Naitchuaq kiun
Savaaksrat nalaunŋaruapkaŋich aŋutimun dementia-lik iñuuniaġmiŋani aitchuŋitchut: savaaqpaŋich, piuqqusiqpaŋich, uvlup akkupqallu atautchikun atuagakpaŋich. Qavlunaqaaġiuraq savaktuaq nalautchiruq titiqqanik ikayuqtuksrauniraq, aullaqsaunmik atuqtuaq nalautchiruq salumaqtuanik savaktuutinik tigumiaġlugi, uqsruqtimun quviasuktuaq nalautchiruq qavlunaaq uqsruqtuaqtaŋanik tautuglugu. Piuqqusiat aallakisuut aŋutinun, taimaagmiu inuum ikpaksraŋaniŋa aullaqsruŋ, aŋuniraŋaniŋa piŋŋaitchuktuŋ.
- Aullaqtitkik una aŋun iñuuniaġniŋaniŋñiqsuaq: savaaqpaŋa, piuqqusiqpaŋa, uvlup akkupqaŋa, quviasuutigigaiḷḷu.
- Savaaksrat suliŋŋuaqtuat, sutigun iglaunmik nalupqinaiġlugi, qipluġlugi aullaqsaun, savigmik suvluglugu, ilaan nalautchiruq savaaksranit iliḷiqsauniraqtunit.
- Aŋutit tamarmik savaktuutinik uqsruqtunillu piuqqusiqaqtuŋŋitchut. Ilaiḷḷu niġiuraqtuat, atuġmik naalaktuqtuat, nautchiaguraqtuat, sanuġuraqtuat, iñuichlu mumiksiruqtuat. Apiqsruŋ, tautukkik, maliglugulu.
- Savaaksrat savaaqtut nalunaitchiqsiḷḷugi iġñiqsaunmik savaktuutinik piqługit kamanaqlugillu, pitquraŋat allanguqpat naatqunnaqsiḷḷugich.
- “Naagga” uqaqtuq nalunaitchuq. Savaaq ikayuutiksraq ikayuġlugu, uvlumi allanunŋuliqsuŋ.
Uvani makpiġaami (8 avgutit)
- Qanuq savaaksranik nalupqinairuksraŋanik paqitchisuktuŋa?
- Savaaksrat savaaqpaŋani sanġisigai
- Savaaksrat piuqqusiŋani sanġisigai
- Qanuq savaaksramik ikayuġniaġviŋa suliŋitchuanik ipiŋŋaitchumi?
- Qanuq allanguqtillugu pitquraŋat allanguqpat?
- Nalunaitchiñiq savaaksranun
- “Naagga” uqaqpagu?
- Piuqqusiat uqaluktuallu nalaunŋaruapkaŋich
Iñugiaktuat uqaluktuqtuat “savaaksrat aŋutimut dementia-lik” ilaan savaaksrat unipkaaqtaŋat nalaunŋaŋitchut aŋutimun iñuuniaqtuat. Taamna isumagiksuaq. Kiugunmiu titiraqtuq “aŋutich piuqqusiqaat” piŋŋitchuq. Aullaqtitkik una aŋun: sumik savaaqpa, sumik savaktuaq savakł̣iŋiġmiḷu, sumiklu ikayuġniaqtutinik isummaniraq. Piuqqusiat aallakisuut iñuich tamainun. Aŋutit ammalat niġiuraqtuat, nautchiaguraqtuat, sanuġuraqtuat, atuġmillu naalaktuqtuat, aġnatlu ammalat aullaqsautinik baseball-lu quviasuutigilugit.
Qanuq savaaksranik nalupqinairuksraŋanik paqitchisuktuŋa?
Aullaqtitkik iñuuniaġniŋani. Alzheimer’s Association uqaqtuq uvlum akkupqaŋanik parnaiyaiññiqsuq inuum piuqqusiŋani, piuqquŋitchuŋani, sanniqsuaŋani, piuqqusiŋaniḷḷu sanŋiġlugu, qanuq uvlumiŋani aullaqsiruqtaŋallu. Apiqsruŋ ilvich:
- Suna savaaqpaŋa? Qavlunaaq, nautchiagvik, savaġvik, savaktuutinik savak, aŋuyakti, niuviqsraq, iliḷisauruq, aullaqsauruaq, iglum iluani savaaq?
- Sumi piuqqusiruq savakł̣iŋiġmiḷu? Iqaluksraq, kaatitaq, savigmik savak, uqsruqtuat, aŋaiyyun, atuġaq, niġiuraq, aullaqsaun savakvigmi?
- Sunik atuagakpa? Uvlupaaq kaffimik papiġmillu taiguġlugi? Sila tautuglugu? Saniqpatmi aullaqsaun qipluġlugu?
- Sunik suli aullaqtitiruq iliminik? Association uqaqtuq inuk savaŋaiqsaaġumi apiqsriŋŋaitchumi, sutigun iglaunmik salummaġlugu, taamna savaaq uvlup akkupqani ilisaqtuq.
- Sunik piqpagaitchuq? Iḷaiḷḷu uqsruqtuanik tautuġniaqtuat; iḷaiḷḷu sukkatqiġniraŋa nipiḷḷu allanikun ipik. Tautukkik qakugu quviasuktuq, uqsruktuq, suluktuq.
Iḷaqatinlu ilagiitchuatlu uqaqatigikkik. Itqaumayuksrait piuqqusiqpaŋanik ilaan puqiksruksraŋanik.
Savaaksrat savaaqpaŋani sanġisigai
Alzheimer’s Association nalunaiqsiruq: qavlunaqaaġiuraq savaktuaq nalautchiruq ikayuqtuksraunmik, sutigun maniit suġuutitquġlugi, tuvaaqtuat ikayuqtuksraunmik, suliqutiniklu titiraġlugi, nautchiagurualluunniit nautchiagvigmi savaktuksrauniraq. Taamna isumaaq savaanut ammalatunun atuqtuq.
| Savaaqpaŋa | Savaaksrat isumagiksuat | Naatqunnaqpich |
|---|---|---|
| Qavlunaaq suli niuviqsraq | Titiqqat nalupqinaiġlugi iglaunun, tuvaaqtuanun nalunaitkutinik iliḷḷugi, titiraqtaŋanik tautuġlugi, ikayuqtuksraunmik ikayuġlugi | Tuvaaqtuat quliaqtillugit; titiqqich suġuutitquġlugit |
| Savaktuutinik savak aullaqsaunmullu | Salumaqtuanik suliqutinik, suġuutitqunillu nalupqinaiġlugi; suliqutit aŋiġuat tigummiqsaaġlugi; savaktuutit makpigaaŋiñik tautuġlugi | Malġuk suġuutitqunun nalupqinaiġlugi aŋiġniġaanik |
| Nautchiagvik siḷamitqun | Imaqł̣ugi, nautchiat iliḷḷugi, siḷamiq ikayuġlugi, nautchiagvik tautuglugu | Siḷami aquvitł̣ugu savaktillutin; nautchiat suġuutaanik tigumiaġlugu |
| Aŋuyakti | Kamiik suvlugi, ikayuqtuksraunmik ikayuġlugi, piksranik tautuġlugi quviasukpagu | Taipkua uvlut atuġaŋiñik naalaglugu |
| Niuviqsraq ikayuġniraallu | Iñuich tikitchuat paġlagivlugich, niqinik tunilugi, niuviqsiutit nalupqinaiġlugi | Upkuaġvigmi aquvitł̣ugu paġlagivlugu |
| Iliḷisauruq | Taiguġlugi nipimik, makpiġanik ikayuġlugi, piksranik nalupqinaiġlugi | Makpiġaanik piksraqanmik tautuqatigik |
| Aullaqsauruaq aullaqtitauruallu | Nunaurutit tautuglugich, aullaqsautit makpigaaŋiḷḷu, aullaqsaun qipluġlugu | Paniġmi aquvitł̣ugu aullaqsautit tautuglugich |
| Iglu iḷagiillu | Atigit immiġlugi, niqiñiqsivik parnaiyailugu, niġiuraq ikayuġlugu | Atigit saġḷugi; akutuqaqsaun |
Itqaumayuat iḷaiḷḷu, sutigun aŋuyaktiun, iqsraqtuat isummanik aullaqtitiruq. Maliglugu, uqaqatiginiq nalaunŋaruamik pisuk, aasii uqausiq allanguqtiqsaaġlugu uqsrukpagu.
Savaaksrat piuqqusiŋani sanġisigai
- Savigmik savak. Savigmik suvluglugu suli qaġruanik sanuġlugu. Alzheimer’s Association uqaqtuq iġñiqsaat savaktuutit piqpagaitchitqullugit savakvigmi, suvlunmik savaaksraq nalunaitchuakun quviasuutigiġumiŋagaat.
- Iqaluksraq. Iqaluksraun savaktuutai nalupqinaiġlugi niġiksit piqługit, iqaluksraun makpigaaŋiñik tautuġlugi, suli tasirmi aquvitqatigik.
- Aullaqsautit. Aullaqsaun qipluġlugu, qaġrua suvluglugu, aullaqsautit piksraŋiñik tautuġlugi, suli aullaqtiqatigik aquvitł̣ugu.
- Uqsruqtuat. Uqsruqtuat tautuglugich, puktusraqmik milugiuraq, golf-mik milugiuraq iglum iluani, suli baseball-mik kaatitat nalupqinaiġlugi. Nalaunŋaruakun, kisitchiñiq piqsiññaguk.
- Kaatitat piuqqusiallu. Kaatitaq naatqunnaq, domino, suli kaatitat nalupqinaiġlugi adsigaaġviḷḷugi. Nalaunŋaruakun, kisitchiñiq piqsiññaguk.
- Atuġaq. Atuġat inuusuktuani uvluniñi, atuġauruat quviasuutigiqpaŋi, aŋaiyyutim atuġaa. Tautukkik atuġmik savaaksrat unipkaaq.
- Niġiuraq niġiqsraallu. Nautchiat iḷḷugi, akutuqaqsaun akutuġlugu, niqi uqsruġlugu, suli uqaluktuqługu qanuq niġiuruqtaŋa niġiuratin.
- Papiġaq. Alzheimer’s Association uqaqtuq inuk papiġmik taiguuraqtaq suli quviasuutigiġumiŋagaa, isumani nalupqiŋagaaḷḷu. Kaffi papiġlu uvlupaaq ilisaqtuq.
- Sananiq. Sananiq naatqunnaq iñuum savaktuutaanik. Ilisimaġutit tigumiaġnaqtut piksruk.
- Sumiñik mumiksiñiq. Niġiruaq niqiġlugu, timmiaġutit niqiġlugich, suli nautchiat imaqługit. NIA titiraqtuq niġiruaq niqiġlugu, suvluglugu, pisugluguḷu savaaksranun quviasuutiginiaqtunun.
Qanuq savaaksramik ikayuġniaġviŋa suliŋitchuanik ipiŋŋaitchumi?
Uqautigiguk ikayuutiksranik. Alzheimer’s Association uqaqtuq apiqsiġiñaqtuŋa “Ikayuġniaġviŋa?” savaallu suliŋŋuaqługu uqautigilugu. Nalupqinailugu:
- “Ukua suliqutit nalupqinairuksraqpiŋ?” (nalupqinaiġuniraqtun ipik)
- “Suliqutit atautchimun piqsiŋakka, ikayuqtuksrauragigik savigmik ikayuqtuksraunmi sivunniġmi. Ikayuġniaġviŋa?” (savaatun ipik)
Isumagiksuat allat:
- Iñuum savaktuutaanik atuġlutin. Savaktuutat iġñiqsaat piqługit, makpiġaat, tuvaaqtuat.
- Savatqatigiġlutik. Malġuk savaqatigiik iḷagiiruuk. Atausiruaq tautuktuq kamanaqtuaqtuun ipik.
- Nalupqinaiŋŋaitchuk. Suliqutit suġuutitqun iñuŋŋitpata, taimannaqtuq. Suli atautchikun iñuuniaqtuq ikayuġniaqtutiniklu isummaniq.
- Aullaqtitkaqsi. Alzheimer’s Association uqaqtuq iñugiaktuat suli savaktuksrauruat, aglaan aullaqtitiniq ikayuqtuksrauniraallu nalunaitchuq. Sivulliq atautchikun savaglugu.
Qanuq allanguqtillugu pitquraŋat allanguqpat?
Dementia suliḷ̣aaqpagu, Alzheimer’s Association uqaqtuq savaaksrat naatqunnaqtuat atuutiqaqtut ikayuġlugich, inuk suli mikiruakun savaktuksrauruq. Aŋun aullaqsaunmik sanasruaqtaq maanna savaktuunmik salumaqtuamik tigumiaġlugu aullaqsaunmillu uqaluktuġlugu quviasuutigiġumiŋagaa, suli savaktillutin tautuġlugu. Tautukł̣uni ilauqtuq.
Ilisimaniraqpaŋa taŋŋiqsuaq, savaaksraq sanŋiqsuaq nalunaitchiruq savaaqpaŋaniññiqsuaq. Association uqaqtuq sanuġauruaq ilisimaniraq aŋalatchiġumiŋagaa allanguqpat, iḷisaŋŋaitchuallu nutaaq quviasuutigiġumiŋagaa. Taamna aasiivuq savigmik sanasruaqtuamun.
Nalunaitchiñiq savaaksranun
- Savautiḷḷuik savaktuutit, saviich, kikikpiat, suliqutit iġñiqsaat piqługit.
- Sanuġutit iḷḷutaat, uqsruq, suliqutit kamanaqtut qulilugich.
- Aullaqsaun kiutaa piqsiññaguk aullaqtiŋŋitpagu.
- Kamanaqlugu savakvigmi siḷamillu savaaksrat tamaita.
- Suliqutit aŋiġuat piksruk niġiġumiŋaitchuat.
“Naagga” uqaqpagu?
Kamagiġlugu. “Naagga” isumaqaqtuq savaaq sapiqsraqtuq, miqłiqtun ipik, suli uvlumi nalaunŋaŋitchuq. Alzheimer’s Association uqaqtuq pisukpagaitchuk. Savaaksraq allamik, uvluk allamik, suli aquvitqatigik. Tautukkik qanuq pisukługu “naagga” uqaqpagu.
Piuqqusiat uqaluktuallu nalaunŋaruapkaŋich
Finish the Saying atuġniaġai uqausiit itqaumayuat uqaluktuanullu aullaqtiruq. Conversation Cards apiqqutauyut nalupqinaiŋŋitchuat apiqqutit uqaluktuanik aullaqtiruq savaaqpaŋani piuqqusiŋaniḷḷu. Picture Puzzle piksraq tamatkua tautukł̣ugu iḷḷugi sanŋiqsiḷḷugu, Word Search titiqqanik aŋiġuanik niqiñiqsivimmi aglaunmik savaktaksraq. Qanuq itqaumayuaŋanik uqaluktuġniaġlugu nalupqinaiŋŋaitchumi, tautukkik itqaumayuanik unipkaaq.
Apiqqutit iñugiaktut
Suna savaaksrat aŋutit dementia-lik quviasuutigiqpagaat?
Atausiq titiraqtuq piŋŋitchuq, aŋutit piuqqusiat aallakisuut iñuich tamarmik sut pisuġaat. Nalaunŋaruapkaŋich savaaksrat savaaqpaŋani sanġisigai, sutigun titiqqanik ikayuqtuksrauniraq suliqutitlu nalupqinaiġlugi, piuqqusiqpaŋiḷḷu, sutigun iqaluksraq, aullaqsautit, atuġaq, niġiuraq uqsruqtuallu. Tautukkik suna savaŋaiqsaaġniqsuq, taamna sanŋiqatigiguk.
Aapaġa savaaksranun iñugiaktunun piqpagaitchuq. Sumik pisuktuŋa?
Iñugiaktuat, aŋutit aġnaillu, savaaksrat iliḷiqsauniraqtut miqłiqtutun ipiktut piqpagairut. Savaamik apiqsiġiñaqtuŋa: 'Ikayuġniaġviŋa ukua nalupqinaiġlugi?' Iñugiakł̣uŋmiḷuunniit atauchimiḷuunniit nalaunŋaruaqtuq iñugiaktuutinit aŋiġanit.
Nalunaitchuq savaktuutinik atuqsruŋagu?
Kamanaqtuaqpaŋa nalunaitchuanik savaktuutiniglu. Savautiḷḷuik savaktuutit, saviich iġñiqsaat piqługit, savaaksranik ikayuġlugu, sutigun savigmik suvluglugu, salumaqtuanik savaktuutinik nalupqinaiġlugi, suliqutiniklu aŋiġuanik tigummiqsaaġlugi. Alzheimer's Association uqaqtuq iġñiqsaat savaktuutit piqpagaitchitqullugit savakvigmi, suvlunmik savaaksraq nalunaitchuakun quviasuutigiġumiŋagaat.
Ilisimaġvium savaktaŋagaa. Savaaksrat naatqunnaqpich miqłiqtutun isummaniaqpagaat?
Taimaaqtuq uqautigigukku suliŋitchuanik. Uqautigiguk ikayuutiksranik, iñuum savaktuutaanik atuġlutin, savaaqpaŋani sanŋiqsuanik pisruk, sutigun titiraqtaŋanik tautuġlugi, iglaunmik ikayuqtuksrauniraq, suliqutiniklu tuvaaqługit ikayuġlugi. Ilisimaniraqpaŋa taŋŋiqsuaq, savaaksraq sanŋiqsuaq aasii nalunaitchiruq nalaunŋaruaqł̣uun nalupqinaiġniraanun.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging