Naitchuaq kiun
Uvlupak isumaqtuq iñuk nutqaqtuq, naqilluni, uvluunniit qaitchiruq uvlupak uvluunniit unuami. Ikayuutauniaqtuat: atuutit atautchimiit, siqiniq savaallu uvlaami, itqaumaniq uvlupak, kaffiqpaġniq uvlupak, qaummaġutit iġñiqpaŋŋuŋitquvlugu, nipiqsaaq iglu, nutqaruatlu savaat atuġaksrat atuuġlu, piksuaqtautit, uvluunniit atikłuk iġñiqtuaq. Nutaat uvluunniit suḷiññaġniqtut nalunaiqqutaat taaktuqtim uqautigiyaksraŋat.
- Uvlupak nutqaqtuq uvluunniit naqiḷḷuataq siqiniq piḷḷuataġmi.
- Savaat suḷiññaġniqtut, aniñiq, imaqtaunillu uvlaami uvluunniit uvlaakun savaŋŋi.
- Siqiniq, pisuktuġniq uvlaami, itqaumaniqpaŋŋił̣ł̣ugu uvlupak, kaffiqpaġniqpaŋŋił̣ł̣ugu ikayuġniaqtuat unuami.
- Qaummaġutit ikivġaŋŋi siqiniq piḷḷuataġmi, nipiqsaaġlugu, nutqaruatlu savaat atuġaksrat pigilugit.
- Aglaŋŋi suli suŋiqtuaq, nutqaġmiḷḷu paŋalik tutqiunaiġlutin.
- Taaktutim uqautigiñiaqtaŋa nutaat uvluunniit suḷiññaġniqtut nalunaiqqutaat: anniqsuq, aŋatqun uvluunniit taaktiutip ikayuġutaŋa ikayuġniaqtuq.
Uvani makpiġaami (9 avgutit)
- Suna uvlupak?
- Sunat ikayuġniaqtuat uvlupak nutqaqtillugu?
- Qanuq uvluup atuutaa nalunaiqniaġiga unuak nutqaqtillugu?
- Qanuq iglu nutqaqtiksraġiga uvlupak?
- Sunat nutqaruat savaat uvlupak savaksraġavut?
- Qanuq savaġniaġiga nutqaqtuq aullaqtimi?
- Qanuq nalunaiqniaġiga sunat ikayuġutaat?
- Qakugu taaktutim uqautigiyaksraġiga uvlupak?
- Qanuq ilviññiq ikayuġniaġiga unuami?
Amiqsuut iḷagiit tautuktut atausiŋŋuamik: uvlaami nutqaqtuq, aglaan uvlupak, iñuk puqiktuq nutqaġniaqtuq, iqsiruq, naqilluni, uvluunniit qaitchiruq. Pisuktuaqtuq, apiriruq “aŋiġa” aŋiŋŋaruagu, uvluunniit qaitchiruq. Una taiguŋaqtuq uvlupamik.
Atausiŋŋuaq ikayuutiqaqtuŋił̣ł̣uq, aglaan uvluup atuutaa, iglu, savaallu ikayuġniaqtuat uvlupak nutqaqtillugu. Una makpiġaaq katitkaa ikayuutit National Institute on Aging-miḷu Alzheimer’s Association-miḷu. Taaktiutip uqautaaŋił̣ł̣uq. Nalunaiqqutaat nutaat, tuyuġniqpaurallu, uvluunniit suḷiññaġniqtut, taaktuqtim uqautigiyaksraŋa.
Suna uvlupak?
Uvlupak nutqaqtuq, naqilluni, qaitchiruq uvluunniit naqiḷḷuataq siqiniq piḷḷuataġmi, uvlupak uvluunniit unuami. National Institute on Aging (NIA) uqaqtuq itqaumaniqpauruq ikayuġniaqtuq uvlupak nutqaqtillugu.
Sunat ikayuġniaqtuat uvlupak nutqaqtillugu?
Amiqsuut ikayuġniaqtuat, atautchikun. Alzheimer’s Association uqaqtuq:
- itqaumaniq uvluup nalaani;
- nutaat uvluunniit naqiḷḷuatat iñuuniaq;
- timiŋmi siqiniq/itqaniq atuutaa allannguqtuq, uvlaami itqaumaniq, unuamiḷu itqaumaŋił̣ł̣uni;
- qaummaġniqpauruq taaqtuallu, naqiḷḷuataq;
- iñuŋnun iqsiruq tautuktuaq;
- itqaumaniq ikitquq, amiqsuut utuqqanaat pigivagaat.
NIA uqaqtuq suḷi anniqsuq, aliasuuġniq uvluunniit iqsiruq, itqaumaniqpauruq, aqaġniq, nipiqsuuruq uvluunniit iñugiaktut, taaktiutip ikayuġutaŋalu ikayuġniaqtuat.
Qanuq uvluup atuutaa nalunaiqniaġiga unuak nutqaqtillugu?
Savaat suḷiññaġniqtut uvlaami pigilugit, uvlupaḷḷu nutqaq, atautchimiit. NIA-lu Alzheimer’s Association-lu atuutiqaqtuksrauq uqaqtuk. Uvluup atuutaa, ilvit allanguqniaġigaat:
| Piqpaksraq | Ikayuġniaqtuat |
|---|---|
| Uvlaami | Taaktuqtim uqautaa, imaqtauniq, aniñiq, savaallu suḷiññaġniqtut, iñuk qiñiġnaqtuaġmi |
| Uvlaakun | Siḷami uvluunniit igalaakun siqiniġmi; pisuktuġniq uvluunniit savak |
| Uvluiqsaaq | Niġiñiq aŋiniq (Alzheimer’s Association niġiñiq aŋiniq uvluiqsaaq, mikiruq unuami uqaqtuq) |
| Uvluiqsaaq kingunani | Itqaumaniq piḷ̣ḷuataġmi, aglaan uvlupak itqaumaniqpaŋŋił̣ł̣ugu |
| Uvlupak | Nutqaruat savaat atuġaksrat; niġiñiq imiqł̣u; kaffiqpaŋŋił̣ł̣ugu |
| Siqiniq piḷḷuataġmi | Qaummaġutit ikivġilugit igalaallu umigilugit taaġumiñaqpaŋŋitquvlugu |
| Unuami | Niġiñiq mikiruq, atuġak nutqaq, nipiqsaaq, itqaumaniġup atuutaa atautchimiit |
Ikpiksrat:
- Siqiniq. NIA uqaqtuq siḷami uvluunniit igalaakun siqiniġmi iñuusuksrauq uvlaami.
- Pisuktuġniq uvlaami, aglaan suḷiññaġniqpaŋŋił̣ł̣ugu. Pisuktuġniq uvlaami, savaŋiḷḷuanaitchuaq, NIA uqaqtuq.
- Imiqsat uvlupak. Iñiqsaaq imiqsat kaffiqsallu, atuġaksrat kaffiq cola-lu, uvlupak atuŋŋił̣ł̣ugit (NIA). Alzheimer’s Association tobacco-mik uqaqtuq.
- Itqaumaniq. Uvlupak itqaumaniqpaŋŋił̣ł̣ugu (NIA). Alzheimer’s Association unuami itqaumaniq anniġumi, uvlaami itqaumaniq ikiglilugu uqaqtuq.
Atautchimiit uvluup atuutaa, tautuk uvluup atuutaa savaŋi.
Qanuq iglu nutqaqtiksraġiga uvlupak?
Nipiqsaaġlugu, qaummaġlugu, atuġaksratlu saniani pigilugit.
- Qaummaġutit. Alzheimer’s Association iglu qaummaġluksrauq unuami uqaqtuq. Qaummaġilugu taaqtuat aullaqtiñŋitkait.
- Nipiqsaaq. TV radio-lu killigilugit uvluunniit nipiqsaaġlugit, iñugiaktullu savaallu uvlupak ikiglilugit. Alzheimer’s Association nipiqsaat ikiglilugit uqaqtuq, atuġaksrat TV, savaat iglumi, atuġallu nipiqsuq.
- Atuġaksrat piugiksat. NIA uqaqtuq atuġak nutqaq, piksuaqtautit atuġaksratlu piugiksat saniani pigilugit.
- Qanuq ittuq. Alzheimer’s Association anniqsuq, kaaktuq, imiqtuq, aqaġniq, quġviq, itqaumaniq, aŋatqun, amiŋalu qiñiġlugis uqaqtuq, iglulu uunaqtuaqługu.
- Ilvit isumaa. Iñuŋnit iqsiruq tautuktuaq. NIA uqaqtuq sukatuġlutin nutqaġlutin, ilvit iqsirutin ikayuġumi.
Sunat nutqaruat savaat uvlupak savaksraġavut?
Savaat atuġaksrat, sukatuut, nutqaqtinnaqtuat piliŋŋi. Alzheimer’s Association nutqaruat savaat uqaqtuq: atuġak nutqaq, piksuaqtautit, takkuaksraq piugiksiq, pisuktuġniq atautchikun. NIA uqaqtuq niġiñiq imiqł̣u, takkuaksraq piugiksiq, atuġak, pisuktuġniq, aglaġniq, uvluunniit savak iglumi atuġaksraq atikłuk iġñiqtuaq.
Savaat uuktuġniq:
- Atikłuk iġñiqtuaq atautchikun. NIA una savak uqaqtuq. Atikłuit akiḷḷuanaitchuat, savallu naatchiqaqtuq.
- Atuġak piugiksiq tusaalugu. Atuġaksrat atuġaksrat inuusuktuami, nipiqsaaq. Atuġluni atuqtuq. Tautuk atuġak savaŋi.
- Piksuaqtautit qiñiġlugit. Piksuaqtautit makpiġaŋi, uvluunniit Photo Pairs-mi piksuaqtautit tautuktinnaitchuat, uqaqatigiksiñiaqtuk.
- Pisuktuġniq naŋit. Uqsraġmi, tumiñi, uvluunniit iglup iluani, taaġumiñaqpaŋŋitquvlugu.
- Niġiñiq imiqł̣u atautchikun. Akiḷḷuanaitchuq, uunaq, kaffiqaitchuq, niġiqatigiŋni.
- Nalauttaaq nutqaq. Picture Pairs sisamat piksuaqtautit tautuktinnaitchuat, aullaqtitnaqtuq nutqaqtitnaqtuqlu.
- Amiqłiq. Coloring qaġmiñi uvluunniit makpiġaġmi, naatchiñiġumiñaitchuq.
- Qiñiġniq uqaqatigiiġniqlu. Conversation Cards piksuaqtaq apirunlu. Qiñiġniq naluaqtuq.
- Anirniq nutqaq. Calm Breathing sukatuq, nutqaq, ilvit aullaqtivlugu nutqaqtivlugulu.
- Argak savaŋi. Tuŋuuġutit uvluunniit aliksat nalauttaaq, atikłuk paŋalik, uvluunniit atuġaksraq piugiksiq tiguġlugu. Tautuk amisuuġaġutit savaŋi.
Nutaat savaat, aniñiq nipiqsuuruq, savaallu isumagiksraqtut itqaumaksraqtullu uvlupak atuŋŋił̣ł̣ugit. Uvlaami pigilugit.
Qanuq savaġniaġiga nutqaqtuq aullaqtimi?
Nutqaqtillutit, tutqiunaiġlutin, sukatuġlutin allaksaġlugu. NIA uqaqtuq nutqaq uqaqsuksrauq, iñuum uqautaa naalaksraŋa, akiḷḷiuŋił̣ł̣ugu, tutqiunaiġlugu nakuuruq, paŋalik aktuaġlugu ikayuġumi. Tavra allaksaġlugu: niġiñiq, imiq, atuġak, uvluunniit pisuktuġniq.
Alzheimer’s Association uqaqtuq “Uvani nakuuruq” “Aliasuuġiga qaitchiruviñ,” qaummaġilugilu, sukatuġlugilu, nipiqsaaġlugilu. Iñuk saŋŋiqsimaŋŋił̣ł̣ugu, saŋŋiŋŋił̣ł̣ugu, uvluunniit akiḷḷiuŋŋił̣ł̣ugu.
Iñuk qaitchiruq aŋalatchimi, NIA uqaqtuq aullaqsimaŋŋił̣ł̣ugu nakuuruq iñiqpaŋŋitquvlugu. Tuquŋniqpaurumi, qilġuġlugu 911 uqautilugulu iñuk puqiktuq.
Makpiġaat uqaqatigiiksraq qanuq piġñiaqpa “naumi” uqaqtuq ikayuġniaqtuat nutqaq uqausiŋnik.
Qanuq nalunaiqniaġiga sunat ikayuġutaat?
Aglaksraġuvitin malġuk satiŋni. Alzheimer’s Association aglaksraġuvitin uqaqtuq sunat sivuani piŋaiqtut. Piqpaksraq aglaglugu nutqaqtuq aullaqtiqtuq, sunat sivuani piŋaiqtut, itqaumaniq, niġiñiq imiqł̣u, pulaaqtut, nipiq, qaummaġniqlu. Aglaksrat taaktuqtimun aullautilugit. NIA uqaqtuq aglaŋniq ikayuġniaqtuq nalunaiqsiñiqsraġlugu.
Qakugu taaktutim uqautigiyaksraġiga uvlupak?
Taaktutim uqautigiñiaġiga nutqaqtuq nutaaq, tuyuġniqpaurallu, uvluunniit suḷiññaġniqtuq allanik nalunaiqqutaanik. NIA uqaqtuq tuyuġniqpauruq allanguqtuq, aŋatqun uvluunniit taaktiutip ikayuġutaŋa allanguqtuq kingunani, taaktuqtim uqautigiyaksraŋa tuyuġnaq.
Taaktutim qiñiġiyaksraŋa sunat ikayuġutaat unuami. Alzheimer’s Association uqaqtuq aŋatqun, quġviq, itigak, siñikpauruqlu, apirilugilu taaktiutip ikayuġutaŋa qakugu nakuuniaqtuq. NIA uqaqtuq anniqsuq, aqaġniq, taaktiutip ikayuġutaŋalu ikayuġniaqtuat.
Alzheimer’s Association uqaqtuq taaktiutaitchuat ikayuutit sivulliqpauruat Alzheimer’s-mun itqaumaniġniġmun, taaktiutip ikayuġutaŋalu isumagiyaksraŋa ikayuŋił̣ł̣uŋitpata, anniqsuutip ikayuġutaŋalu naipiqtuaqługu. Taaktutim nalautaaŋa. Taaktiutip ikayuġutaŋanik aullaqtiŋŋił̣ł̣utin, nutqaġtiŋŋił̣ł̣utin, allanguqtiŋŋił̣ł̣utin taaktuqtiŋił̣ł̣utin.
Qanuq ilviññiq ikayuġniaġiga unuami?
Uvlupak suḷiññaġniqpauruq iñuŋnun paqitiksirat. Iḷaŋnik iñuŋnik, iḷagiññik, piḷ̣ḷuataq, uvluunniit ikayuqtimik apirilugu uvlupak ikayuġlutit. Tautuk paqitiksirap ilviññiq ikayuġutaŋa ikayuutit atuġaksratlu Alzheimer’s Association 24/7 Helpline.
Apiqqutit iñugiaktut
Qakugu uvlupak qanuq piġñiaġaa?
Amiqsuq uvlupak uvluunniit unuami siqiniq piḷḷuataġmi. Iñuk atausiq allakkaaġnaiqsuq, aglaksraġuvitin malġuk satiŋni nalunaiqniaġigaat qakugu.
Suna savaat ikayuġniaqtuat uvlupak?
Nutqaruat, atuġaksrat, akiḷḷuanaitchuat savaat uvlupak nakuuruat: atuġak nutqaq, piksuaqtautit qiñiġlugit, takkuaksraq piugiksiq, atikłuk iġñiqtuaq, pisuktuġniq naŋit, uvluunniit niġiñiq. Nutaat uvluunniit suḷiññaġniqtut savaat uvlaami pigilugit.
Uvlupak taaktiutip nalunaiqqutaaŋa?
Iḷaanni anniqsuutit ikayuġniaqtuat, anniqsuq, aŋatqun, itqaumaniġniq, uvluunniit taaktiutip ikayuġutaŋa. Nutaat, tuyuġniqpaurallu, uvluunniit suḷiññaġniqtut, taaktuqtim uqautigiyaksraŋa.
Taaktutim apiriyaksraġigiga taaktiutip ikayuġutaŋanik uvlupak?
Taaktutim uqaqatigiyaksraŋa. Alzheimer's Association uqaqtuq taaktiutaitchuat ikayuutit sivulliqpauruat, taaktiutip ikayuġutaŋalu isumagiyaksraŋa anniqsuutip ikayuġutaŋalu naipiqtuaqługu. Una makpiġaaq taaktiutip ikayuġutaŋanik uqaqtuŋił̣ł̣uq.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Sleep Issues and Sundowning · Alzheimer's Association
- Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging