม่ใช่จากรายการ เริ่มจากสิ่งที่ท่านชอบมาตลอด และสิ่งที่ท่านทำได้อย่างสบายใจในวันนี้
- นึกถึงงานและงานอดิเรกของท่าน Alzheimer’s Association แนะนำว่าคนที่เคยทำงานออฟฟิศอาจชอบคัดแยกเหรียญหรือจัดเตรียมจดหมาย ส่วนคนที่ชอบทำสวนอาจชอบงานในสวน
- สังเกตสิ่งที่ท่านทำอยู่แล้ว ถ้าคุณพ่อกวาดหน้าบ้านทุกเช้าโดยไม่มีใครบอก ก็ให้สิ่งนั้นเป็นส่วนหนึ่งของวัน
- วางแผนโดยคำนึงถึงข้อจำกัด ความเหนื่อย สายตา การได้ยิน มือที่เจ็บ และการทรงตัวล้วนมีผล
- ดูอารมณ์ของท่าน กิจกรรมที่วุ่นวายและเสียงดังเหมาะกับบางคน แต่ทำให้บางคนกลัว
- ให้กิจกรรมมีเป้าหมาย การพับผ้าเช็ดปากสำหรับงานเลี้ยงของชุมชนรู้สึกมีคุณค่ากว่าการฝึกทำเฉย ๆ
แนวทางคร่าว ๆ ตามระยะ
ภาวะสมองเสื่อมมักแบ่งเป็นระยะแรก ระยะกลาง และระยะท้าย สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงป้ายกว้าง ๆ ไม่ใช่กล่องที่แบ่งตายตัว และหลายคนมีทั้งวันที่ดีและวันที่ยากกว่า จึงควรดูจากสิ่งที่คุณเห็นในวันนี้ รายการตามระยะของ Alzheimer’s Foundation of America ก็มีลักษณะคล้ายกัน
| หัวข้อ | ระยะแรก | ระยะกลาง | ระยะท้าย |
|---|---|---|---|
| สิ่งที่คุณอาจสังเกตเห็น | ส่วนใหญ่ยังทำเองได้ การวางแผน ชื่อคนใหม่ ๆ และที่ที่คนพลุกพล่านเริ่มยากขึ้น | ต้องมีคนช่วยเริ่มและช่วยทีละขั้นตอน นึกคำพูดได้ยากขึ้น | ต้องมีคนช่วยในการดูแลประจำวันเกือบทั้งหมด ประสาทสัมผัสสำคัญที่สุด |
| กิจกรรมที่มักเหมาะ | ไพ่ เกมกระดาน ทำอาหาร ทำสวน เขียนบันทึก ออกไปข้างนอก ชมรม | พับผ้า คัดแยกของ ทำอาหารขั้นตอนง่าย ๆ ร้องเพลง อัลบั้มรูป เดินเล่นโดยมีคนพาไป | เพลงโปรด นวดมือ ของนุ่ม ๆ ให้ถือ ฟังคนอ่านให้ฟัง นั่งเล่นนอกบ้าน |
| บทบาทของคุณ | เป็นคู่หู ถามท่านว่าอยากให้ช่วยแบบไหน | เตรียมให้ ทำให้ดู และรับส่วนที่ยากไว้เอง | นำกิจกรรมไปหาท่าน การที่คุณอยู่ด้วยก็คือกิจกรรม |
| ไอเดียเพิ่มเติม | ระยะแรก | ระยะกลาง | ระยะท้าย |
จะเริ่มกิจกรรมกับผู้มีภาวะสมองเสื่อมอย่างไร
เริ่มเล็ก ๆ เริ่มไปพร้อมกับท่าน และทำให้ท่านตอบตกลงได้ง่าย หลายคนยังอยากมีส่วนร่วม แต่วางแผนหรือเริ่มต้นเองได้ยาก
- เลือกช่วงเวลาที่ท่านสดชื่นที่สุด ซึ่งมักเป็นช่วงเช้า
- เตรียมทุกอย่างไว้ก่อน จะได้เริ่มได้ทันที
- ขอให้ช่วย ไม่ใช่ขอให้แสดงฝีมือ “ช่วยกันทำอันนี้หน่อยได้ไหม”
- เริ่มทำเองก่อน พับผ้าผืนแรกให้ดู แล้วให้ท่านมาร่วม การทำให้ดูได้ผลกว่าการอธิบาย
- บอกทีละขั้นตอน
- รับส่วนที่ยากที่สุดไว้เอง Alzheimer’s Association แนะนำให้คุณตวงส่วนผสมเอง แล้วส่งช้อนให้ท่านคน
- ให้ท่านทำในแบบของท่าน ผ้าที่พับไม่เหมือนกันก็ไม่เป็นไร
- หยุดเมื่อไม่สนุกแล้ว การขยับตัวไปมา การขมวดคิ้ว หรือคำว่า “ทำไม่ได้” เป็นสัญญาณให้เปลี่ยนกิจกรรมหรือพัก
ดูเพิ่มเติมที่ วิธีเล่นด้วยกัน และ เคล็ดลับการสื่อสาร
งานบ้านในชีวิตประจำวัน
งานบ้านเป็นสิ่งที่คุ้นเคยและมีประโยชน์ จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่เป็นธรรมชาติ National Institute on Aging ระบุว่าการล้างจาน จัดโต๊ะอาหาร กวาดบ้าน คัดแยกจดหมาย และพับผ้า เป็นกิจกรรมที่หลายคนอาจชอบ อ่านเพิ่มเติมใน งานบ้าน
- พับผ้าเช็ดตัวอุ่น ๆ เทผ้าจากเครื่องอบหรือราวตากลงบนโต๊ะ แล้วนั่งพับข้าง ๆ กัน ต่อมาการลูบผ้าให้เรียบและวางซ้อนกันก็ช่วยได้มากเท่ากัน
- จับคู่ถุงเท้า เริ่มจากถุงเท้าที่สีต่างกันมาก ต่อมาแค่แยกสีอ่อนกับสีเข้มก็เพียงพอ
- จัดโต๊ะอาหาร ส่งของให้ทีละชนิด จัดที่นั่งหนึ่งที่ให้ดูเป็นตัวอย่าง
- ล้างหรือเช็ดจาน ใช้น้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานและจานที่ไม่แตก การนั่งเช็ดจานช่วยให้ขาไม่ล้า
- เช็ดโต๊ะ ส่งผ้าหมาด ๆ ให้หลังมื้ออาหาร เป็นงานจริงสำหรับมือที่อยู่ไม่สุข
- คัดแยกจดหมาย แยกแค็ตตาล็อกและใบโฆษณาเป็นกอง “เก็บไว้” กับ “รีไซเคิล” เก็บบิลจริงไว้ต่างหาก
- ตัดคูปอง ใช้กรรไกรปลายมนกับใบโฆษณาของร้านค้า ต่อมาการวงกลมอาหารที่ชอบก็ได้เหมือนกัน
- คัดแยกเหรียญ แยกเหรียญใส่ถ้วยหรือใส่หลอดเก็บเหรียญ งดของชิ้นเล็กถ้าท่านมักเอาของเข้าปาก
- กวาดหรือปัดฝุ่น ใช้ไม้กวาดเบา ๆ ที่หน้าบ้าน หรือไม้ปัดฝุ่นด้ามยาวที่ใช้ขณะนั่งเก้าอี้ได้
- ช่วยทำอาหาร ล้างผัก ฉีกผักกาด คนอาหาร ส่วนมีดและเตาให้คุณดูแลเอง
- ทำขนมสูตรประจำครอบครัว ใช้สูตรที่ท่านเขียนด้วยลายมือตัวเองถ้ามี ต่อมาท่านเป็นคนชิมก็ได้
- ทำงานเอกสาร พับจดหมาย ใส่ซองและติดแสตมป์ หรือเขียนรายการของที่จะซื้อด้วยกัน
ดนตรี
เพลงที่คุ้นเคยเข้าถึงใจคนได้แม้ในวันที่การพูดเป็นเรื่องยาก เคล็ดลับเรื่องดนตรีของ Alzheimer’s Association แนะนำให้ใช้เพลงที่คุ้นเคย ไม่มีโฆษณาคั่น และปิดโทรทัศน์ ดู กิจกรรมดนตรี
- ทำเพลย์ลิสต์ส่วนตัว เพลงจากช่วงวัยรุ่นและวัยหนุ่มสาวของท่าน เพลงในงานแต่งงาน เพลงจากศาสนสถานที่ท่านไป และเพลงตามวัฒนธรรมของท่าน
- ร้องเพลงตาม เริ่มร้องเองก่อน การฮัมเพลงหรือการฟังก็นับด้วย
- ตีจังหวะ ปรบมือ ตบเข่า หรือตีกลองมือเบา ๆ ทำได้ขณะนั่งและในระยะท้าย
- เต้นรำ เต้นช้า ๆ ในครัว หรือนั่งโยกตัวตามเพลงขณะจับมือกัน
- ฟังเพลงทั้งอัลบั้ม เปิดแผ่นเสียงที่ชอบตั้งแต่ต้นจนจบ พร้อมกาแฟ โดยไม่มีอะไรอื่นมารบกวน
- คุยกันเรื่องเพลง ชวนเล่าเรื่อง ไม่ใช่ถามข้อเท็จจริง “เล่าเรื่องงานรื่นเริงที่เคยไปเต้นรำให้ฟังหน่อย”
- ดูละครเพลงหรือคอนเสิร์ตที่บันทึกไว้ การแสดงที่ท่านเคยชอบเป็นค่ำคืนที่ดี หยุดดูได้ทุกเมื่อ
- เล่นเครื่องดนตรีที่คุ้นเคย คนที่เคยเล่นเปียโนอาจชอบเล่นเพลงง่าย ๆ ต่อมาก็เล่นด้วยกันแค่ไม่กี่โน้ต
- ฟังดนตรีสด คอนเสิร์ตสั้น ๆ ในชุมชนหรือการซ้อมของคณะนักร้อง นั่งใกล้ทางออก
การรำลึกความหลัง: รูปถ่าย สิ่งของ และเรื่องเล่า
เพลิดเพลินกับอดีตด้วยกันโดยไม่ทดสอบความจำ เลี่ยงคำถามอย่าง “จำได้ไหม…” และ “นี่ใคร” แล้วใช้คำชวนแบบปลายเปิดแทน ดู กิจกรรมรำลึกความหลัง
- เปิดดูอัลบั้มรูป พูดสิ่งที่คุณเห็น “ชุดสวยจัง เล่าเรื่องวันนี้ให้ฟังหน่อย” ถ้าท่านเรียกชื่อใครก็ตาม ก็คล้อยตามไป
- ทำกล่องความทรงจำ กล่องรองเท้าที่ใส่ของจากชีวิตของท่าน เช่น บัตรพนักงานหรือสูตรอาหาร หยิบออกมาดูทีละชิ้น
- เริ่มทำสมุดเรื่องราวชีวิต หน้าละไม่กี่รูป พร้อมคำบรรยายตัวใหญ่ ช่วยให้ผู้ช่วยดูแลคนใหม่รู้จักท่าน
- ใช้การ์ดชวนคุย การ์ดชวนคุย จับคู่ภาพกับคำชวนคุยแบบปลายเปิด
- ทำเกมจากรูปครอบครัว จับคู่รูปถ่าย เปลี่ยนรูปของคุณเองให้เป็นเกมจับคู่
- ดูวิดีโอครอบครัวหรือรายการโทรทัศน์เก่า ๆ ชวนกันพูดถึงสิ่งที่เห็น แทนการตั้งคำถาม
- จับสิ่งของจากชีวิตการทำงานของท่าน ประแจ หูฟังแพทย์ หรือสมุดบัญชี มือมักพาไปสู่เรื่องเล่า
- ทำอาหารที่ท่านกินตอนเด็ก ท่านอาจคน ชิม หรือแค่นั่งอยู่ในครัวกับคุณ
- ดูแผนที่ของที่ที่ท่านเคยอยู่ ไล่นิ้วตามถนนที่คุ้นเคยในแผนที่เล่มใหญ่ขณะคุยกัน
กิจกรรมสร้างสรรค์
ศิลปะคือการได้ลงมือทำ ไม่ใช่ผลงานที่เสร็จ ใช้อุปกรณ์แบบผู้ใหญ่และปลอดภัย ดู ศิลปะและงานฝีมือ
- ระบายสีน้ำ กระดาษหนา สีไม่กี่สี ถ้าเริ่มยาก ให้จับมือลากพู่กันเส้นแรก ๆ ไปด้วยกัน
- ระบายสีลายแบบผู้ใหญ่ ลายดอกไม้หรือลายผ้า ไม่ใช่การ์ตูน ภาพระบายสี ของเราใช้บนจอหรือพิมพ์ออกมาก็ได้
- ทำภาพปะติด ฉีกภาพสวน รถ หรืออาหารจากนิตยสาร แล้วติดกาว ต่อมาแค่เลือกภาพก็เพียงพอ
- จัดดอกไม้ ดอกไม้หนึ่งกำจากตลาดกับแจกันหนึ่งใบ ต่อมาใช้ไม่กี่ก้านในขวดโหล
- ถักไหมพรมด้วยกัน ถักเป็นแถวง่าย ๆ ด้วยเข็มขนาดใหญ่ ต่อมาก็ม้วนไหมพรมเป็นก้อน
- ทำการ์ดให้ครอบครัว ปั๊มลาย เซ็นชื่อ หรือตกแต่งการ์ดวันเกิดและการ์ดอวยพรให้คนจริง ๆ
- ปั้นดินเบา กดเป็นจานใบเล็ก ใช้วัสดุไร้สารพิษ และอยู่ใกล้ ๆ ตลอด
- ขัดและทำสีไม้ ชุดบ้านนกที่ตัดไว้แล้วกับกระดาษทราย ไม่ใช้เครื่องมือไฟฟ้า ดู กิจกรรมสำหรับผู้ชาย
- เขียนหรือบอกให้เขียนจดหมาย ถึงหลานหรือเพื่อนเก่า ถ้าเขียนยาก ให้ท่านพูดแล้วคุณเขียน
กิจกรรมกลางแจ้งและการทำสวน
อากาศบริสุทธิ์และแสงแดดเป็นเพื่อนที่ดี ดู กิจกรรมกลางแจ้งและการทำสวน
- รดน้ำต้นไม้ บัวรดน้ำใบเล็กกับกระถางไม่กี่ใบ การรดน้ำทุกวันช่วยให้วันมีจังหวะ
- ปลูกต้นไม้ลงกระถาง วางกระถางบนโต๊ะเพื่อไม่ต้องคุกเข่า ต้นกล้าง่ายกว่าเมล็ด
- ถอนหญ้าหรือเด็ดดอกที่โรย สวมถุงมือ ทำทีละแปลงเล็ก ๆ
- กวาดใบไม้ ทีละพื้นที่เล็ก ๆ ต่อมาการถือถุงขยะให้กว้างไว้ก็เป็นงานจริง
- เดินตามเส้นทางที่คุ้นเคย รอบซอยหรือไปที่ตู้จดหมาย เดินสั้นลงก็ได้
- นั่งเล่นนอกบ้านด้วยกัน เก้าอี้หน้าบ้านในวันที่อากาศไม่ร้อนไม่หนาว ดูเมฆหรือคนเดินผ่าน
- ให้อาหารนก เติมอาหารนกด้วยกัน แล้วนั่งดูจากริมหน้าต่าง
- ล้างรถ ถังน้ำ ฟองน้ำ และบ่ายที่อากาศอบอุ่น การฉีดน้ำล้างล้อเป็นงานขั้นตอนเดียวที่ดี
กิจกรรมผ่านประสาทสัมผัส
การสัมผัส กลิ่น รส เสียง และภาพ ยิ่งสำคัญมากขึ้นเมื่อภาวะสมองเสื่อมดำเนินไป NHS กล่าวถึงดนตรี สิ่งของให้จับ และการนวดมือสำหรับระยะหลัง ๆ ตรวจเรื่องการแพ้และความเสี่ยงสำลักก่อน ดู กิจกรรมผ่านประสาทสัมผัส
- นวดมือ ขออนุญาตก่อนและใช้โลชั่นเล็กน้อย ถ้าไม่แน่ใจเรื่องผิวหรือการแพ้ ให้เลือกแบบไม่มีกลิ่น
- สัมผัสผ้าหลายชนิด ตะกร้าผ้ากำมะหยี่ ผ้าลูกฟูก ผ้าขนสัตว์ และผ้าซาติน ให้ลูบและพับ
- ดมกลิ่นสมุนไพรและกาแฟ ขยี้ใบสะระแหน่หรือใบโหระพาสด ๆ ระหว่างนิ้ว งดกลิ่นแรงถ้าท่านมีปัญหาการหายใจ
- หวีผมให้ท่าน ช้า ๆ และเบามือ ถ้าท่านชอบ
- ใช้ผ้าขนหนูอุ่น ๆ ด้วยกัน เช็ดมือและหน้าในวันที่อากาศเย็น ทดสอบอุณหภูมิก่อน
- สำรวจผ้ากันเปื้อนกิจกรรม กระดุมใหญ่และซิปที่เย็บติดแน่น ตรวจว่าไม่มีอะไรหลุดออกมาได้
- ชิมของโปรด ทีละช้อนเล็ก ๆ ในเนื้อสัมผัสที่ท่านกินได้อย่างปลอดภัย
- เปิดเสียงธรรมชาติ เสียงฝน คลื่น หรือเสียงนกร้อง เบา ๆ
- ดูสิ่งที่เคลื่อนไหวช้า ๆ ตู้ปลา วิดีโอธรรมชาติ หรือภาพหิมะตก
เกมและปริศนา
เกมจะได้ผลเมื่อไม่มีจับเวลา คะแนน หรือแรงกดดัน ถ้าเกมไหนเริ่มรู้สึกเหมือนการสอบ ก็เก็บไปก่อน ดู การเลือกแอปและเกม และ เกมฝึกสมอง
- จับคู่ภาพ จับคู่ภาพ ให้ภาพหงายเปิดไว้ได้ จึงเป็นเรื่องของการสังเกต ไม่ใช่การจำ
- หาภาพที่เหมือนกัน หาภาพเหมือน มีตัวเลือกสองถึงสี่ภาพ คุยกันเรื่องแต่ละภาพไปด้วย
- คัดแยกลงตะกร้า คัดแยกด้วยกัน คล้ายการแยกถุงเท้าบนหน้าจอ
- ต่อจิ๊กซอว์ชิ้นใหญ่ ภาพแบบผู้ใหญ่ จำนวนชิ้นไม่มาก จิ๊กซอว์ภาพ ให้เห็นภาพเต็มตลอด อ่านเพิ่มเติมใน จิ๊กซอว์และปริศนาสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อม
- เล่นไพ่แบบเก่าที่คุ้นเคย เกมไหนก็ได้ที่ท่านเล่นมาหลายปี ต่อมาการแยกไพ่ตามสีก็เป็นเกมในตัวเอง
- เล่นโดมิโน ต่อปลายที่ตรงกัน ต่อมาแค่เรียงตัวโดมิโนเป็นแถวก็ได้
- ลองเกมค้นหาคำตัวใหญ่ เกมค้นหาคำ ของเรา (มีเฉพาะภาษาอังกฤษ) มีคำเรียงแค่แนวนอนและแนวตั้ง และพิมพ์ได้
- ต่อสำนวนที่คุ้นเคย ต่อสำนวน ให้คุณเปิดดูคำตอบได้ทุกเมื่อ
- เล่นบิงโกภาพ บิงโกภาพ เหมาะกับครอบครัวและกลุ่ม ช่วยกันกาการ์ดได้เต็มที่
- เล่นหมากฮอส ไม่ต้องเคร่งกติกา การเดินหมากไปพร้อมกับคุยกันก็นับแล้ว
การเคลื่อนไหว
NIA แนะนำการเดิน จักรยานอยู่กับที่ ยางยืดออกกำลังกาย การโยนลูกบอลนิ่มหรือลูกโป่ง การยกกระป๋องอาหาร และวิดีโอออกกำลังกายสำหรับผู้สูงอายุ ปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มสิ่งใหม่ โดยเฉพาะถ้าท่านมีปัญหาการทรงตัว
- โยนลูกโป่ง นั่งหันหน้าเข้าหากัน ลูกโป่งเคลื่อนช้า จึงรับได้ง่าย
- ทำตามวิดีโอออกกำลังกายแบบนั่ง ที่ทำมาสำหรับผู้สูงอายุ โดยนั่งข้าง ๆ กัน
- ยืดเหยียดด้วยยางยืด ดึงแขนเบา ๆ ด้วยยางยืดแรงต้านต่ำขณะนั่ง
- ยกกระป๋องอาหาร ยกแขนช้า ๆ อาจทำไปพร้อมกับเพลง
- ปั่นจักรยานอยู่กับที่ ปั่นเบา ๆ ไม่กี่นาที โดยมีคุณอยู่ใกล้ ๆ
- เต้นรำกับผ้าพันคอ โบกผ้าพันคอเบา ๆ ตามเพลง จะนั่งหรือยืนก็ได้
- เดินโดยมีจุดหมาย ไปส่งจดหมายหรือไปซื้อกาแฟ การมีเหตุผลที่จะไปทำให้รู้สึกเป็นธรรมชาติ
- พักหายใจด้วยกัน ผ่อนจังหวะไปพร้อมกันด้วย หายใจผ่อนคลาย
กิจกรรมทางสังคม
การมีเพื่อนยังสำคัญแม้ในวันที่จำชื่อได้ยาก และกลุ่มเล็กง่ายกว่ากลุ่มใหญ่ NIA ระบุว่าท่านอาจจำไม่ได้ว่าผู้มาเยี่ยมเป็นใคร แต่ก็มักยังเพลิดเพลินกับการมีคนอยู่ด้วย ดู การไปเยี่ยม
- ให้มีผู้มาเยี่ยมทีละหนึ่งหรือสองคน เยี่ยมสั้น ๆ ในห้องที่เงียบ พร้อมรูปถ่ายให้ดูด้วยกัน
- วิดีโอคอลกับครอบครัว คุยสั้น ๆ ทีละคน ดู โทรศัพท์และวิดีโอคอล
- ลองไปร่วมกลุ่มพบปะแบบสบาย ๆ (memory café) เป็นการพบปะแบบแวะมาได้ไม่เป็นทางการ สำหรับผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อมและผู้ดูแล สอบถามโรงพยาบาลหรือหน่วยงานด้านผู้สูงอายุในพื้นที่ว่ามีที่ไหนใกล้บ้าน
- ออกไปกินข้าวนอกบ้านในช่วงที่คนน้อย NIA แนะนำร้านที่คุ้นเคยและเงียบ ในช่วงเวลาที่คนไม่แน่น และเลือกโต๊ะใกล้ห้องน้ำ
- ไปศูนย์ผู้สูงอายุหรือศูนย์ดูแลผู้สูงอายุกลางวัน ท่านได้มีเพื่อน และคุณได้พักบ้าง
- ใช้เวลากับเด็ก ๆ ให้หลานมาเยี่ยมสั้น ๆ แบบสงบ หรืออ่านหนังสือภาพให้เด็กเล็กฟัง
- อ่านหนังสือพิมพ์ด้วยกันตอนดื่มกาแฟ อ่านพาดหัวข่าวออกเสียง กิจวัตรนี้สำคัญกว่าตัวข่าว
- ช่วยเหลือคนอื่น พับเอกสารสำหรับงานของชุมชน หรือทำการ์ดให้เพื่อนบ้าน
กิจกรรมด้านศาสนาและจิตใจ
ทำตามความเชื่อของท่านเอง หรือไม่ต้องมีก็ได้ NIA แนะนำพิธีที่คุ้นเคย การอ่านบทสวดหรือข้อความทางศาสนา ดนตรีทางศาสนา การสวดมนต์ การทำสมาธิ และพิธีในวันสำคัญ
- ไปร่วมพิธีทางศาสนาที่คุ้นเคย เลือกช่วงที่คนไม่มาก นั่งใกล้ทางเดิน และบอกคนที่นั่นให้รู้เรื่องภาวะสมองเสื่อมของท่าน
- ดูพิธีทางศาสนาทางออนไลน์ ในวันที่การออกจากบ้านเป็นเรื่องหนักเกินไป
- สวดมนต์หรืออ่านด้วยกัน ถ้อยคำที่คุ้นเคย อ่านช้า ๆ ท่านอาจร่วมสวดในส่วนที่จำได้
- ร้องเพลงหรือบทสวดทางศาสนา ตามความเชื่อของท่าน
- รักษาประเพณีในวันสำคัญ เทียนไฟฟ้าแบบใช้ถ่าน คำอวยพร และของตกแต่งที่ท่านใช้เป็นประจำ
- ใช้เวลาเงียบ ๆ ด้วยกัน นั่งในสวนหรือดูพระอาทิตย์ตกด้วยกัน
สัตว์เลี้ยงและสัตว์ต่าง ๆ
NIA แนะนำการให้อาหาร แปรงขน พาเดิน หรือนั่งอยู่กับสัตว์เลี้ยงและอุ้มไว้
- แปรงขนสุนัขหรือแมวที่นิ่งสงบ ลูบยาว ๆ ช้า ๆ
- ให้อาหารสัตว์เลี้ยงด้วยกัน คุณตวง ท่านเท
- พาสุนัขเดินเล่นด้วยกัน คุณเป็นคนถือสายจูง
- อุ้มสัตว์เลี้ยงไว้บนตัก แมวที่นิ่งสงบบนผ้าห่มช่วยให้รู้สึกสงบได้มาก
- ต้อนรับสัตว์ที่มาเยี่ยม สถานดูแลผู้สูงอายุและศูนย์ดูแลกลางวันบางแห่งจัดให้สัตว์มาเยี่ยม สอบถามในพื้นที่
- ให้ตุ๊กตาสัตว์ที่ดูเหมือนจริง ถ้าไม่มีสัตว์เลี้ยง บางคนชอบกอดตุ๊กตาแมวหรือสุนัขที่ดูเหมือนจริง ยื่นให้อย่างเรียบง่าย ไม่ใช่ในฐานะของเล่น และยอมรับถ้าท่านไม่เอา
กิจกรรมตามฤดูกาลและเทศกาล
รักษาประเพณีไว้ แต่ทำให้ง่ายขึ้น NIA แนะนำให้ตั้งความคาดหวังตามจริง และมีมุมเงียบ ๆ ไว้พักในช่วงเทศกาลที่วุ่นวาย
- ตกแต่งบ้านตามเทศกาล พวงมาลัย ของประดับ หรือดอกไม้สดบนโต๊ะ
- ทำขนมช่วงเทศกาล ปั้นแป้งหรือแต่งหน้าคุกกี้ ส่วนเตาอบให้คุณดูแล
- แขวนของตกแต่ง ของประดับแบบไม่แตก ส่งให้ทีละชิ้น
- นั่งรถไปดูไฟประดับ ขับรถสั้น ๆ ตอนค่ำ ไม่ต้องทำอะไรนอกจากอยู่ด้วยกัน
- ปลูกหัวพืชลงกระถาง กดหัวหอมหรือหัวว่านลงในกระถาง แล้วคอยดูหน่อที่งอกขึ้นมา
- แกะข้าวโพดหรือเด็ดถั่ว งานนั่งหน้าบ้านช่วงหน้าร้อน มีชามวางบนตัก
- เขียนการ์ดอวยพรปีใหม่ ท่านเซ็นชื่อ ติดแสตมป์ หรือปิดซอง ส่วนคุณเขียนที่อยู่
ถ้ากิจกรรมไม่เป็นไปอย่างที่คิดควรทำอย่างไร
หยุด แล้วลองอย่างอื่นในโอกาสหน้า NIA แนะนำให้สังเกตความหงุดหงิด และให้ท่านแค่นั่งดูถ้าท่านอยากทำแบบนั้น คำปฏิเสธมักหมายความว่างานยากเกินไป เวลาไม่เหมาะ หรือมีอย่างอื่นรบกวนท่านอยู่ เช่น ความเจ็บปวด ความหิว หรือเสียงดัง ทำให้กิจกรรมเล็กลง ลองในช่วงที่เช้ากว่านี้ หรือเริ่มทำเองแล้วดูว่าท่านจะมาร่วมไหม ดู เมื่อท่านปฏิเสธ และ ความกระวนกระวายช่วงเย็น
หากต้องการจัดกิจกรรมให้แทรกระหว่างมื้ออาหารและเวลาพัก ดู กิจวัตรประจำวันแบบสบาย ๆ หากต้องการของที่เตรียมไว้ใช้ได้เลย ดู กิจกรรมแบบพิมพ์ได้ และถ้าคุณดูแลกิจกรรมกลุ่ม ดู กิจกรรมกลุ่มในสถานดูแลผู้สูงอายุ การพักผ่อนของคุณเองก็สำคัญ ดู การดูแลตัวเองของผู้ดูแล
คำถามที่พบบ่อย
กิจกรรมแบบไหนเหมาะกับผู้มีภาวะสมองเสื่อม
กิจกรรมที่คุ้นเคยซึ่งท่านทำมาหลายปี แล้วปรับให้ง่ายขึ้นเล็กน้อย เช่น พับผ้า จัดโต๊ะอาหาร ทำอาหาร ฟังเพลง ดูรูปถ่าย เดินเล่น ทำสวน และใช้เวลากับสัตว์เลี้ยง เลือกสิ่งที่รู้สึกสมวัยและมีประโยชน์ แล้วทำไปด้วยกัน
กิจกรรมหนึ่งควรใช้เวลานานแค่ไหน
ไม่มีความยาวที่ถูกต้องตายตัว บางวันการพับผ้าเช็ดตัวไม่กี่นาทีก็อาจเพียงพอ อีกวันการอยู่ในสวนหนึ่งชั่วโมงก็อาจรู้สึกสบาย ให้ท่านเป็นคนกำหนดจังหวะ และจบในขณะที่ยังรู้สึกดีอยู่
ถ้าท่านไม่ยอมทำกิจกรรมควรทำอย่างไร
อย่าบังคับ คำปฏิเสธอาจหมายความว่างานนั้นยากเกินไป จังหวะเวลาไม่เหมาะ หรือท่านเหนื่อยหรือไม่สบายตัว ลองใหม่ภายหลัง เสนอแบบที่เล็กลง หรือเริ่มทำเองใกล้ ๆ แล้วชวนท่านมาช่วย
เกมฝึกสมองดีสำหรับผู้มีภาวะสมองเสื่อมไหม
เกมอาจเป็นวิธีใช้เวลาร่วมกันที่น่าเพลิดเพลิน แต่ยังไม่มีเกมใดที่แสดงให้เห็นว่ารักษา ชะลอ หรือหยุดภาวะสมองเสื่อมได้ เลือกเกมที่ไม่มีจับเวลา ไม่มีคะแนน และไม่มีเสียงตอบผิด และมองว่าเป็นกิจกรรมที่ทำร่วมกัน ไม่ใช่แบบทดสอบ
ทำอย่างไรไม่ให้กิจกรรมดูเป็นของเด็ก
ใช้ของจริงที่เหมาะกับผู้ใหญ่ เช่น ผ้าเช็ดตัวจริง สูตรอาหารจริง เพลงและอุปกรณ์ศิลปะสำหรับผู้ใหญ่ และภาพที่มีเนื้อหาแบบผู้ใหญ่ ชวนทำในฐานะงานที่คุณต้องการความช่วยเหลือจริง ๆ และพูดกับท่านอย่างให้เกียรติในฐานะผู้ใหญ่คนหนึ่ง
แหล่งอ้างอิง
เราใส่ลิงก์ไปยังองค์กรและงานวิจัยที่หน้านี้อ้างอิง ทุกแหล่งได้รับการตรวจสอบเมื่ออัปเดตหน้านี้
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association