Dɔwɔwɔwo na ame siwo le agbe kple tagbɔdzedze ƒe kuxi: Susu 101 bɔbɔewo

Dɔwɔwɔ nyuitɔ na ame si le agbe kple tagbɔdzedze ƒe kuxi zi geɖe nye nu si wònya xoxo, si wowɔ bɔbɔe vie eye wòwɔe kple ame si dzi wòka ɖo. Le ete la, susu 101 le afisia, woma wo ɖe ƒomeviwo me, eye woɖe alesi woaɖoe kple alesi woawɔe bɔbɔe wu ne esesẽ la me na ɖesiaɖe. Mèhiã dɔwɔnu tɔxɛwo o, eye mehiã be miawu nu aɖeke nu hã o. ŋdɔ nyui aɖe ate ŋu anye avɔ ɖekaɖeka aɖewo ŋlɔŋlɔ kple kɔfi nono ɖekae.

Aleke nàtia dɔwɔwɔ si sɔ?

Tia dɔwɔwɔ ɖe ame la ŋu, menye ɖe xexlẽdzesiwo ŋu o: dze egɔme tso nu si wòlɔ̃na ɣesiaɣi kple nu si wòate ŋu awɔ bɔbɔe egbea dzi.

• Bu eƒe dɔ kple modzakaɖenuwo ŋu. Alzheimer’s Association gblɔ be ame si wɔ dɔ le dɔwɔƒe tsã ate ŋu akpɔ dzidzɔ le gaƒomeviwo mama alo lɛtawo ƒoƒo ƒu me, eye ame si dea abɔ ate ŋu akpɔ dzidzɔ le abɔ me dɔwɔwɔ me.
• De dzesi nu si wòwɔna xoxo. Ne fofowò kplɔa akpata le ŋdi sia ŋdi evɔ womebiae o la, tsɔe de ŋkeke ƒe ɖoɖo me.
• Ðo ɖe nu siwo sesẽ nɛ ŋu. Ŋeŋe, ŋku ƒe nukpɔkpɔ, toɖoɖo, asi ƒe vevesese kple tsitretsitsi katã le vevie.
• Kpɔ eƒe nɔnɔme ɖa. Dɔwɔwɔ siwo me ʋunyaʋunya kple hoowɔwɔ le sɔ na ame aɖewo, gake woɖoa vɔvɔ̃ na ame bubuwo.
• Na taɖodzinu wòanɔ eŋu. Avɔ ŋlɔŋlɔ na sɔlemeha ƒe nuɖuƒe ƒe nuwɔna sena le ame ɖokui me be ele vevie wu kamedede aɖe ko.

Mɔfiame kpui aɖe le afɔɖeɖeawo nu

Zi geɖe wogblɔna be tagbɔdzedze ƒe kuxi toa gɔmedzedze, titina kple nuwuwu ƒe afɔɖeɖewo me. Esiawo nye ŋkɔ bɔbɔewo ko, menye aɖaka siwo me woade amewo o, eye ame geɖewo ƒe ŋkekewo nyona alo sesẽna, eyata wɔ ɖe nu si nèkpɔ egbea dzi. Alzheimer’s Foundation of America ƒe xexlẽdzesi le afɔɖeɖeawo nu hã toa mɔ ma tɔgbi.

Aleke nàdze dɔwɔwɔ gɔme kple ame si le agbe kple tagbɔdzedze ƒe kuxi?

Dze egɔme sue, dze egɔme le egbɔ, eye nàna wòanɔ bɔbɔe be wòalɔ̃. Ame geɖewo gakpɔtɔ dina be yewoakpɔ gome, gake ɖoɖowɔwɔ alo gɔmedzedze sesẽna na wo.

1. Tia ɣeyiɣi si nyo nɛ wu, zi geɖe ŋdi mee.
2. Ðo nu sia nu ɖi do ŋgɔ ale be miate ŋu adze egɔme enumake.
3. Bia kpekpeɖeŋu, menye dɔwɔwɔ ƒe dodokpɔ o: „Àte ŋu akpe ɖe ŋunye le esiawo ŋua?”
4. Dze egɔme wò ŋutɔ. Ŋlɔ avɔ gbãtɔ eye nàna wòakpɔ gome. Nu fiafia nyo wu ɖeɖeme.
5. Tsɔ afɔɖeɖe ɖeka nɛ ɣesiaɣi.
6. Wɔ akpa sesẽtɔ. Alzheimer’s Association gblɔ be nàdzidze nuawo wò ŋutɔ, emegbe nàtsɔ agatsi nɛ be wòatɔtɔ.
7. Na wòawɔe le eya ŋutɔ ƒe mɔ nu. Ne wòŋlɔ avɔawo le mɔ bubu nu hã meɖea fu o.
8. Tɔ te ne meganyo o. Aʋatsotso, mo ƒe vɔvɔ̃ alo „Nyemate ŋui o” fia be miatrɔ nu alo miaɖi ɖe eme.

Kpɔ hã alesi miawɔe ɖekae kple kadodo ƒe aɖaŋuɖoɖowo.

Gbesiagbe dɔwo le aƒe me

Aƒe me dɔwo nye nu siwo wonya eye wonyo, eyata wonye teƒe nyui aɖe si woatso adze egɔme. National Institute on Aging yɔ agba kɔkɔ, kplɔ̃ ɖoɖo, akplɔkplɔ, lɛtawo mama kple avɔ ŋlɔŋlɔ be wonye dɔwɔwɔ siwo ate ŋu adzɔ dzi na amewo. Kpɔ nu bubuwo le aƒe me dɔwo.

1. Ŋlɔ avɔ dzodzoewo. Tsɔ kusia si me avɔ le tso avɔƒomɔ̃ me da ɖe kplɔ̃ dzi eye miaŋlɔ wo ɖekae. Emegbe, wo ɖɔliɖɔli kple wo tɔtɔ hã nye kpekpeɖeŋu.
2. Tsɔ afɔkpa eve eve ƒo ƒu. Dze egɔme kple amadede siwo to vovo ŋutɔ. Emegbe, wo mama ɖe ɣie kple yibɔ me sɔ gbɔ.
3. Ðo kplɔ̃. Tsɔ nu ƒomevi ɖeka nɛ ɣesiaɣi. Ðo teƒe ɖeka wò ŋutɔ abe kpɔɖeŋu ene.
4. Kɔ agba alo tsi wo nu. Tsi dzodzoe kple adzalẽ, kple agba siwo megbãna o. Agba ƒe nutsitsi esime wònɔ anyi le bɔbɔe na afɔwo.
5. Tutu kplɔ̃a. Tsɔ avɔ fafɛ nɛ le nuɖuɖu megbe. Enye dɔ ŋutɔŋutɔ na asi siwo medi be yewoatsi akpo o.
6. Ma lɛtawo. Tsɔ agbalẽ kple lɛta siwo mehiã o de „dzra ɖo” kple „gbugbɔ zã” ƒe akpawo me. Mègatsɔ lɛta ŋutɔŋutɔ siwo ku ɖe ga ŋu de eme o.
7. Lã kuponwo. Zã he si ƒe nugbɔ le kɔkɔe kple nuƒle ƒe agbalẽwo. Emegbe, nuɖuɖu siwo wòlɔ̃na ƒo xlã hã nyo.
8. Ma gaƒomeviwo. Ma ga suewo de kpluwo me alo tsɔ wo de agbalẽviwo me. Ne ame la tsɔa nuwo dea nu me la, mègawɔ nu suewo ŋu dɔ o.
9. Kplɔ nu alo tutu ʋuʋudedi. Zã akplɔ falɛfalɛ le akpata dzi, alo zã ʋuʋudeditutunu didi esime wònɔ anyi.
10. Kpe ɖe nuɖaɖa ŋu. Amagbewo kɔklɔ, ama lɛtatɔwo ɖeɖe, nuwo tɔtɔ. Wò ya nàlé ŋku ɖe he kple dzo ŋu.
11. Ða ƒomea ƒe nuɖuɖu aɖe. Zã agbalẽvi si dzi wòŋlɔ nu ɖo le eya ŋutɔ si me ne ɖe wòli. Emegbe, ate ŋu anye ame si aɖɔe akpɔ.
12. Wɔ dɔwɔƒe ƒe dɔ suewo. Ŋlɔ lɛtawo, tsɔ wo de agbalẽkotokuwo me, de nutata wo dzi, alo miaŋlɔ nuƒle ƒe xexlẽdzesi ɖekae.

Ha

Ha siwo wonya ate ŋu aɖo ame geɖewo gbɔ gɔ̃ hã ne nyawo gbɔgblɔ sesẽ. Alzheimer’s Association ƒe ha ƒe aɖaŋuɖoɖowo gblɔ be woatia ha siwo wonya, woaɖe boblododoawo ɖa eye woatsi television la. Kpɔ ha ƒe dɔwɔwɔwo.

13. Wɔ ha ƒe xexlẽdzesi si sɔ nɛ. Ha siwo tso eƒe ɖekakpuime kple ƒe blaeveawo me, eƒe srɔ̃ɖeŋkeke, eƒe sɔlemeha kple eƒe dekɔnu.
14. Dzi ha kplii. Dze hadzidzi gɔme wò ŋutɔ. Ha ɖoɖo ɖi alo toɖoɖo hã nye gomekpɔkpɔ.
15. Lé hadzidzia ƒe ɖoɖo me ɖe asi. Ƒo asikpe, ƒo asi ɖe ata dzi alo ƒo asi ɖe ʋu sue dzi. Enyo esime wònɔ anyi eye le nuwuwu ƒe afɔɖeɖe hã.
16. Ðu ɣe. Ðu ɣe blewu le nuɖukplɔ̃a xa, alo miaʋuʋu blewu esime mienɔ anyi eye mielé asi.
17. Se ha ƒe agbalẽ blibo ɖeka. Se ha si wòlɔ̃na tso gɔmedzedzea va se ɖe nuwuwu, kple kɔfi eye naneke bubu manɔ edzi yim o.
18. Ƒo nu tso haa ŋu. Kpee be wòagblɔ ŋutinya, menye nyatakakawo o: „Gblɔ ɣeɖuɖu siwo nèyina tsã la ŋu nya nam.”
19. Kpɔ haƒoƒo alo ɖeɖefia si woɖe video. Fiafia si wòlɔ̃na ate ŋu ana fiẽ aɖe nanyo. Miate ŋu atɔ te ɣesiaɣi.
20. ƒo haƒonu si wònya. Ame si ƒoa piano tsã ate ŋu akpɔ dzidzɔ le ha bɔbɔewo ŋu; emegbe, gbeɖiɖi ʋɛ aɖewo ɖekae.
21. Se ha le agbe me. Yi haƒoƒo kpui aɖe le nutoa me alo hadzihawo ƒe hehexɔxɔ. Nɔ anyi ɖe teƒe si te ɖe mɔa ŋu.

Ŋkuɖoɖo ɣeyiɣi siwo va yi dzi: foto, nuwo kple ŋutinyawo

Mikpɔ dzidzɔ ɖe ɣeyiɣi siwo va yi ŋu ɖekae evɔ miedoe kpɔe o. Mègabia be „Èɖo ŋku… dzia?” alo „Ame kae nye esia?” o, ke boŋ zã kpekpe siwo le ʋuʋu. Kpɔ ŋkuɖoɖo ƒe dɔwɔwɔwo.

22. Kpɔ foto ƒe agbalẽwo me. Gblɔ nu si nèkpɔ: „Awu sia nya kpɔ ŋutɔ. Gblɔ ŋkeke sia ŋu nya nam.” Lɔ̃ ɖe ŋkɔ ɖesiaɖe si wòzã dzi.
23. Wɔ ŋkuɖodzinu ƒe aɖaka. Afɔkpa ƒe aɖaka si me nu siwo tso eƒe agbe me le, abe dɔwɔƒe ƒe dzesi alo nuɖaɖa ƒe agbalẽvi ene. Tsɔ nuawo do goe ɖekaɖeka.
24. Dze agbe ŋutinya ƒe agbalẽ gɔme. Foto ʋɛ aɖewo le axa ɖesiaɖe dzi kple ŋɔŋlɔdzesi gãwo. Ekpena ɖe kpeɖeŋutɔ yeyewo ŋu be woanya ame la nyuie wu.
25. Zã dzeɖoɖo ƒe kaɖiwo. Dzeɖoɖo ƒe kaɖiwo tsɔa foto kple biabia si le ʋuʋu ƒoa ƒu.
26. Wɔ ƒomea ƒe foto ƒe fefe. Foto ƒe eveve trɔa mia ŋutɔ miaƒe fotowo wozua fefe si me woatsɔ nu eve eve asɔ kple wo nɔewo.
27. Kpɔ aƒe me video alo television xoxo. Miƒo nu tso eŋu ɖekae evɔ miebia nya aɖeke o.
28. Lé nu siwo tso eƒe dɔwɔƒe ƒe agbe me asi. Gaƒoƒonu, atikewɔla ƒe todonu, alo akɔntabubu ƒe agbalẽ. Zi geɖe asiwo kplɔa ŋutinya la vɛ.
29. Ða ɖevime nuɖuɖu aɖe. Ate ŋu atɔtɔe, aɖɔe akpɔ alo anɔ anyi ko le nuɖukplɔ̃a me kpli wò.
30. Kpɔ teƒe siwo wònɔ ƒe anyigbatata. Trɔ mɔ siwo wònya le anyigbatata gã aɖe dzi esime mieɖoa dze.

Nutata kple asinudɔwɔwɔwo

Nutata kple asinudɔwɔwɔ ku ɖe wɔwɔ ŋu, menye nu si wowu enu ŋu o. Na nuawo nasɔ na ame tsitsi eye woanɔ dedie. Kpɔ nutata kple asinudɔwɔwɔwo.

31. Ta nɔnɔmetata kple tsi amadede. Pepa titri, amadede ʋɛ aɖewo. Ne gɔmedzedze sesẽ la, mido asi ɖekae le fli gbãtɔwo me.
32. De amadede ame tsitsiwo ƒe nɔnɔmetatawo. Sewo alo avɔlɔlɔ̃ ƒe nɔnɔmewo, menye ɖeviwo ƒe nɔnɔmetatawo o. Míaƒe amadede ƒe axawo wɔa dɔ le mɔ̃ dzi alo ne woŋlɔ wo ɖe agbalẽ dzi.
33. Wɔ foto ƒe ƒuƒoƒo. Vuvu abɔwo, ʋuwo alo nuɖuɖuwo ƒe fotowo le magazinewo me eye nàlé wo ɖe te. Emegbe, fotoawo tiatia ko hã sɔ gbɔ.
34. Ðo seƒoƒowo. Seƒoƒo siwo woƒle le fiase kple ze. Emegbe, ati sue ʋɛ aɖewo le ze sue aɖe me.
35. Lɔ avɔ alo wɔ kroše ɖekae. Fli bɔbɔewo kple abui gãwo. Emegbe, ka ƒoƒo ƒu wòazu bɔl.
36. Wɔ kaɖiwo na ƒometɔwo. De dzesi, de asi alo ɖo dzigbezã kple hayahaya ƒe kaɖiwo na ame ŋutɔŋutɔwo.
37. Me anyi ƒuƒu. Me agba sue aɖe. Zã nu siwo meɖea afɔku o eye nànɔ egbɔ.
38. Tutu ati alo ɖoe ɖe ɖoɖo nu. Xevi ƒe aƒe sue si wotso do ŋgɔ kple atitutunu, mègazã elektrikmɔ̃wo o. Kpɔ dɔwɔwɔwo na ŋutsuwo.
39. Ŋlɔ lɛta alo gblɔe be woaŋlɔe. Na tɔgbuiyɔvi alo xɔlɔ̃ xoxo aɖe. Ne nuŋɔŋlɔ sesẽ la, eƒoa nu eye wò ŋutɔ nèŋlɔnɛ.

Gota kple abɔ me dɔwɔwɔ

Ya fafɛ kple ŋkeke ƒe kekeli nye hadede nyui. Kpɔ gota kple abɔ me dɔwɔwɔwo.

40. De tsi numiemiewo. Ze sue aɖe kple kplu ʋɛ aɖewo. Gbesiagbe tsidede nana ɖoɖo nɔa ŋkeke la ŋu.
41. Do nu ɖe kplu me. Tsɔe da ɖe kplɔ̃ dzi ale be ame aɖeke madze klo o. Ati sue siwo do xoxo le bɔbɔe wu nukuwo.
42. Ho gbe vɔ̃ɖiwo alo ɖe seƒoƒo siwo ku. Do asigawo eye nàwɔ akpa sue ɖeka ɣesiaɣi.
43. Kplɔ aŋgbawo. Akpa sue ɖeka ko. Emegbe, kotoku la léle be woaʋui hã nye dɔ ŋutɔŋutɔ.
44. Zɔ mɔ si wonya. Tso aƒe ŋu va zɔ alo yi lɛtaɖaka la gbɔ. Ne wòle kpuie hã meɖea fu o.
45. Nɔ anyi ɖe gota ɖekae. Nɔ anyi ɖe akpata dzi le ŋkeke fafɛ aɖe dzi. Mikpɔ alilikpowo alo amewo siwo le yiyim.
46. Na nuɖuɖu xeviawo. Miɖo nuɖuɖu xevi ƒe ze me ɖekae eye miakpɔ wo tso fesre gbɔ.
47. Kɔ ʋu. Ze, sponge, kple ŋdɔdzidzɔ ƒe ya fafɛ. Tasiaɖam ƒe ɣlidodowo kɔklɔ nye dɔ bɔbɔe si wòate ŋu awɔ afɔɖeɖe ɖeka me.

Dɔwɔwɔ siwo ku ɖe seselelãmewo ŋu

Asikaka, ʋeʋẽse, nuɖuɖu ƒe vivi, toɖoɖo kple nukpɔkpɔ va zua nu veviwo wu ne tagbɔdzedze ƒe kuxia le yiyim. NHS yɔ ha, nu siwo woalé asi kple asi ƒe amimɔ be wonyo le afɔɖeɖe siwo va emegbe. Kpɔe ɖa be nu aɖe medea dɔ lãme nɛ alo ate ŋu ami nu o hafi; kpɔ seselelãme ƒe dɔwɔwɔwo.

48. Mi asi nɛ blewu. Bia gbã eye nàzã ami sue aɖe. Ne mèka ɖe ŋutigbalẽ alo nu siwo dea dɔ lãme dzi o la, zã esi meʋẽna o.
49. Lé avɔ ƒomeviwo asi. Kusia si me avɔ bɔbɔe, avɔ titri kple avɔ siwo le gbadzaa le be woalé wo asi.
50. Se amagbe ʋeʋĩ kple kɔfi. Mimi gbemifɔli alo rosemary yeye le wò asibidɛwo dome. Ne gbɔgbɔgbɔgblɔ sesẽ la, mègazã ʋeʋẽ sesẽwo o.
51. Kplɔ eƒe ɖa. Blewu eye fafɛ, ne edzɔa dzi nɛ.
52. Mina avɔ dzodzoe. Na asi kple mo le ŋkeke fafɛ aɖe dzi. Do dzoxɔxɔa kpɔ gbã.
53. Kpɔ dɔwɔwɔ ƒe awu me. Abui gãwo kple zipo siwo wolɔ̃ ɖe edzi nyuie. Kpɔe ɖa be naneke mate ŋu aɖe ɖa o.
54. Mi nu vivi si wòlɔ̃na. Agatsi sue ɖeka, le nɔnɔme si wòate ŋu aɖu dedie me.
55. Se dzɔdzɔmenuwo ƒe ɖiɖi. Tsi, ƒutsotsoewo alo xeviwo ƒe hadzidzi le gbeɖiɖi bɔbɔe aɖe me.
56. Kpɔ nu si le yiyim blewu. Tɔmelã ƒe agba, dzɔdzɔmenuwo ƒe video alo sno si le dzadzam.

Fefewo kple susu ƒe dɔwo

Fefewo wɔa dɔ ne gaƒoɖokui, dzesi alo nyaƒoɖeamenu aɖeke mele wo me o. Ne ɖeka dze abe dodokpɔ ene la, tsɔe da ɖi. Kpɔ alesi nàtia dɔwɔɖoɖowo kple fefewo kple susu ƒe fefewo.

57. Tsɔ fotowo sɔ kple wo nɔewo. Foto ƒe eveve nana fotowo nɔa anyi woƒe ŋkume le dzi, eyata eku ɖe dzesidede ŋu, menye ŋkuɖoɖo o.
58. Di foto ma ke. Di foto ma ke naa tiatia eve va ɖo ene. Miƒo nu tso foto ɖesiaɖe ŋu.
59. Ma nuwo de kusiawo me. Mama ɖekae le abe afɔkpa mama le mɔ̃ dzi ene.
60. Wɔ foto ƒe fefe gã aɖe. Foto siwo sɔ na ame tsitsi, kple akpa siwo mesɔ gbɔ o. Foto ƒe fefe nana foto bliboa nɔa anyi woakpɔna. Kpɔ nu bubuwo le tagbɔdzedze ƒe kuxi ƒe fotofefeawo.
61. Ƒo kaɖi ƒe fefe xoxo aɖe. Nu si wòƒona ƒe geɖe. Emegbe, kaɖiawo mama ɖe amadede nu hã nye fefe.
62. Ƒo domino. Tsɔ nuwuwuawo sɔ kple wo nɔewo. Emegbe, wo ɖoɖo ɖe fli me ko hã nyo.
63. Te nya didi si ƒe ŋɔŋlɔdzesiwo lolo kpɔ. Míaƒe nya didi ƒe nyawo le tsia dzi kple to me ko, eye woate ŋu aŋlɔe ɖe agbalẽ dzi.
64. Wu lododo siwo wonya nu. Wu lododoa nu nana nàte ŋu afia nuwuwua ɣesiaɣi.
65. Ƒo foto ƒe bingo. Foto ƒe bingo sɔ na ƒomewo kple ƒuƒoƒowo. Kpe ɖe wo ŋu woade dzesi kaɖiawo dzi faa.
66. Ƒo damawo. Mègawɔ seawo sesĩe akpa o. Fefea ƒe akpawo ʋuʋu esime mieɖoa dze hã nye gomekpɔkpɔ.

Ʋuʋu

NIA gblɔ be azɔlizɔzɔ, gasɔ si tsi tsitre, kekeme ƒe ka, bɔl alo balon fafɛ ƒoƒo, detsi ƒe gaƒoƒowo kɔkɔ kple kamedede ƒe video na ame tsitsiwo ate ŋu anyo. Bia atikewɔla hafi nàdze nu yeye aɖe gɔme, vevietɔ ne tsitretsitsi sesẽna.

67. ƒo balon. Mi nɔewo ŋkume esime mienɔ anyi. Eʋuʋuna blewu, eyata eléle le bɔbɔe.
68. Wɔ ɖe kamedede ƒe video dzi si wowɔ na ame tsitsiwo, esime mienɔ anyi ɖekae.
69. Keke wò ɖokui kple ka. He asiwo blewu kple ka falɛfalɛ esime nènɔ anyi.
70. Kɔ detsi ƒe gaƒoƒowo. Kɔ asiwo blewu, ɖewohĩ kple ha.
71. Do gasɔ si tsi tsitre. Aɖabaƒoƒo ʋɛ aɖewo bɔbɔe, esime nènɔ egbɔ.
72. Ðu ɣe kple avɔ falɛfalɛwo. Ʋuʋu avɔ falɛfalɛwo ɖe ha ŋu, esime nènɔ anyi alo nètsi tsitre.
73. Zɔ azɔli kple taɖodzinu. Be nàɖo lɛta alo aƒle kɔfi. Susu aɖe si ta woazɔ la nana wòdzea abe nu dzɔdzɔme ene.
74. Miɖe eme blewu ɖekae. Mibɔbɔ mia ɖokui anyi ɖekae kple gbɔgbɔtsitsi fafɛ.

Hadede ƒe dɔwɔwɔwo

Hadede le vevie gɔ̃ hã ne ŋkɔwo ɖoɖo sesẽ, eye ƒuƒoƒo suewo le bɔbɔe wu ƒuƒoƒo gãwo. NIA de dzesii be ame aɖe mate ŋu aɖo ŋku ame si va kpɔe dzi o, gake zi geɖe egakpɔa dzidzɔ ɖe hadedea ŋu. Kpɔ amedzrodzedze.

75. Xɔ amedzro ɖeka alo eve ɖe ɣeyiɣi ɖeka me. Amesrɔ̃kpɔkpɔ kpui aɖewo le xɔ si me ɖoɖoezizi mele o, kple foto siwo woakpɔ.
76. Ƒo ka na ƒometɔwo to video dzi. Kaƒoƒo kpuiwo, gbe ɖeka ɣesiaɣi. Kpɔ kaƒoƒo kple video ka.
77. Te ŋkuɖoɖo ƒe kɔfiƒe aɖe kpɔ. Wonye ƒuƒoƒo siwo me ɖoɖo sesẽ mele o na ame siwo le agbe kple tagbɔdzedze ƒe kuxi kple ame siwo le wo ŋu kpɔm. Bia mia gbɔ ƒe ametsitsiwo ŋu nyawo gbɔ kpɔƒe be teƒe kae le mia gbɔ.
78. Yi nuɖuƒe le ɣeyiɣi si me ɖoɖoezizi mele o. NIA gblɔ be woatia nuɖuƒe si wonya eye ɖoɖoezizi mele eme o, le gaƒoƒo siwo me amewo mesɔ gbɔ o, kple kplɔ̃ si te ɖe nugododeƒe ŋu.
79. Yi ametsitsiwo ƒe takpekpeƒe alo ŋkeke me beléle ƒe ɖoɖo aɖe. Enye hadede na wo eye wò ŋutɔ hã àkpɔ gbɔdzɔe vie.
80. Nɔ ɣeyiɣi kple ɖeviwo. Amesrɔ̃kpɔkpɔ kpui kple fafɛ aɖe tso tɔgbuiyɔviwo gbɔ, alo foto ƒe agbalẽ xlẽxle na ɖevi sue aɖe.
81. Mina nyadzɔdzɔgbalẽa ɖekae le kɔfi nono me. Xlẽ tanyaawo sesĩe. Nuwɔnaa ƒe ɖoɖo le vevie wu nyadzɔdzɔawo.
82. Kpe ɖe ame bubu ŋu. Ŋlɔ sɔlemeha ƒe ɖoɖowɔɖiwo alo wɔ kaɖi na aƒelika aɖe.

Xɔse kple gbɔgbɔmenuwo

Wɔ ɖe ame la ŋutɔ ƒe kɔnu dzi, alo aɖeke o. NIA gblɔ be subɔsubɔ siwo wonya, nuxexlẽwo, kɔnu ƒe ha, gbedodoɖa, ŋugbledede kple azãɖuɖu ƒe kɔnuwo ate ŋu anyo.

83. De subɔsubɔ si wonya. Tia esi me ɖoɖoezizi mele o, nɔ anyi ɖe mɔa to, eye nàna ame siwo le afima nanya nu tso tagbɔdzedze ƒe kuxia ŋu.
84. Kpɔ subɔsubɔ le internet dzi le ŋkeke siwo me gododo sesẽ akpa.
85. Do gbe ɖa alo xlẽ nu ɖekae. Nya siwo wonya, xlẽ wo blewu. Ate ŋu akpɔ gome le akpa siwo wònya me.
86. Dzi sɔlemehawo alo kɔnu ƒe ha siwo tso woƒe kɔnu me.
87. Lé azãɖuɖu ƒe kɔnuwo me ɖe asi. Elektrik akaɖiwo, yayra, kple atsyɔ̃ɖonu siwo wòzãna ɣesiaɣi.
88. Miɖe ɣeyiɣi fafɛ ɖekae. Nɔ anyi ɖe abɔ me alo mikpɔ ɣeɖoto ɖekae.

Aƒemelãwo kple lãwo

NIA gblɔ be aƒemelã nu nana, eƒe ɖa kplɔkplɔ, azɔlizɔzɔ kplii, alo anyinɔnɔ kplii kple eléle asi ate ŋu anyo.

89. Kplɔ avu alo dadi fafɛ aɖe ƒe ɖa kple asi blewuwo.
90. Na nuɖuɖu aƒemelãa ɖekae. Wò ŋutɔ nàdzidze nuɖuɖua; eya ya nàkɔe ɖe agba me.
91. Zɔ azɔli kple avua ɖekae. Wò ŋutɔ nàlé ka la.
92. Lé aƒemelã aɖe ɖe ata dzi. Dadi fafɛ aɖe le avɔ dzi ate ŋu ana dzi naɖo ame ƒo ŋutɔ.
93. Xɔ lã siwo wova kple wo. Belélexɔ aɖewo kple ŋkeke me ɖoɖowo xɔa lãwo ƒe sasrãkpɔ. Bia le mia gbɔ.
94. Tsɔ lã bɔbɔe si le abe ŋutɔŋutɔ ene nɛ. Ne aƒemelã aɖeke meli o la, ame aɖewo kpɔa dzidzɔ le dadi alo avu bɔbɔe si le abe ŋutɔŋutɔ ene léle me. Tsɔe nɛ bɔbɔe, menye abe fefenu ene o, eye nàlɔ̃ ɖe gbeɖeɖe dzi.

Ɣeyiɣi ƒe dɔwɔwɔwo

Lé kɔnuwo me ɖe asi, gake wɔ wo bɔbɔe wu. NIA gblɔ be woabu nu ŋu nyuie eye woana teƒe fafɛ aɖe nanɔ anyi na gbɔdzɔe le azãɖuɣi siwo me vovo mele o.

95. Ðo atsyɔ̃ na ɣeyiɣia. Akpaku, seƒoƒo ƒe kɔsɔkɔsɔ alo seƒoƒo yeyewo ɖe kplɔ̃ dzi.
96. Wɔ azãɖuɖu ƒe nu vivi aɖe. Mlɔ amɔ alo tsɔ atike vivi si ami bɔlɔkewo. Wò ŋutɔ nàlé ŋku ɖe dzodoƒea ŋu.
97. De atsyɔ̃ɖonuwo. Atsyɔ̃ɖonu siwo megbãna o, tsɔ wo nɛ ɖekaɖeka.
98. Do ʋu yi akaɖiwo kpɔ ge. Fiẽ me ʋudoɖo kpui aɖe mebia naneke wu hadede o.
99. Do kele ƒe seƒoƒo ƒe kewo. De kewo kplu me le kele me eye nàkpɔ woƒe dzedze.
100. Ɖe bli alo ayi ƒe aŋgba. Dzoŋɔli ƒe dɔ le akpata dzi kple agba le ata dzi.
101. Ŋlɔ adrɛs ɖe azãɖugbe ƒe kaɖiwo dzi. Eya ade asi ete, ade nutata alo atu wo nu; wò ya nàlé ŋku ɖe adrɛsawo ŋu.

Nukae mawɔ ne dɔwɔwɔ aɖe mele yiyim nyuie o?

Tɔ te, eye nàte nu bubu kpɔ ɣeyiɣi bubu. NIA gblɔ be woalé ŋku ɖe dzigbãnya ŋu eye woana ame la nakpɔ nu ko ne edi nenema. Gbeɖeɖe zi geɖe fia be dɔa sesẽ akpa, ɣeyiɣia mesɔ o, alo nu bubu aɖe le fu ɖem nɛ, abe vevesese, dɔwuame alo hoowɔwɔ ene. Wɔe sue wu, tee kpɔ kaba wu le ŋkeke me, alo dze egɔme wò ŋutɔ eye nàkpɔe ɖa be akpɔ gome hã. Kpɔ ne wògbe kple fiẽ ƒe ʋunyaʋunya.

Be nàde dɔwɔwɔwo nuɖuɣi kple gbɔdzɔe dome la, kpɔ ŋkeke ƒe ɖoɖo fafɛ aɖe. Ne èdi nu siwo nàdzra ɖo la, kpɔ dɔwɔwɔ siwo woate ŋu aŋlɔ, eye ne èle ƒuƒoƒo aɖe ŋu kplɔm la, kpɔ belélexɔ me ƒuƒoƒo ƒe dɔwɔwɔwo. Wò ŋutɔ wò gbɔdzɔe hã le vevie: kpɔ ame ŋu kpɔla ƒe ɖokuiŋudzraɖo.