Mmuae tiawa no
Nneyɛe a ɛyɛ papa ma nnipa a wɔwɔ dementia ne nneyɛe a wɔabɔ wɔn ho dwene dada, a ɛyɛ nnipa pa, na ɛyɛ mmerɛw sɛ wobɛkyɛ: nkɔhwɛ ntoma, nhyehyɛe, adetɔ, nnwom, mfonini a wobɛhwɛ, nantew, aduaba ho adwuma, mmoa ne akwadaa ho anigye. Yiyi deɛ onipa no pɛ dedaw bere a ɛwɔ hɔ, sɛ wobɛboa wɔn wɔ nneyɛe a ɛyɛ den mu, na sɛ wɔhwe ase a, gyae. Anigye a ɛwɔ hɔ wɔ ɛnkyɛn ne nneyɛe no mu.
- Fi onipa no ankorankoro ase: ne adwuma, ne akyidie, ne gyidie ne nnwom a ɔdɔ no yɛ akwan a ɛsɔ mu.
- Ma nneyɛe biara nɔhare sɛ ehia: nkyerɛaseɛ kakraa, nneyɛe kakraa, wo ara wo na wobɛyɛ adwuma a ɛyɛ den no.
- Hwɛ, kyɛ biribi, anaa wotena ho nkyɛn no nso yɛ bi wɔ nneyɛe no mu.
- Gyae anaa sesa nneyɛe no bere a wuhu sɛ wɔayɛ hwe, atirimuɔden anaa abobɔ. Gyae ntɛm yɛ ade a ɛyɛ.
- Sɛ mo di so pɛ no sɛ ɛho hia sen sɛ wobɛyɛ no yiye.
Wɔ kratafa yi so (15 afã horow) .
- Ɛdeɛn na wobɛpaw nneyɛe a ɛfata?
- Ɛdeɛn na wobɛhyɛ nneyɛe ase ne onipa a wɔwɔ dementia?
- Adwuma a wɔyɛ fi ne fie
- Nnwom
- Ɛberɛ a fa so: mfonini, nneɛma ne nkyerɛkyerɛ
- Adwumayɛ ahorow
- Ɛfiase ne nnuam adwuma
- Nneɛma a ɛfa ahusɛm ho nneyɛe
- Nneyɛe ne nsɛmfua ahorow
- Nsensɛn
- Nneyɛe a ɛfa nnipa ho
- Gyidie ne honhom ho nneyɛe
- Mmoa ne anomaa
- Ɛberɛ ahorow nneyɛe
- Sɛ nneyɛe bi nyɛ adwuma a?
Nneyɛe a ɛyɛ papa ma onipa a wɔwɔ dementia yɛ nea ɔbɛtumi ayɛ dada, a wɔde sɛnea ɛyɛ mmerɛw abɔ ho ban, na wɔyɛ no wɔ obi a ɔde ne ho to so no ho. Ɛnnɛ, yɛde nneyɛe ahorow 101 aba, wɔakyekyɛ wɔn ho ɔkwan so, ne sɛnea wobɛhyehyɛ ne sɛnea wobɛma no ayɛ mmerɛw sɛ ɛyɛ den. Wɔrenhia nneɛma a ɛyɛ den, na wɔrenhia sɛ wobɛwie biribiara. Adwuma a ɛyɛ anigye bi ka sɛ wobɛpɛ ntoma baabi a wobɛkɔ akyɛ ne kɔfi a mo nyinaa mo ka.
Ɛdeɛn na wobɛpaw nneyɛe a ɛfata?
Paw dedaw onipa no, nnyɛ nkyerɛwde no: fi deɛ ɔpɛ dedaw ne deɛ ɔtumi ayɛ ɛnnɛ ase.
- Susuw ne adwuma ne nneyɛe a ɔpɛ. Alzheimer’s Association ka sɛ ɔbaabaa a na ɔyɛ adwuma wɔ ofis mu ebia ɔbɛpɛ sɛ ɔbɛhyehyɛ sika anaa ɔbɛhyehyɛ nkrataa, na ɔbaayɛfo a ɔdɔ nnua ebia ɔpɛ nnua adwuma.
- Hwehwɛ nea wɔyɛ daa. Sɛ wo papa de afiri ayi da biara a onni a obiara nkɔ no, fa saa nneyɛe no to da no mu.
- Hwɛ nneyɛe a onipa no tumi yɛ. Atirimuɔden, ahunu, ntiesɛm, nsa a ɛyɛ yaw ne ɔsoro ho nhyehyɛe, nyinaa yɛ hia.
- Hwɛ ne ahoɔden. Nneyɛe a nnipa pii wɔ hɔ ne nneyɛe a ɛyɛ dɔɔso a nnipa bi pɛ, na ɛbɛyɛ den ma afoforo.
- Ma no botaeɛ. Ntoma a wɔrehyehyɛ ma asɔre ayaayaa bi yɛ anigye sen sɛ wobɛyɛ nneyɛe a ɛyɛ nea ɔbɛyɛ ne ho nkutoo.
Nkyerɛaseɛ a ɛyɛ mmerɛw sɛnea ɛte
Wɔka dementia ho sɛ ɛwɔ mfiase, ɛwɔ mfiase ne ɛwɔ awiei mu. Saa frɛ yi yɛ mmara a ɛnyɛ den, na nnipa pii wɔ nnɛ a ɛyɛ papa ne nnɛ a ɛyɛ den, enti hwɛ deɛ wuhu ɛnnɛ. Alzheimer’s Foundation of America ho nkyerɛaseɛ a ɛfa mfeaeɛ ho nso di akwan a ɛte saa.
| Asɛm | Mfiase | Ɛmfiase ne ɛmfinimfini | Awiei |
|---|---|---|---|
| Deɛ wubehu | Ɔtumi di ne ho so sɛ ɛnnɛ; nhyehyɛe, din foforɔ ne beaeɛ a nnipa pii wɔ hɔ bɛyɛ den | Ehia mmoa sɛ ɔbɛhyɛ ase ne sɛ ɔbɛtena nkyɛmu so; nsɛm bɛba ntɛm | Ehia mmoa wɔ adwuma a ɛda so pɛ mu; nneyɛ ne ho a ɛyɛ hia paa |
| Nneyɛe a ɛfata daa | Kaad, nneyɛe a wɔde nkyerɛwde, adetɔ, nnwom ne kɔ fam | Adetɔ a ɛyɛ nketewa, nnwom, mfonini nhwɛso, nkɔ a wɔkɔ akyiri | Nnwom a ɔpɛ, nsa a wɔbɛhwe, biribi a ɔbɛkyɛ, nkenkan, nkɔ ɔpon mu |
| Wo adwuma | Ɔpɛfo: bisa sɛ ɔpɛ mmoa dɛn | Hyehyɛ, kyerɛ, fa nneyɛe a ɛyɛ den no ankasa | Fa nneyɛe no kɔ ne nkyɛn; wo ne ne nkyɛn ne nneyɛe no |
| Nneyɛe a ɛka ho | Mfiase | Ɛmfiase ne ɛmfinimfini | Awiei |
Ɛdeɛn na wobɛhyɛ nneyɛe ase ne onipa a wɔwɔ dementia?
Hyɛ ase nketewa, hyɛ ase wɔ ne nkyɛn, na ma ɛyɛ mmerɛw sɛ ɔbɛka ayɛ. Nnipa pii ka pɛ sɛ wɔbɛka ho, nanso ɛyɛ den ma wɔn sɛ wɔbɛhyehyɛ anaa wɔahyɛ ase.
- Paw bere a ɛyɛ ne bere pa, a ɛtɔ so yɛ anɔpa.
- Hyehyɛ nneɛma nyinaa ansa na, na wobɛtumi afi ase ntɛm.
- Srɛ mmoa, nnyɛ anigye a wɔde kyerɛ: “Wobɛtumi aboa me wɔ eyinom mu anaa?”
- Fi ase wo ara. Kɔ fa ntoma a ɛdi kan na ma no nso ne wo ka ho. Nhwehwɛ nnye sen ɛma wɔkyerɛ.
- Ma akwan kakraa biara.
- Fa ɛyɛ den no. Alzheimer’s Association ka sɛ wo ara wo hyehyɛ nnuane no, afei hyɛ kɔkɔ no ma no nsɛɛ.
- Ma ɛnyɛ ne akwan. Ntoma a wɔayɛ wɔn de sɛnea ɔpɛ no yɛ papa.
- Gyae bere a ɛnyɛ anigye bio. Ɔsɔ nkyɛn, ɔkyɛ anaa “Me nni ntumi” yɛ nsɛnkyerɛnne sɛ wɔsesa anaa wɔma wɔn ahome.
Hwɛ nso sɛnea wobɛtena ka ho ne nkyerɛkyerɛ a ɛfa nkasa ho.
Adwuma a wɔyɛ fi ne fie
Fie adwuma yɛ nea onipa no ayɛ daa, na ɛboa, enti ɛyɛ baabi a ɛyɛ papa sɛ wobɛfi ase. National Institute on Aging ka nneyɛe a nnipa pii anigye wɔ mu sɛ nkotosrɛ, ahyehyɛ aduane, sɛ wobɛpam fie, ahyehyɛ nkrataa ne ntoma a wɔayɛ. Kɔ fie adwuma ho mu bio.
- Fa ntoma a ɛhyew hyew. Fa bɔɔsikɛt a ɛfiri dryer no to ntabɔ so, na fa ntoma no bɔ fa ho. Akyiri no, sɛ wobɛpam ne ɛkyerɛ ntoma a wɔaboa no ayɛ papa.
- Ka nsɔhwɛ abɔnten. Fi ase wɔ nsɔhwɛ a ɛyɛ nea ɛtwa ho pɛpɛɛpɛ. Akyiri no, sɛ wobɛkyɛ nsɔhwɛ fitaa ne nea ɛyɛ dɛɛdɛ ayɛ no.
- Hyehyɛ aduane. Ma ɔno ne nneɛma koro bio ma no. Hyehyɛ baabi koro sɛ ɔbɛhwɛ.
- Hohoro anaa tew nkɔm. Nsuo a ɛyɛ hyew ne nkɔm a wɔrenbu. Sɛ ɔtena fofor a ɛyɛ mmerɛw sɛ wɔatew nan.
- Pɛ aboboɔ. Ma no abɔnten a ɛyɛ nkyɛ ɛda adekyee. Ɛyɛ adwuma a ɛyɛ nea ne nsa a ɔnyɛ nti tumi yɛ.
- Hyehyɛ nkrataa. Fa katalɔg ne nkrataa a ɛnyɛ den no kɔ “kɔ nsa” ne “fa adi” mu. Fa nkrataa a ɛyɛ nokwar no kɔ akyɛ.
- Tu kupɔn. Fa kwan a ɛyɛ nketewa ne nsɛnsɛn sika. Akyiri no, sɛ wobɛkyerɛ nneɛma a ɔpɛ no ayɛ papa.
- Hyehyɛ sika. Hyehyɛ sika a ɛwɔ mu wɔ nkyɛn anaa fa wɔ mu. Sɛ onipa no de nneɛma kɔ ne ano a, nnyina nneɛma ketewa.
- Fa ntwa anaa hohoro. Fa ntwa a ɛyɛ nketewa wɔ ɔporɔw so, anaa fa nnwuma a ɛyɛ tenten wɔ sitoo so afiri sɛ wotena.
- Boa nnuane. Sa nkɔm, tew nhahan, bɔ nhuruw. Wo ara wo di mpaboa ne ɔhyew.
- Yɛ aduane a ɛwɔ abusua mu. Fa nkyerɛwde a wɔde ne nsa kyerɛw no sɛ wowɔ no. Akyiri no, ɔbɛtumi ayɛ nea ɔsɔ nnuane.
- Yɛ ofis adwuma. Pam nkrataa, tew nkrataa ne nkyerɛw mu, anaa kyerɛw nkrataa a wɔde tɔ nneɛma so ne wo ho.
Nnwom
Nnwom a wɔanya kɔ akyiri ka nipa pii a nsɛm ahyɛ wɔn den. Alzheimer’s Association ho nkyerɛkyerɛ a ɛfa nnwom ho ka sɛ nnwom a wɔayɛ dada, nnwom a wɔnnɔ nkɔsɔfoɔ ne TV a wɔatwe. Hwɛ nneyɛe a ɛfa nnwom ho.
- Yɛ wo ankasa nnwom ntɔn. Nnwom a ɔtee wɔ ne mmofra ne ne mmofraase mu, ne ne ayeforo ne ne ɔman.
- Ka nnwom a ɔbɛka no. Fi ase ka wo ara. Sɛ wɔsɔ ndɔ anaa wɔte nnwom no nso ka ho.
- Di nkyɛn. Pa nsa, pa ne nkɔm anaa bɔ ɔdrum ketewa. Ɛyɛ adwuma wɔ ɔtenaa mu anaa wɔ awiei mu.
- Di nnwom. Di nnwom ntɛm wɔ aduaba ase, anaa sɔ nkɔm wɔ ɔtenaa mu bere a mo nyinaa mo nsa abɔ.
- Tie album a ɔpɛ nyinaa. Nnwom a ɔpɛ mpo nyinaa, ne kɔfi, na biribiara nni hɔ.
- Ka nnwom ho asɛm. Frɛ nkɔmhyɛ, nnyɛ nsɛm a ɛyɛ nokware: “Ka me ntam a wokɔɔ sɛ wɔrekyeɛ no.”
- Hwɛ nnwom a wɔfa de ayɛ fidie anaa nnwom a wɔayɛ wɔ mpɔtam. Ɛwɛn a onipa dɔ bɛyɛ anwummere papa. Yɛ ntɛm wɔ bere biara.
- Gyina ɔpira a ɔwɔ no so. Ɔpianoo a na ɔyɛ dwumadi no ebia ɔbɛpɛ nnwom a ɛyɛ nketewa; akyiri no, nnwom ne nsɛ bi.
- Tie nnwom a wɔayɛ ɛberɛ no. Nnwom ketewa a wɔayɛ wɔ mpɔtam anaa asɔre nnwom a wɔrehyehyɛ. Fa wo ho ti ɛbɔnhwa no ho.
Ɛberɛ a fa so: mfonini, nneɛma ne nkyerɛkyerɛ
Fa ɛberɛ a fa so di anigye wɔ mu ne obiara, a ɛnyɛ sɛ wɔbɛhwehwɛ no. Gyae “Wo kae…?” ne “Hena ni yi?” na mmisa nsɛm a ɛma ɔbɛka ho asɛm. Hwɛ nneyɛe a ɛfa ɛberɛ a fa so ho.
- Hwɛ mfonini album. Ka deɛ wuhu: “Ntama yi yɛ fɛ! Ka me deɛ ɛbaa saa da no ho asɛm.” Gyina din biara a ɔde ka no so.
- Yɛ ɛberɛ a fa so ntotoho. Sanba bi a wɔahyɛ ne nneɛma a efi ne asetena mu, te sɛ ne adwuma kaad anaa aduane ntwerɛ. Yi nneɛma no fi mu nkakrankakra.
- Fi nkyerɛwde a ɛyɛ ne asetena ho kɔ ase. Mfonini kakraa wɔ kwan biara so ne nkyerɛwde a ɛyɛ kɛse. Ɛboa ɔboafoɔ foforɔ sɛ ɔbɛhu onipa no.
- Fa nkyerɛwde a ɛka ho asɛm. Nkyerɛwde a ɛka ho asɛm de mfonini ne asɛmmisa a ɛmmue ka ho.
- Yɛ abusua mfonini adetɔ. Mfonini nnɔnhwerɛ de wo ankasa mfonini yɛ adetɔ a ɛhyɛ nnɔnhwerɛ ntɔn.
- Hwɛ fie vidio anaa TV a ɛyɛ dedaw. Ka ho asɛm ne wo ho sɛ mo nyinaa mo hwɛ, na mma wo mmisa nsɛm.
- Di nneɛma a ɛfa ne adwuma ho. Apɔnkyɛ, stethoscope anaa nkaebɔ. Nsa ka ɛma nsɛm ba.
- Yɛ aduane a ɔde kɔɔ ne mmofraase. Ɔbɛtumi asɔ nkɔm, ahunu ɛnam, anaa atena wo nkyɛn wɔ aduaban mu.
- Hwɛ mpɔtam a ɔtenaa. Hwɛ nkwan a ɔnim wɔ atlas kɛse so bere a mo rekasa.
Adwumayɛ ahorow
Adwumayɛ yɛ ade a wɔyɛ, na ɛnyɛ nea ɛba awiei. Ma nneɛma a wɔde yɛ adwuma nyɛ adult ne nea ɛyɛ mmerɛ. Hwɛ adwumayɛ ne nsanyɛ.
- Di adwene ne watercolor. Pɛpa a ɛyɛ den ne nsuo nsɔsoɔ kakraa. Sɛ ɛyɛ den sɛ wobɛhyɛ ase a, boa sɛ mo nyinaa mo fi ase.
- Kyerɛ adult nsɛnnɛ. Nhwiwiɛ anaa ntoma a wɔde ayɛ nsɛmfua, nnyɛ nneɛma a wɔayɛ ma mmofra. Yɛn nsɛnnɛ pɛpa yɛ adwuma wɔ screen so anaa wɔde ayɛ wɔ pɛpa so.
- Yɛ collage. Tew mfonini a wɔde ayɛ magazine a ɛka atare, kar anaa aduane ho, na fa to pɛpa so. Akyiri no, sɛ wɔpaw mfonini no nko ara ye.
- Hyehyɛ nhwiren. Nhwiren a wɔtɔn wɔ sitoo mu ne kwan bi. Akyiri no, nhwiren kakraa wɔ ɔkuruwa mu.
- Knit anaa crochet bom. Nkotodwe a ɛyɛ nketewa wɔ nkwankwaa a ɛyɛ kɛse so. Akyiri no, sɛ wɔbɛtwitwa nkwankwaa.
- Yɛ kaad ma abusua. Yɛ, kyerɛ din anaa hyehyɛ ayɛdeɛ ne ayaresa kaad ma nnipa a ɛyɛ nokware.
- Bɔ air-dry clay. Pae ɔkwan kakraa. Fa nneɛma a ɛnyɛ nnuru di dwuma na tena nkyɛn.
- Sanda na hyɛ dua so. Birdhouse a wɔatwa ne nkyɛn ne sandpaper, a ɛnyɛ power tools. Hwɛ nneyɛe ma mmarima.
- Kyerɛw anaa ka nkrataa. Ma ɔbaabaa anaa ɔdamfo a wɔadi kan. Sɛ kyerɛw ɛyɛ den a, ɔka na wo kyerɛw.
Ɛfiase ne nnuam adwuma
Mframa a ɛyɛ fofor ne owia ye ɔkɔnhyɛ. Hwɛ nneyɛe a ɛfa ɛfiase ne nnuam adwuma ho.
- Di nnuam so nsuo. Sɔ ketewa ne nkɔnkɔ kakraa. Da biara nsuo a wo di no ma da no wɔ ntetee.
- Dua kɔkɔ bi. Fa so wɔ abɛnkyɛ so na obiara mmɔ ɔfɛ. Nkoko ketewa yɛ mmerɛ sen nkɔnkɔ.
- Yi nkɔnkɔ anaa tu nnuam. Fa nsaho a ɛyɛ ba, yɛ ɔpɔnkɔ kakraa.
- Hohoro nhahan. Yɛ mpɔtam kakraa. Akyiri no, sɛ wobɛkyere ɔpɛn a ɛyɛ den ayɛ adwuma nokware.
- Tia akwan a wonim. Wɔ dan no ho anaa kɔ nkrataa nsie no so. Ntakra ara ye.
- Tena ɛfiase ne wo. Ɔsɔfo a ɛwɔ abɔnten bi wɔ owia a ɛyɛ dɔɔso. Hwɛ ɔpɔ anaa nnipa a wɔatwa mu.
- Di anomaa so aduane. Hyehyɛ nsuo ma anomaa ne mo nyinaa, na hwɛ fi windo ase.
- Sa ɔkɔ. Bokɔ, sɔngo, owia a ɛyɛ anwummere. Sa nkɔtɔ no yɛ adwuma a ɛyɛ nketewa ne baako.
Nneɛma a ɛfa ahusɛm ho nneyɛe
Atoɔ, ahonhom, nkɔm, nnwom ne mfonini yɛ hia sen ɛberɛ a dementia rekɔ anim. NHS ka nnwom, nneɛma a wɔde di dwuma ne nsa a wɔsa ma awiei mu. Hwɛ ansa na ɛnyɛ ɔkwan a ebia sɛ ɛbɛma ɔkɔsɔ anaa ɔbɛtɔ ɔhom. Hwɛ nneyɛe a ɛfa ahusɛm ho.
- Sa nsa. Srɛ ɔkwan a ɛfiri ɔbɔ ne kwan. Fa sweetɛ a ɛnnwene mma sɛ ɔhwɛ ne nhoma anaa ne nsa ahyɛ.
- Hwe nkwaa. Basket a ɛwɔ velvet, corduroy, wool ne satin ma ɔbɛsa na ɔbɛsɔ.
- Hwɛ aduru ne kɔfi a ɛtɔ mu. Pae mint anaa rosemary a ɛyɛ foforɔ ka nsa mu. Mma ahoɔfɛ a ɛyɛ den ka onipa a ɔwɔ ahome mu ha.
- Ma ne tisi. Fa brɔɔsi ka ne tisi, sɛ ɔpɛ.
- Ma akɔnnɔ ahoɔden ntama bi. Ma nsa ne ahyia nyinaa ma sɛ ɛyɛ ahuhuru. Hwɛ ahoɔden no ansa na.
- Hwehwɛ aduane apron. Bɔtɔn kɛse ne ntiboa a wɔde ahyɛ kɔɔsɔɔ. Hwɛ sɛ biribiara nni hɔ a ɛbɛyɛ den.
- Di dɔ tɔ bi. Nsɛ kakraa, wɔ abɔde a ɔbɛtumi adi so yie.
- Tie ɛfiase nnwom. Osuo, mpoma anaa nsɛnnɛ a ɛyɛ nketewa.
- Hwɛ biribi a ɛyɛ ntwentwen. Nsuo a nnuane wɔ mu, vidio a ɛfa ɛfiase ho anaa asuo a ɛrepɛ.
Nneyɛe ne nsɛmfua ahorow
Nneyɛe yɛ ade bere a bere nni hɔ, nkɔmhyɛ ne ɔhaw nni hɔ. Sɛ ɛba sɛ ɛreyɛ te sɛ nsɔhwɛ a, gyae. Hwɛ nneyɛe a wɔpaw ho ne nneyɛe a ɛfa adwene ho.
- Di mfonini nnɔnhwerɛ. Mfonini nnɔnhwerɛ ma mfonini no te so, enti ɛyɛ ade a wohu, nnyɛ ade a wukae.
- Hwehwɛ mfonini a ɛte saa. Hwehwɛ ɛte saa de nnwinnade ɛnna kɔsi anan. Ka mfonini biara ho asɛm.
- Hyehyɛ wɔ nkotɔ mu. Hyehyɛ bom te sɛ nsɔhwɛ hyehyɛ wɔ screen so.
- Yɛ jigsaw a ɛyɛ kɛse. Mfonini a ɛyɛ adult, ɛpam kakraa. Mfonini mfiase ma mfonini nyinaa hwɛ ɛda so. Hwɛ nso nnɔnhwerɛ ma dementia.
- Di kaad a wɔdi dedaw. Biribiara a wɔdii mfe pii. Akyiri no, sɛ wɔhyehyɛ kaad no sɛ ɛyɛ nkyerɛ ɛyɛ ade a ɛyɛ nneyɛe ankasa.
- Di dominoes. Ka nsɛ no ntam. Akyiri no, sɛ wɔhyehyɛ nkɔngo nko ara ye.
- Yɛ nsɛmfua a ɛyɛ kɛse. Nsɛmfua ahwehwɛ wɔ nkyɛn ne ɔkwan, na wɔbɛtumi atwa mu.
- Ka nsɛm a wɔaka dedaw a ɛda so. Ka nsɛm no awiei ma wo tumi kyerɛ awiei no bere biara.
- Di mfonini bingo. Mfonini bingo yɛ mmofra ne nnipa pii. Boa ma wɔmfa kaad no nhyɛ hɔ.
- Di checkers. Mma mmara no nni hɔ kɛse. Sɛ wɔrekɔ nkɔm mu bere a wɔreka asɛm no nso yɛ adwuma.
Nsensɛn
NIA ka sɛ tantan, bere a wɔrekɔ ɛfiase, bɔ bɔɔlo, nsɛnnɛ a ɛyɛ den, kyerɛ nnuane ne mfonini a ɛfa nkɔfoɔ ho. Hwɛ ansa na woafi ase biribi foforɔ, titiriw sɛ wo tumi yɛ hwe.
- Tow bɔɔlo. Fa mo nyinaa mo hwɛ ɔkwan. Ɛrekɔ ntɛm, enti ɛyɛ mmerɛ sɛ wobɛkyere.
- Di vidio a ɛfa nsensɛn ho, a wɔayɛ ma nkɔfoɔ. Mo nyinaa mo di nkyɛn.
- Sensɛn ne band. Tew nsa a ɛyɛ nkakrankakra wɔ band a ɛyɛ nketewa so bere a ɔtena.
- Sɔ ɛpɔ kan. Fa nsa nkɔ soro bere a ɛyɛ nkakrankakra, ebia wɔ nnwom so.
- Di stationary bike. Nkɔnnɛ nketewa a ɛyɛ mmerɛ, wo ne no.
- Di nnwom a ɛfa scarves. Hwa scarves a ɛyɛ nketewa wɔ nnwom so, bere a ɔtena anaa ɔsɔre.
- Tu kwan a ɛwɔ botaeɛ. Kɔ de kaad kɔ poso anaa kɔ kɔfi ntɔ. Botaeɛ a ɛyɛ papa ma kwan no yɛ mmerɛ.
- Hwɛ ahome ntɛm mu. Ma mo nyinaa mo dan mo ho ntɛm wɔ ahome a ɛyɛ mmerɛ mu.
Nneyɛe a ɛfa nnipa ho
Nnipa a wɔbɛka ho ma nkɔm a ɛyɛ den no ho hia, na nnipa kakraa yɛ mmerɛ sen nnipa pii. NIA ka sɛ ebia onipa no ntumi nkae nea ɔbɛba no din, nanso ɔbɛtumi anya anigye wɔ wɔn mu. Hwɛ nea ɛfa asomdwoe ho.
- Fa nnipa baako anaa mmienu ba. Ntɛm nkɔ wɔ dan a ɛyɛ dwodwoo mu, na mfonini wɔ hɔ.
- Frɛ abusua video. Frɛ ntɛm, ɛnyɛ nnipa pii bere koro. Hwɛ telifon ne video.
- Yɛ memory café. Nnipa a wɔba bere biara wɔ hɔ ma nnipa a wɔwɔ dementia ne wɔn a wɔhwɛ wɔn. Bisa wo mpɔtam nkwagyeɛ akuo nea ɛwɔ hɔ.
- Kɔ aduane wɔ bere a ɛnyɛ den. NIA ka sɛ kɔ aduaban a wɔadi kan a ɛyɛ dwodwoo wɔ bere a nnipa nyɛ den, na ɛbɛyɛ sɛ ɛwɔ ntamadan biara ntam.
- Kɔ ahoɔden ɔsɔfoɔ ɔpɛ anaa adwuma bere. Nnipa a wɔwɔ hɔ ma wɔn ne ɔhome ma wo.
- Di bere wɔ mmofra nkyɛn. Mmofra a wɔbɛba ntɛm a wɔrenhyɛ ɔkwan, anaa kenkan nhoma ma ɔba ketewa.
- Kyerɛ nkrataa wɔ kɔfi ho. Ka mfonini no ho asɛm. Ɛho hia sen nsɛm no.
- Boa obiara. Pam asɔre nhoma anaa yɛ kaad ma ɔfranka.
Gyidie ne honhom ho nneyɛe
Di onipa no ankasa akwan anaa biribiara a wɔnni. NIA ka sɛ asɔre a wɔnim, nsɛm, nnwom a ɛyɛ kronkron, mpaebɔ, susuw ne ayɛyi nneyɛe.
- Kɔ asɔre a wɔnim. Paw bi a ɛyɛ dwodwoo, tena asennkyɛn ho, na ma nnipa a wɔwɔ hɔ nim sɛ wɔwɔ dementia.
- Hwɛ asɔre wɔ intanɛt so bere a ɛyɛ den sɛ wobɛkɔ.
- Mpae anaa kenkan nhoma. Nsɛm a wonim, a wɔka ntɛm. Ebia ɔbɛka ho sɛ ɔnim nsɛm no.
- Ka nnwom a ɛfa gyidie ho. Nnwom a wɔayɛ wɔ wɔn gyidie mu anaa nnwom a ɛyɛ kronkron.
- Di ayɛyi nneyɛe. Ɛwɔ kanea a ɛyɛ batrɛe, mpaeɛ, ahoɔfɛ a wɔde dii dwuma daa.
- Tena asomdwoe mu. Tena ɔpɔn mu anaa hwɛ owia a ɛrekɔ ntɔ.
Mmoa ne anomaa
NIA ka sɛ wɔbɛtumi adidi, aboa, akyɛ anaa atena ɔmoa ho nkyɛn, ma ahyɛ nkɔnkɔ.
- Boa ɔkraman anaa ɔsɔre a ɔyɛ dwoo. Fa nkɔm nketewa a ɛyɛ mmerɛ, nnyɛ ɔkɔ ɛnhwɛ.
- Di mmoa no nkyɛn. Wo ara wo tim; ɔno nso ɔma.
- Tɔ kraman no nkyɛn. Wo ara wo kyere ne kɔkɔ.
- Kyɛ mmoa no wɔ wo ɔpɛ so. Ɔsɔre a ɔyɛ dwoo wɔ ntama so ebia ɛbɛboa.
- Frɛ mmoa a wɔba. Ebia baabi a wɔhwɛ nnipa anaa ɔsɔre nneyɛe sɛ mmoa bɛba. Bisa wo mpɔtam.
- Ma mmoa a ɛyɛ nea ɛte sɛ nnipa. Sɛ wonni mmoa a, ebia ɔbɛpɛ sɛ ɔbɛkyɛ ɔkraman anaa ɔsɔre ahyɛ nkɔm. Ma ɛnyɛ sɛ ɔyɛ akyɛdeɛ, na gye ne animtiaa.
Ɛberɛ ahorow nneyɛe
Fa ɛberɛ ahorow kɔ ɛkyɛ, nanso yɛ ɛnyɛ den. NIA ka sɛ wo ara wo hwɛ nokwar na hyɛ nea ɛyɛ nketewa ama ahomegyeɛ bere a ɛyɛ den.
- Yɛ ayɛ ɛberɛ no. Ɔbɛ, ɛsɛ ne nnua anaa aduane wɔ ntamadan so.
- Yɛ ɛberɛ a wɔde di anigye. Fa ɔfɛ kyɛ nkwan anaa ɔbɔ ne nsuo. Wo ara wo sɔ ɔfɔ no.
- Hyɛ nhyehyɛe. Nhyehyɛe a ɛnyɛ hwe, wɔma wo baako baako.
- Kɔ hwɛ hyerɛn. Anwummere nantew kakra nni nea ɛhwehwɛ sɛ wɔbɛfa mo.
- Dua aboɔdeɛ a ɛyɛ osu. Dua aboɔdeɛ wɔ nkɔnkɔ mu wɔ ɛbɔ mu, na hwɛ nkɔnkɔ.
- Bɔ abɔde anaa tu. Adwuma a wɔyɛ wɔ ntamadan wɔ osuo mu, bere a wo ti so yɛ ahwɛ ɛnsɔ.
- Kyerɛ ayɛ kaad. Wɔ ankasa ɔbɛtwe ne din, ahyɛ ne nkyerɛ, wo ara wo ka nkyerɛwde.
Sɛ nneyɛe bi nyɛ adwuma a?
Gyae, na sɔ hwɛ ɔkwan foforɔ bere foforɔ. NIA ka sɛ hwɛ ahohiahia, na ma onipa no nhwɛ nea ɛreyɛ sɛ ɔpɛ. Sɛ ɔka “daabi” no, ebia nneyɛe no yɛ den, bere no nyɛ yiye, anaa biribi foforɔ ahaw no, te sɛ yaw, ahoɔden a ɛkɔ so anaa nsɛnnɛ. Ma ɛyɛ nketewa, fi ase ntɛm wɔ da no mu, anaa fi ase wo ara na hwɛ sɛ ɔbɛka ho. Hwɛ sɛ wɔka ‘daabi’ ne anwummere ahohiahia.
Sɛ wopɛ sɛ wobɛhyehyɛ nneyɛe ntam wɔ nnuadeɛ ne adeda mu, hwɛ ɛda a ɛyɛ dwodwoo. Sɛ wopɛ nneɛma a wobɛtumi de ayɛ adwuma, hwɛ nneyɛe a wɔde kyerɛ, na sɛ wo di kwan wɔ ɔsɔhyɛ mu a, hwɛ nneyɛe ma ɔsɔhyɛ. Wo ankasa ahome nso ho hia: hwɛ ɔhwɛfo ankasa ahome.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Nneyɛe bɛn na ɛyɛ papa ma obi a ɔwɔ dementia?
Nneyɛe a onipa no ayɛ kyerɛ mfe pii, a wɔadi kakra: nkɔhwɛ ntoma, nhyehyɛ aduane, adetɔ, nnwom, mfonini a wobɛhwɛ, nantew, aduaba ho adwuma ne mmoa ho bere. Yiyi nneyɛe a ɛyɛ nea nipa pɛ na ɛboa, na mo ara mo nyinaa mo yɛ no.
Bere bɛn na nneyɛe biara bɛtena?
Bere a ɛsɛ sɛ ɛtena no nni hɔ mmara. Nkɔhwɛ ntoma nkakrankakra bi ara bɛtumi aboa wo ɔberɛ bi, na aduaba ho adwuma nnɔnhwerɛ bi nso bɛyɛ mmerɛw ɔberɛ foforɔ. Ma onipa no ara ka nnyinasoɔ no na gyae bere a ɛda so ara yɛ anigye.
Dɛn na ɛbɛyɛ sɛ onipa no animtiaa nneyɛe bi?
Nnyɛ ntɔ mu. Sɛ ɔka 'daabi' a, ebia nneyɛe no yɛ den ma no, bere no nyɛ yiye, anaa ɔayɛ hwe anaa ɔnyɛ yie. Yɛ bio bere foforɔ, yɛ nneyɛe a ɛyɛ nketewa, anaa fi ase yɛ adwuma no nkyɛn na frɛ no ka ho.
Adwene nneyɛe ayɛ papa ma nnipa a wɔwɔ dementia anaa?
Nneyɛe biara nni hɔ a wɔakyerɛ sɛ ɛbɔ dementia ho ban, ɛma ɛyɛ mmerɛw anaa ɛgyina so. Paw nneyɛe a bere, nkontaabu anaa nsɛnkyerɛnne a ɛgyina ɔfɛw ho nni mu, na fa sɛ anigye a mo nyinaa mo yɛ, na ɛnyɛ sɔhwɛ.
Sɛnea mebɛyɛ na nneyɛe no annyɛ akwaadaa?
Fa ahodie a ɛyɛ nea nkɔ ara ne nea ɛsɛ ara: nsa a ɛyɛ nea wɔde di dwuma, nkyerɛwde a wɔde kyerɛ aduane, nnwom a adult ne nneyɛe ahorow ne mfonini a ɛfa adult asetena ho. Ka adwuma no sɛ mmoa a ɛho hia wo ankasa, na ka nipa no ka sɛ onipa a ɔyɛ.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association