Nautchiaqtuutit silaŋmilu dementiaqaqtuŋnun

Amigaitchuat iñuit nautchiaqviat nalunaiqsauqtuq iniqaqtuq. Nuna ittuq, nautchianik imiqsruutit, nusaġniglu piḷḷuutit suliat taiġuaq ilisaġnigit atuġaat, silaŋmilu aniq anuqsaaq, siqiñiq, timmiaġruŋniglu nipaat. National Institute on Aging-git titiraġaat nautchianik munaqsiniq, nusaġnik paŋalikł̣iŋniglu ilisaġniq, nautchiat qanuq nauligaat uqautigiñiq Alzheimer’s-lik iñugguiññun quviasuutigiyaġnialgit. Una makpiġaaq uqautigaa sunik atuġniaqtaġnik, qanuq nautchiaqvik aŋalanaqtilaaŋanik, qanuq annautigilaaŋanik uunaqtuakun, siqiññiqsiruakun, aullaqsiruakunlu.

Sunik silaŋmi nautchiaqtuutinilu iḷisaurrutit nalunaiqpat?

Nalaaġnatchuat suliat aŋalanaqtut, nalunaiqsautit, naġġuutiŋaluuniit aquviŋaluuniit savaktaugnaqtut. Iñuum ilaani piuqł̣uktaminiŋnik piksraqsiuġuk.

Nautchiaqvigmi

1. Imiqsruutit. Imiqautaq mikiñaq ukiġnaqtuq naagga imiqsruiñaq, nappaqtat qiñiġnaitchuat atuġlugit. Imiqsruun aullaqtitaqaqtuq naanalu suliagaŋaruq.
2. Nautchiat ilisaġniat nappaqtanuŋ. Alzheimer’s Foundation of America-git uqautigaat nautchianik ilisaġniq mikiñnun nappaqtanuŋ nauligaat tautuklugit. Nautchiat aŋatchuat, beans, sunflowers naagga peas, tigumiaqtuġnaqtut.
3. Nusaġnik piviuttaaqtunik piḷḷuutit. Piviuttaaqtunik nusaġnik argagnik piḷḷuutit aŋalanaqtuq suliagaaqtuq. Nautchiat kukkiksaunnaitchuat atuġlugik.
4. Paŋalikł̣iŋnik herb-niglu piḷḷuutit. Cherry tomatoes, beans, herbs-lu aŋalanaqtuġnaqtut piḷḷuqtaksrat, nigiunŋaruallu. Iglumun aglaġlugik nigiñiaġlugit.
5. Herb-nik naipiqtuutit aktuġluġillu. Rosemary, mint, lavender-lu naimaqtut tipigiksut. Piqsiq naagga piluguuq argaknun, ilaanullu naipitqulugu.
6. Aqqutchiurmik naagga paatiumik salummakł̣iġniq. Salummakł̣iutaq ukiġnaqtuq nakuuruakun qaimmaqtukun, naġġuutchiaq qiñiġumi.
7. Timmiaġruŋnik nigiqsivik imiqsruutaa. Tavra aquvigluk aqulliq tautukługu kia tikiñiaqpa.

Iglumi, silaŋmun anniqsaŋŋiġumi

• Igalaani herb-nik nautchiaqvik basil, parsley naagga chives-lik.
• Nappaqtaliqsuutit aquvittuunmi. AFA-git uqautigaat cafeteria-tun ittuanik atuġniq nuna atautchimun iḷḷiqullugu, mikiñniglu imiqautanik nuna nuutqullugu.
• Nusaġnik suliqutchiqsruutit nusaġnik nautchiuruaniglu nautchiaqvigmigñi naagga niuviqvigmigñi pisuqtanik.
• Nusaġnik paniksruutit nusaġruagiaqtuagniġñiŋ, kinguliq makpiġaaġnun naipiqtaksrat. Tautukkik sanikulu suliat.
• Lavender-mik naagga rose-mik tipigiksunik savaaq AFA-git isumagigaat, nautchiaqvigmi tipigi iglumun aglaġaa.

Silaŋmun anniq

• Pisuġvik sivisuŋŋitchuaq iglum avataani, nunaaqqiñ naagga nautchiaqvigmi niuviqvigmi, suvluktuakun aquvittuaqaqłuni.
• Aquviñiq silaŋmi iglum sataani naagga aquvittuummi timmiaġruŋnik naalaglugit anuqsaaq ikpigilugu. Una iḷisaurrun nalunaiġaa.
• Nautchiaqvik iñuŋnun tautukługu nipiqsaaġumi. NHS-git uqautigaat iḷaŋit nautchiaqviŋit naimaruakun, aktuġnaruakun, imiqaqtuakunlu ittuat.
• Qaugait nigiqsruġlugit naagga timmiaġruŋnik tautuklugit taġiumi, imaq qiñiġnaitchuaq qiñiġlugu.

Qanuq nautchiaqvik aŋalanaqtilaaŋa atuġnaraaġlugu?

Nautchiaqvik iñuum qanitqaa qaisiqsruġuk, iñuk nautchiaqvigmun piiqsaiññaqługu.

• Qutchiksuaŋnik naagga nappaqtat sivulliit sivutchimiitun ittuat kiŋiqsaiññaqtut, puumaksaiññaqtullu.
• Nappaqtat aquvittuunmi nalunaiqaat iñugguiññun aquvitquuruakun ittuŋnun naagga aquvigumaŋnun.
• Aqqutchiurat ittuat nakuuruat uygaġnaitchuat, aaktuġnaitchuat, ipiqsaiññaqtitkaluaqtut ukpiŋŋuaqtuutinik.
• Aquvittuat taligmik aŋalatchiġviglutiglu aqqutchiurmi, aquviñiq taimaŋŋa aŋalanaqtuq.
• Savaktuat taligmik akłuŋniglu ittuat tigumiaqtuġnaqtut. Atuŋñaitchuk piḷḷuunmik, savikmik, ipiktuqtuniglu sunik.
• Igluqpaq qiḷamik umiktittuaqaqtuamik iñuum piuġnaraaġniaqtaa ilaganiġuvitin.

Sunik nautchianik atuŋñaitchisaġikpa?

Nautchiat aktuġnaitchuat, nigiŋniaqługillu nakuuruat piksraqsiuġik. AFA-git uqautigaat nautchianik amiŋnun qiḷḷuktaqtuŋŋaitchuanik atuġniq, allergy-nik tautukł̣iġniq, nunalu nigiqsaunngiqsaqunagu tautukł̣iġniq. NIA-git iglu annautigilugu uqautigaat nautchiat tuquŋnaqtut piiġlugit naagga umiktitlugit.

• Atuŋñaitchuk rose-kukkiksautit, cactus, nautchiallu aŋuyaqaich amiŋnun qiḷḷuktaqtut.
• Nautchiaq nalunaiqsaŋiġuvin, poison control-mun naagga nautchiaqvigmi niuviqvigmi apiruk ilisaqtuġuviñ.
• Nautchiat nalunaiqsautit iñuum ilaani quviasuktitkaluaqtut. AFA-git rose, Christmas cactus-lu nalunaitkagaat. Kukkiksaunnaitchuat piksraqsiuġik.
• Nuna nakuuqsautait, pesticides, weed killers-lu umiktitlugik, iñuum tiguŋniaqtaaġnianiñ atuŋŋaitchuk.

Qanuq annautigilaaŋa uunaqtuakun siqiññiqsiruakunlu?

Silaŋmun annitqusiġuk silami nakuuruakun. NIA-git nalupqisuġaat utuqqanaaqtut uunaqtuakun annaunŋasuurut, timigaŋat uunaqtuumun saŋniġmik ilisaġniŋasuuġmi, iḷaŋillu taaqsrait timigmun uunaq ikayuutaasuuġmi.

• Anniġuk niglaqsaaġumi naagga unuami. Uvluġiata qitqani anniŋñaitchuk uunaġumi. Heat index tautukkuk.
• Imiqsraullasiñ. Iñuk imiqqunŋiq umiŋamiñ utaqqiŋŋaitchuk. Alcohol, caffeine-lu atuŋñaitchuk uunaqtuakun.
• Annuġaiqsi nakuuruanik. Annuġaich qaumaniqtut akłunŋallu, nasautaqsiak siḷamiqtuq, irgaqsaqsaallu.
• Sunscreen atuġuk. NIA-git uqautigaat broad-spectrum SPF 15 naagga avlaan, uvluġmi allaġuutilugu.
• Aŋalatchiġvik atuġuk. Aquvittuun nappaqtaliqsuutimun napaaqtum naagga aŋalatchiġviup ataani iḷḷiqulugu.
• Sivisuŋŋitchaaġuk. Sivisuŋŋitchuaq silaŋmi iḷḷiġniq nalunaiqsuuruq, uunaġumi piḷḷuataq.
• Nalunaitqutinik tautukkuk. NIA-git niaquqtuun, puyaqtuun, uiŋaruq naagga aqimagniq nalunaitqutauyumiñaqtut titiraġaat. Dementiaqaqtuq iñuk nakuuŋił̣ł̣uni uqautiyumiñaitchaa, tavra kiñaa piḷuataalu tautukkik. Iglumun utlaŋŋaġuk, niglaqsitquvlugu imiqmik niġiġnigmiglu, ikayuqtiksranik qiniġuk piviuttaqpaŋiġumi. Heat stroke, nalunaitqutai pattaqtuun, puyaqtuun, naagga ami paniksuq qaġlugu, annaunaaqtuq: 911-mun ququuġuk.

Ukiumi aluġnaqtuġniaqtuq. Ukiumi, silaŋmi sivisuŋŋitchaaġuk, argallu itigallu uunauruakun paniksrullu itqulugik.

Qanuq aullaqsiruakun ikayuġniaġikput silaŋmun anniqami?

Iñuum ilaganiġiñ taimaŋŋa silaŋmi ittuami. Alzheimer’s Association-git uqautigaat dementiaqaqtut iñuit 6-ni 10-ni atausiġmik aullaqsuuniaqtuq, amigaitchuatlu aullaqsuurut. Piyumiñaqtuq qanuġmiḷu.

NIA-git aullaqsiruakun nalunaiqsaġumi ikayuutit ilaqaqtut:

• Iñuk ID-mik naagga tigumiaġnianik atiqaqtuamik, igluqaqtuamik, uqalugvisigñiglu tigumiaġniaqtuq, naagga annuġaani nalunaiġlugu.
• Tautuktaksraq nutaaq tautuktaaġlunilu aŋalatchiġiñ.
• Nunaaqqiñmiuŋnun uqautilugit iñuk aullaqsuuyumiñaqtuq.
• Igluqpaq qiḷamik umiktittuaqaqtuamik annautigiñ.
• Iñuk aullaqsuuruuruak ilaganiŋitqunagu.

Alzheimer’s Association-git uqautigaat iglumi silamilu iniqaqtunik piuġnaqtuanik savaaq, iḷisaurrutinillu piksraqsiuġniq aullaqsiruutiqaqtuġumi. Pisuġvik annautigiñaqtuami igluqpami nalunaiqsauyumiñaqtuq unuami aullaqsiruakun. Tautukkik makpiġaaqput unuami aullaqsiruakun.

Iñuk nalunaiqsaqpat, Alzheimer’s Association-git uqautigaat qanitqaani qiñiġniq qilamik, 911-mullu ququuġniq 15 minutes nalunaqsaŋiġumi. Police-nun uqautilugit dementiaqaqtuq.

Qanuq nautchiaqtuutit allaŋŋuqtiġivigiit piḷuata allaaŋŋuġumi?

Iḷaŋit iñuit tautukquumayut savaktillutin. NIA-git uqautigaat iñuk tautukkumiñauraq quviasuutigigumiuk.

Qaqqu utlaŋniaqpagikput?

Utlaġuk iñuk aqiḷḷuni, uunaġluni, aluġnaġluni, nakuŋił̣ł̣uni, naagga naanigumi tautukkuvin. Sivisuŋŋitchuaq quviasuktuaq 10 minutes nalaaġnaqtuq uvluġiam sivisuam aŋaiyyutimik naŋŋiġniġñiŋ. Pamiuġniq sivulliq nalunaiqsauruaq.

Nautchiaqvik iglumun aglaġuk tautuktauvigmi

Siḷalugmi uvlumi, Sort Together nautchiaqviup suviniaqaġaa tautuktuanik iḷḷiqsruutiksraq, Conversation Cards-lu apqusinit nautchiaqvigmiun unipkaaqsiñiaqtuanik. Uunaqtuagmiñ utlaġuvin suŋaruq, Calm Breathing suvluktuakun nipiqsaaġumik aquvigiksraqaqtuq atautchikun atuġnialik. Aktuġnigmun, naipiqtunmun, nipaaġnunlu iḷisaurrutinik, tautukkik aktuġnigmun iḷisaurrutit makpiġaaqput.