Naitchuaq kiun
Aktigniqaqtut iḷitqusiat atuġait aktigniq: suunmik, naŋniġmik, nigiñmik, naalaġniġmik, tautukkunmik. Imaittuat: argak sukatchumiqługu massage-giñiq, savautinik aqłaktaanik imaqaqtuq, nautchiaq uqsruqtuq naŋniġiñiaqqun, nuna naalaġniġlugu, timmiaġmiñik tautukkun igalaam savaaŋani. Atuqtuat tamainni sivunniuġniqmi, aŋiqatigiŋŋaruq sivunniuġniq qaaŋani. Sivulliqpaŋa qimilġuutiq nalunaiqsiniq: iġñiq uumigiñiaŋa, allergy-t, ami irritaitchuat, tipigiqsautillu. Atausiq nalunaiqsi avitmun, nutqaġlugu iñuk iḷisimanaġumi naammagitkuvługu.
- Aktigniqaqtut iḷitqusiat kiugiaqanngittut, taamna atuġnaqtuq tamainni sivunniuġniqmi, iñiqqaniluniḷḷu aquvitmiḷḷu.
- Atausiq aktigniq nalunaiqsi avitmun nipaiļaaqtuami, apiqsruutigilugu uvvaluunniit uqautigilugu aktiġniaġukpata.
- Atuŋñaiġuk mikitqiat savaktuat, savaktuaġlu niġiñiġmik ittuasugruk niġiñiqsraunngikkaluarluni, iñuit savaktuat qaniġmiñiḷḷugich uumigiñiaġaat.
- Qimilġuutiq allergy-nik, ami irritaitchuanik, aniqsaaqniġmillu sivulliqpaŋa atuġniaġukpata lotion-nik, tipigiqsautinik, niġiñiġmillu.
- Nalunaitchuq aromatherapy-gum ikayuutaŋa dementia-m atuġaakun, atuġnaqtuq tipigiqsautit iñuum quviasuġiguni kisimi, piñiaŋitchumi.
Uvani makpiġaami (6 avgutit)
Aktigniqaqtut iḷitqusiat atuġait tallimat aktigniq: suunmik, naŋniġmik, nigiñmik, naalaġniġmik, tautukkunmik. Ittuqsiġiññaitchuat, malġugniġmiglu kiugianigmiglu piḷḷaŋŋitchuat, taamna atuġnaqtuq tamainni sivunniuġniqmi. Aŋiqatigiŋŋaruq sivunniuġniq qaaŋani. Alzheimer’s Association uqautigaa sivunniuġniq qaaŋani nunamik ilisaqtuat aktigniqatigut, iḷisimaġiñiaġlugich suunmik, naalaġniġmik, tautukkunmik, nigiñmik, naŋniġmillu. Iḷaŋŋat nalunaiqsiniq atuġnaqtuat tamatkua iḷitqusiat aqunnaqtuŋanik tamaptiknun.
Sunatit aktigniqaqtut iḷitqusiat dementiaqaqtunut?
Aktigniqaqtut iḷitqusiat iḷitqusiat piḷuktauruat, atausimik aktigniqmik pisuktuat, imatut: savaaq suunmik, nautchiaq naŋniġniq, uvvaluunniit silaḷuk naalaġniq. NHS uqautigaa sivunniuġniq qaaŋani iḷitqusiat aktigniqmun pisukługu, atuqtuallu uqautigai, savaktuat aktiġiñiaġnaqtut, argagmillu massage-giñiq. Alzheimer’s Foundation of America uqautigaa iñuit sivunniuġniq qaaŋaniittuat piuġniaqtuat savaktuamik tigummiqqun aqunnaqtuakun.
Aktigniqaqtut isumaġutit, atausiŋŋuŋŋuaq aktigniq
Suunmik
- Argak massage-giñiq. Uunaqsaiñaq lotion argagniñ, sukatchumiqługu aktiġuk taliumiñ tikkuumun. National Institute on Aging uqautigaa massage-giñiq tipigiqsautiqanngitchuamik lotion-mik aqunnaqtuakun.
- Savautinik imaqaqtuq. Aŋiqatigiŋŋaruat savaat imatut: velvet, corduroy, fleece, satin, imnaqallu, suuktitqun, imulliqqun, uqallautigiñiaġlugiḷḷu.
- Uunaqtuq niviaqsiaq savaaq. Uunaqtuq, imaqaqtuq savaaq argagnun alappaami. Uunaqsimmanŋa qimilġuuġuk taliumniñ sivulliqpaŋa.
- Activity apron uvvaluunniit aquppiḷḷu akkupak. Aŋiqatigiŋŋaruat button-t, zipper-t, ribbon-t, savaallu allaŋŋuqtut sanŋiqsimaġumiqtuat.
- Imulliqqun sukatchumiqługillu. Salummaġuŋat niviaqsiaq savaat uvvaluunniit napkin-t imulliqqun, iḷḷatqun, imulliqqun.
- Aqłaktaaq savaktuq tigummiqqun. Fleece akkupak, cushion, uvvaluunniit aqłaktaaq niġruq, nalunaiqsiḷugu piḷuktuaq, piñiaqtaitkumiñaq iñuutqun.
Naŋniġmik
- Nautchiat nutaqqat. Mint, rosemary, basil, lavender-lu tikkuañit tiŋŋuq, qanitkik.
- Igaqpaŋmi naŋniqsautit. Kaffi niuraaqtuq, niqłiq uunaqtuq, cinnamon uvvaluunniit orange amiŋa qanitmi.
- Nautchiat nauligaat. Iḷaŋŋat nutaqqat nautchiaq aullaqtitkik nunaaqqiñiñ uvvaluunniit niuvirvikmiñ.
- Nalunaitchuq atuqtuq. Soap uvvaluunniit lotion iñuum atuġumiñaraa, amiŋa naammagiguni.
Nigiñmik
- Piuġaa nigiñiq. Mikiruq nigiñiq iñuum piuġigaa, imatut: applesauce, pudding uvvaluunniit ice cream, naammagniqaqtuami iñuum niġiñiaġnaaŋani.
- Ikayuut niġġiuraqniġmi. Paŋŋaq uvvaluunniit mikiruq frosting niġiñiq niġġiuraqtilusi.
- Uksuami nigiñiat. Watermelon upingaami, uunaqtuq cider ukiaqsiḷiġmi, uunaqsimmanŋa naammagniqaqtuq.
Naalaġniġmik
- Atuqtuat atuqtuaq. Nalunaitchuat atuqtuaq piḷuktaq nipaa; tautukkuk atuqtuaq iḷitqusiat.
- Nuna nipaa. Siḷaluk, imaq taġiuq, timmiaġlu atuqtuat. NIA uqautigaa atuqtuaq, white noise, nuna nipaa ilaan iñuŋnik aqunnaqtuŋanik.
- Nipiqpiñ. Aglaktuaq taiguagniq, atuqtuamik nipiq, uvvaluunniit unipkaaq uqautigiñiq.
- Piḷuktaat atuqtuanik savaktuat. Argak drum, shaker uvvaluunniit bell atuġlugu atuqtuamun malġuġlugu.
Tautukkunmik
- Igalaaq tautukkuq. Timmiaġniq niġiñiqsivik igalaam savaaŋani, miqłiqtuat aullaqtut, uvvaluunniit qannik.
- Iqaluġmik kuuvġa uvvaluunniit sukatchuaq video. Piḷuktaaq nuuttaaq nipaitchumi.
- Aŋiqatigiŋŋaruat aglaŋat. Atausiq aglaq nalunaitchuq, iñuum iġñiŋisa savaŋani.
- Qalipkaaq aasiġuġlu. Qalipkaat savaat, nautchiat uvvaluunniit qalipkaat napkin-t avguġlugit, uvvaluunniit piḷuktaaq qalipkaaq aglaq uvaptiŋniñ qalipkaaq ilaŋani.
- Silami. NHS uqautigaa sensory garden-t nautchiaqaqtuŋanik, savaaqaqtuŋanik, imaqaqtuŋanillu. Tautukkuk silami nunaaqqiñmilu iḷitqusiat.
Qanuq savaktuaq sensory box savaaġlugu
- Tikkuaġiñaq tukiqsiqtuq iñuum iñuuniaŋanun: taġiuq, nunaaq, igaqpak, savaaqvigvik, miqłiqtuun.
- Tikkuaġiñaq tallimat uvvaluunniit itchaksrat aŋiqatigiŋŋaruat, naammagniqaqtuat savaktuat, imatut: aŋiqsaaqtuq seashell, uqsruktuq spoon, aqłaktaaq scarf, lavender-mik imaqaqtuq sachet sanŋiqsimaq, uvvaluunniit sukatchuaq uqsruktuq block.
- Qimilġuuġuk tamarmik savaktuat mikitqianik, iñuŋmik, piḷuktuanik uvvaluunniit siqumitqunik.
- Atausiq savaktuq aullaqtitkik avitmun. Tunniuk, uqautigik, iñuumlu aktiġigili.
- Box piŋaiqsigiuk kingumuŋa aallatqun, savaktuatlu qimilġuuġlugit uuktuaqata.
Naammagniq sivulliqpaŋa
Aktigniqaqtut iḷitqusiat piḷuktauruat, aglaan iḷaŋŋat nalunaiqsiñiaqtut. Iḷaŋŋat dementiaqaqtut niġiñiqsraunngitchuanik savaktuamik niġiñiġmik ittuasugruk, uumigiñiqlu sapirnaiġumiñaqtuq; NIA uqautigaa sivunniuġniq qaaŋani uumigiñiq sapirnaitchua uumigiñiġmik paŋalikqun.
| Paŋaliq | Qanuq pisuktaq |
|---|---|
| Uumigiñiq | Atuutchit savaktuat aŋiqatigiŋŋaruat uumigiñiaġnaŋitchuat. Piqanngitchut button-t, beads, coins, marbles uvvaluunniit mikitqiat piñiaqtat. Niġiñiq tunniuk aasiiqsuiruat uqautigaat naammagniqaqtunik. |
| Niġiñiġmik tautuktut savaktuat | NIA uqautigaa lotion-t, soap-t, shampoo-t, perfume-lu matuiġlugit, niġiñiġmik tautuktitkumiñaqtut tipigiqsuutiqaqłutiḷḷu, niġiñiqsraunngitchuat paŋŋallu piqsiġlugit. Piŋaiqsigit atuġakpata. |
| Allergy-t | Qimilġuuġuk allergy-t nut, latex, imnaq, nautchiaq uvvaluunniit tipigiqsautit sivulliqpaŋa. |
| Aŋiqsaaqtuat tipigiqsautit | Atuŋñaiġuk aŋiqsaaqtuat perfume-t essential oil-lu, iḷḷaŋŋuuruat asthma uvvaluunniit alla aniqsaaqniqaqtuami. Piḷuktaat, nuna tipigiqsautit naammagniqaqtuat. |
| Ami | Qimilġuuġuk ami irritaitchuq uvvaluunniit siqumitquq sivulliqpaŋa massage-giñiq. Sukatchumiqługu pisuk, nutqaġlugulu iñuk ilisaqtuq. |
| Uunaqsimmanŋa | Uunaqtut savaat imigallu qimilġuuġigit taliumniñ sivulliqpaŋa. |
| Iñuŋmik uvvaluunniit paŋalik savaktuat | Iñuŋmik savaktuat, glass uvvaluunniit paŋalik craft savaktuat atuŋñaiġigit. |
Aromatherapy-gum ikayuġaa?
Iḷisimanaġumi ilaan ikayuutaŋŋitchuq. Cochrane-m qimilġuutaa aromatherapy dementiaqaqtunut qimilġuutigai 13 qimilġuutit, 708 iñuŋnik, tamarmik aasiiqsivikni, nalunaitchuq ikayuutamik. Qimilġuutit mikitqiat, kiugiat aasiġuligaat, paŋaliġlu uqautigaitchuat. Iñuum quviasuġiguni piḷuktaq, nalunaitchuq tipigiqsuq, imatut lavender nunaaqqiñiñ, naammagniqaqtuq avitmun tunniġlugu. Aasiiġunŋitchuq.
Qanuq aktigniqaqtuamik iḷitqusimik nalunaiqsiñaqtuq
- Tikkuaġiñaq nipaiļaaqtuq piviuttaq TV-lu kamitkik.
- Sivunniiġñi sivuġani, atqanik atiq, apiqsruutigilugu uvvaluunniit uqautigilugu aktiġniaġukpata: “Lotion-mik piqaqtuna. Argak massage-giġukpiñ?”
- Atausiq nalunaiqsi avitmun iñuum iḷisimaŋŋitqun.
- Tautukkuk kiugaa. Kiiñaq piḷuktaaq, argak aqunnaqtuq uvvaluunniit quviasukłuni aasiiġñiqaqtuq. Aullaqłuni, kiiñaq suuqtuq uvvaluunniit aqunŋitchumi nutqaġlugu.
- Piḷuktaaq sivisuq. Tallimat minutes aqunnaqtuat iḷitqusiuruat.
Aniqsaaqniq piḷuktaaq atautchikun, imatut aniqsaaqniq aqunnaqtuq, naammagniqaqtuq naggatiġun. Aasiiġñiq iñiqqaniluni tautukkuk sivunniuġniq qaaŋani iḷitqusiat, unnuaqsiḷiġmilu aqunŋinniq tautukkuk unnuaqsiḷiġmi aqunŋinniq.
Apiqqutit iñugiaktut
Sunatit aktigniqaqtut iḷitqusiat dementiaqaqtumut?
Iḷitqusiat ima ittut: argak sukatchumiqługu massage-giñiq lotion-mik, aqłaktaanik savautinik aktiġniq, nautchiaq naŋniġniq uvvaluunniit kaffi, atuġumiñaqtamik atuqtuaq naalaġniq uvvaluunniit nuna nipaa, timmiaġmik tautukkun uvvaluunniit iqaluġmik kuuvġami, piugaaqługu niġiñiq iñuum piuġigaa naammagniqaqtuami. Atausiq nalunaiqsi avitmun, tautukkullu qanuq iñuum kiugigaa.
Naammagniqaqpat aktigniqaqtut iḷitqusiat iñuum savaktuanik uumigiñiaġumi qanini?
Ii, nalunaiqsiniqaqtuq. Atuutchit aŋiqatigiŋŋaruat savaktuat uumigiñiaġnaŋitchuat, atuŋñaiġuk mikitqiat uvvaluunniit siqumitqut savaktuat, lotion-t, soap-t, tipigiqsautillu savaktuat piŋaiqsigit kingumuŋa, niġiñiġmik tautuktitkumiñaqtut tipigiqsuutiqaqłutiḷḷu. Iñuum sanianniitit tainna.
Aromatherapy-gum ikayuġaa dementia?
Cochrane-m qimilġuutaa nalunaitchuaq aromatherapy-gum ikayuutaa dementiaqaqtunut, ilaan qimilġuutit mikitqiat aasiġuligaat. Iñuum quviasuġiguni piḷuktaq, nalunaitchuq tipigiqsuq, naammagniqaqtuq, aglaan aŋiqsaaqtuat essential oil-t atuŋñaiġigit, iḷḷaŋŋuuruat aniqsaaqniqaqtumi uvvaluunniit allergy-aqtuami.
Suna fidget uvvaluunniit activity apron?
Savaaq aquppiḷḷu akkupak, savaktuaqaqtuq aktiġiñiaġnaqtuŋanik sanŋiqsimaġumiqtuŋanik, imatut: aŋiqatigiŋŋaruat button-t, zipper-t, ribbon-t, savaallu allaŋŋuqtut. Iñuum argaani ikayuġaa savaktuamik aktiġniġmik. Qimilġuuġitinuaġuk piñiaġuni piḷuktuq savaktuamik aullaqtitqun.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
- Aromatherapy for dementia · Cochrane
- Activities for dementia · NHS
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America