Naitchuaq kiun
Atuagaq atuġniq ilaani aŋiḷhaalluaġnaqtuq iñuum puqtusriļiġmik iḷisimaruam ilaanik atuġaġnianik. Naipiqtuq atuagaq nalunaiqsautinik iñuuviaŋanit, ukpiġivianiŋanit, iḷagiitniŋanillu. Atuġaġlugu niġiḷḷaŋŋaitchuanik TV-lu kamilluaŋŋaitchuanik, atuġlugu ataatchimun, atuġaġlusiḷḷu. Atuġaġivsi nipaiļḷuk anunialuuniit, nalunaiqsiuŋ itqanaiqługu iñuk. Nipaa mikłiqsaqpaŋ, nutqaqtitlu atuagaq qiñiġutaaŋa iñuŋmun piyaunġitpat.
- Iñuum nalunaiqsautaa atuagaq piviuttaqaqtuq: iñuusuktuami nalunaiqsautaa, ukpiġivianiŋanit, iñuguġmiŋaniŋanillu atausiŋŋuagun nalunaiqsautaa.
- Atausiq atuġaġlugu, niġiḷḷaŋŋaitchuaq TV-lu kamilluaŋŋaitchuaq.
- Atuutiniq, patittiqiniq, aullaqatagiiniq, naalagiiniġlu ilautitaaqtut.
- Nipaiļḷuk atuġaġlugu qiñiġumiñaqtillugu, nipitqiaq atuġaġlugu quviasuktillugu, iñuum qanusiataa qiñiġlugu.
- Iluqatiqsiuqtut atuagaq atuġniŋat qiñiqsiaqtaat ikitpallaat; atuagaq atuġniq atuġaġigaat quviasuutaulluaq, iñuusiuġutiŋŋuŋituaq.
Uvani makpiġaami (6 avgutit)
Atuagaq atuġniq ilaani aŋiḷhaalluaġnaqtuq iñuum puqtusriļiġmik iḷisimaruam ilaanun atuġaġnianik. Apiqhuġutiqaiññaqtuq: kiuviniq nalaunġitchuaq pisaġuiññaqtuq, maliguagaksraqaqtuŋitchuaq. Atuagaq nalunaiqsautaq quviasuktitsisuq, itigaġnik patittiqiļḷaġmiñaqtuq, uqausiŋnik iḷaŋnik atuġaġmiñaqtuq, uqaqatigiiniq sapiqnaqtualluata. Pisuġigaat atuagaq iñuŋmun nalunaiqtaq, qiñiġutaaŋalu nipaiļḷuk atuġaġlugu.
Qanuq atuagaq atuġniq piviuttaqaqpaa iñuum puqtusriļiġmik iḷisimaruam?
Naalagiiniq, atuutiniq, patittiqiniq, aullaqatagiiniq, atuagaġmiḷḷu uqaqatigiiniq piviuttaqaqtut. National Institute on Aging uqautigaa atuagaq atuġlugu, atuagaġmik atuagaq iḷisimaruaġmiḷḷu uqaqatigiġlugu, atuutiniq mumiktiniġlu atuagaq nalunaiqsautanik, atuagaq atuġaġniŋniḷḷu nunaaqqimi isiqtiniq. Alzheimer’s Association uqaqtuq aullaqatagiiniq, patittiqiniq mumiktiniġlu quviasuġniŋmik ilasuaqtuq, atuagaġlu atausiŋŋuliġniŋmik ikayuqtuq uqausiq sapiġnaqtualluata.
Qanuq naipiqniaġivsiuŋ atuagaq nalunaiqsautinik?
Piviuttaqaqtuaq savaaq naipiqtuŋ atuagaq nalunaiqsautinik iñuum iñuuniani piviuttaqaqtuanik. NHS uqautigaa atuagaq iñuum nalunaiqsautaa. Una aŋiḷhaalluaq maliguagaq.
Iñuunianiŋanit aullaqtillusi
- Iñuusuktualluaniaŋani. Isumagiñiaqsigik sunik atuagaq naalaktuat, mumiktuat, tautuktuaġmiḷḷu tautuktuaq iñuusuktuaq.
- Piviuttaqaqtut uvluat. Katitniġmi atuagaq, mumiktuaq sivulliq, iḷagiitniḷḷu aullaaqatautimi atuagaq nalunaiqsautaq.
- Ukpiġiviat iñuguġmiŋalu. Atuutit, atuagaq ukpiġiviaq, atuagaq uqausimiŋani sivulliqpaani.
- Savaaq suliqutailu. Atuagaq pisuqtut, savaam atuagait, suliqutaim atuagaiḷḷu.
- Iḷagiit itqaqtaat. Apiqsriñiaqsigit aŋayuqaaġit, nutarait, piqatigilḷu qaŋa atuġumiñaqtuaŋannik atuutilluaŋanniġlu.
Isumaġivsi atuagaq suŋŋuata, atuagaq atausiŋŋuaŋŋituaq
Naliġmik aullaqsaaq nalunaiŋitkuvsi, atuġaġivsi atausiŋŋuaq ikitqumik makinnamiin, iñuum qanusiataa qiñiġlugu: big band, swing, doo-wop, Motown, soul, rock and roll, country, western, bluegrass, gospel, atuutit, Broadway atuagait, jazz, Latin atuagait boleros-luuniit mariachi-luuniit, polka, folk, classical-lu. Piqsraqsiuŋ quviasuktitkuaq, patittiqtitkuaq, nutqaqtitlu qiñiġaqniqsaaqpallu.
Aŋiḷhaalluaq atuġaġnianik
- Niġiḷḷaŋŋaitchuaq. Alzheimer’s Association uqaqtuq niġiḷḷat nalunaiqsuŋŋaisuut. Atuġaġivsi atuagaq piḷiŋaruat, CD-t, records-luuniit, niġiḷḷaŋŋaitchuaq atuġaġviḷḷuuniit.
- Atausiq aŋiḷhaalluaq naalautaq. Naalautaq atausimik mikimik naġuġutimik, nalunaiqsautiqsauġlu piḷiŋaruaq, kiñaliqaak atuġaġniŋa aŋiḷhaalluaq.
- Maluġnik nalunaiqsautinik. Atausiq nipaiļḷuk qiñiġumiñaqtillugu, aipaa nipitqiaq quviasuktillugu.
- Nalunaiqsautiqsiuŋ. Aglaksigik iñuum atqa, “atuagaq nalunaiqsautaa”, iḷagiit kamakkutilu atuġaġniŋat aŋiḷhaalluaġumiñaqługu.
15 atuagaq atuġniq uuktuutiksrat
- Atautchikun naalagiñiq. Avasiksrakkun itillusi, alla suliŋŋaitchuaq. Naalagiiniq atuġniq iñiġnaqtuq.
- Ilauqatigiŋŋiq atuutiniq. Iḷivsi aullaqtillusi atuġlusi. Aŋmaqsiḷḷuuniit, uqausiq iḷaŋiḷḷuuniit atuġlugit ilautitaaqtut.
- Patittiqiniq mumiktiniġlu. Siviŋnik patittiqiḷḷusi, iġġavik patittiqiḷḷugu, mikimigluuniit patittiqutit atuġlugu.
- Sukataaniġmik mumiktiniq. Argak tigumiaġlugik aullaqatagillusi iglumini, aquvitluniḷḷuuniit, argak aullaqatigiḷḷugit.
- Uligausiġmik mumiktiniq. Uligausinik aullaqatigilugit atuagaq maliglugu, naŋġullusi aquvitluniḷḷuuniit.
- Atuagaġmik uqaqatigiiniq. Apiqsriñiq, uuktuutiginŋaitchuaq: “Una mumiktun tuvaaqtuq. Mumiktuniġmik uqautillaaŋŋa.” Apiqhuġuiññaitchusi “Itqaqpiuŋ una atuagaq?”
- Atausiq album atuġaġlugu. Records nalunaiqsautaa atuġaġlugu, aullaqtillugu naammagniŋanun, kaffimik tigumiaġlusi.
- Album-m aŋiŋa qiñiġlugu. Records aŋiit piviuttaqaqtut annugaq, qamutik, kiñalu uqautigiġlugit.
- Musical tautuġlugu. Musical-luuniit atuagaq atuġaġniġluuniit taimaniŋani piviuttaqaqtuq unnugmi. Nutqaqtitlusi aniqsaaġiagni.
- Atuġutit nalunaiqsautaa atuġlugu. Piano-luuniit guitar-luuniit atuġiḷḷuaq piuraaġmiñaqtuq. Kinguani, ikitqumik atuġniq naammagisuuq.
- Savaqatigivlugu atuagaq. Atuagaq nalunaiqsautaq atuġaġlugu annugaq imuġlugu, niqiḷḷiurviḷḷuuniit savaglugu.
- Uvlup atuagaa. Uvlut tamaasa aullaqtitchisigiuk atauchimik atuagaq quviasuktumik maliguagaksrami.
- Atuutit ukpiġiviam atuagait atuġlugit. Atuagaq ukpiġivianiŋanit atuġaġlugu atuutivlugulu.
- Atuutimun iḷagiagniq. NHS uqaqtuq atuutimun iḷagiagniq quviasuġniġmun piviuttaqaqtuq. Apiqsriñiaqsigik nunaaqqimi atuutit iḷagiit.
- Atuagaq atuġaġniŋmun isiqtiniq. Nunaaqqimi atuagaq atuġaġniq ikitqumik, silamiḷḷuuniit. Aniqsaaqviup qaninni aquviġlusi, aniqsaalausi pisukkaġuvsi.
Uqausinik quviasuutaulluanik atuġaġukkuvsi, uuktuutigisigik finish the saying, naammaġniŋa tautukniaqsi atausiŋŋuaq.
Atuagaq nalunaiqniq uvluup qiñiġutaanun
Alzheimer’s Association uqaqtuq atuagaq atuġlugu isumaaġivlutigiñiaqsi qiñiġutaa: nipaiļḷuk atuagaq qiñiġumiñaqtillugu, nipitqiaġlu atuagaq iñuusuktualluaniaŋanit quviasuktillugu.
| Qiñiġutaq | Uuktuutigilugu | Qiñiġutaq |
|---|---|---|
| Makiñiq | Atuagaq nalunaiqsautaq quviasuktuq | Uvlut tamaasa atauchimi atuagaq maliguagaq aŋiḷhaalluaq |
| Savaaq | Atuagaq quviasuktit | Atuagaq savaaq piqatigilugu iḷisimanaqtuq |
| Niġiñiq | Nipaiļḷuk atuagaq savaŋŋaitchuamik | Nipaiļḷuglugu niġiñiq akimaitqulugu |
| Unnuksaaq | Nipaiļḷuk atuagaq nalunaiqsautaq qaummaġumi | Tautuġlugu late-day restlessness |
| Siñiñiq | Nipaiļḷuk sukataaniq atuagaq | Nipaa qaummaġutilu mikłiqsraqpagik |
| Akuniḷaaq | Atuagaq nalunaiqsautaa piviuttaqaqtuaq, nipaiḷḷuglugu | Qanitchiaglusi argak tigumiaġlugu |
Qiñiġutit piviuttaqaqtunik atuġaġnianik
- Allanik nipinik nutqaqtittilusi. Alzheimer’s Association uqaqtuq igalaanik, upkuaŋnik umiklusi, TV-lu kamilluaġlugu atuagaq kisiŋŋuaŋani naalautillugu.
- Nipaa mikłiqsaqsiuŋ. Atuagaq naammaktilaaqługu, nipitqiŋaitchuaq. Iñuk siuġutiqaqpallu, siuġutit iluatun ittuat qiñiġlugit; tautuġlugu hearing.
- Qiñiġivsiuŋ aliasuġniġmik. Iḷaŋit atuagaq aliasuktitkaaqtut, suliqutaiḷḷuuniit, annaurraiḷḷuuniit. Iñuk qiñiġumiñaitpallu, qiñiġumiñaqtitlugu, atuagaġlu asiksilugu.
- Iñuk sivulliqtitilugu. Pisuktuŋa, iñuk nalunaiqsinniqsauŋ atuagaq, “naagga”-lu nalunaiġlugu.
- Nutqaqtitlusi qaŋaliqaak. Tallimanik minutes-nik atuagaq atuġniq naammagisuuq. Kamilluaġlugu nipaiļḷuglusilu aquviiniġlu naammagisuuq.
Sumik qiñiqsiaqtat uqautigaat atuagaq atuġniġmiḷḷu puqtusriļiġmiḷḷu?
Qiñiqsiaqtaat ikitpallaat. 2025 Cochrane review qiñiqsiaqtuq 30-nik qiñiqsiaġniŋnik iluqatiqsiuqtunik atuagaq atuġniŋnik, amigaitqiat iñuich nunaaqqata iḷagiinni. Nalunaiqtuq atuagaq atuġniq ikitqumik aliasuġniġmik ikayuutausungnaqtuq, aglaan savaktuatun ittuatun itqaumaniġlugit, aglaan nalunaiqsiññaitchuat aullaqatagiiniġmik, quviasuġniġmik, isumaniġmiḷḷu itqaumaniġmiḷḷu, atuġaġniq naammagniŋani kinguani ikayuutaitchuat.
Atuagaq atuġigaat quviasuutaulluaq atausiŋŋuġluta, iñuusiuġutiŋŋuŋituaq. Iḷagiit atuġaġniŋanni, tautuġlugu care home group activities; atuagaq piksraŋniḷḷu uqausiŋniḷḷu atuġaġukkuvsi, tautuġlugu reminiscence activities.
Apiqqutit iñugiaktut
Qanuq atuagaq piviuttaqaqpaa iñuum puqtusriļiġmik iḷisimaruam?
Iñuum taimaniŋaniaq nalunaiqsautaa piviuttaqaqtuq, iñuusuktualluaniani, ukpiġivianiŋani, iñuguġmiŋaniŋani, quviasuutiŋaniŋanillu. Pisuktuŋa, iñuk nalunaiqsinniqsauŋ. Qiñiġlugu qiñiġaŋa timiŋalu qanuq quviasuġniŋa, atuagaq piyaunġitpallu nutqaqtitlugu.
Siuŋagut naalautinik atuġniaġivsiuk?
Iḷaŋit siuŋagut naalautinik quviasuġaat nipinik nutqaqtittaqtuġik, iḷaŋiḷḷu piyaunġitchaat nalunaiqsuiñġitḷutiglu. Siuŋanŋiqsaaq naalautimik atuġivsi naalaglusi. Siuŋagut naalautinik atuġuvsi, nipaa mikłiqsaqsiuŋ, qaninniiḷḷusi.
Atuagaq ikayuutaunġinnavaa aullaqatagiḷḷuuniit qiñiġunmiḷḷuuniit?
Nipaiļḷuk nalunaiqsautaq atuagaq qiñiġumiñaqtitsisuq, Alzheimer's Association-lu uqaqtuq atuagaq atuġlugu isumaaġivlutigiñiaqsi qiñiġutaa. Atausiŋŋuaq qaŋa piŋituaq. Iñuk qiñiġumiñaitpat, qiñiġivsiuŋ anniqsuqpa, kaŋiqsuqpa, nipituqpa, itqunġiqsuqpa uuktuun.
Iñuit puqtusriļiġmik iḷisimaruat akuniḷaaq quviasuġniġik atuġaaqpalluk atuaganik?
Amigaitchuat quviasuġniaqtut. Alzheimer's Association uqaqtuq akuniḷaaq iñuk patittiqiniqsauq atuagaq nalunaiqsautaa atuġumiñaqługu nutaqqami atuġamiŋa. Qanitchiaglusi, atuagaq nipaiļḷuglugu atuġaġlugu, argagiŋallu tigumiaġlugu aullaqatagivluguluuniit.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Does music-based therapy help people with dementia? · Cochrane
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS