डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसोबत खेळ कसे खेळावेत

थोडक्यात उत्तर

खेळ म्हणजे एकत्र घालवलेला वेळ, परीक्षा नव्हे, असे समजा. दिवसाची एखादी शांत वेळ निवडा, शांत खोलीत शेजारी बसा आणि एक साधा खेळ सुचवा. गती व्यक्तीला ठरवू द्या, निरुपद्रवी चुका कधीही सुधारू नका, ताण दिसताच खेळ सोपा करा, आणि चित्रांना गप्पांमध्ये बदला. मजा असतानाच थांबा. लवकर संपवणे, किंवा फक्त एकत्र पाहणे, हा चांगला परिणाम आहे.

ध्येय आनंद आणि जवळीक आहे, खेळ पूर्ण करणे किंवा उत्तरे बरोबर देणे नव्हे.
आधी तयारी करा: शांत खोली, चांगला प्रकाश, चष्मा आणि श्रवणयंत्र लावलेले, टीव्ही बंद, एक खेळ तयार.
निरुपद्रवी चुका सुधारू नका. “आपण असे करून पाहूया” म्हणा किंवा फक्त पुढे चला.
चिडचिड वाढण्यापूर्वी खेळ सोपा करा: कमी चित्रे, कमी पर्याय, चित्रे दिसत ठेवा.
“आठवतं का...?” ऐवजी “याबद्दल सांगा...” म्हणून चित्रांना गोष्टींची सुरुवात बनवा.
थकवा किंवा अस्वस्थतेच्या पहिल्या चिन्हांवर थांबा. लवकर थांबणे हे यश आहे, अपयश नव्हे.

या पानावर (10 विभाग)

डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसोबत खेळ खेळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग कोणता?
सुरू करण्यापूर्वी मी तयारी कशी करावी?
दडपण न आणता मी त्यांना कसे बोलवावे?
खेळ किती वेळ चालावा, आणि आपण किती वेगाने जावे?
मी चुकीची उत्तरे सुधारावीत का?
खेळ मी सोपा किंवा अवघड कसा करावा?
खेळाला गप्पांमध्ये कसे बदलावे?
आपण केव्हा थांबावे?
आपण गटात किंवा व्हिडिओ कॉलवर खेळू शकतो का?
एखादा खेळ चालतच नसेल तर?

डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसोबतचा चांगला खेळ स्पर्धेसारखा दिसत नाही. तो दोन व्यक्ती जवळ बसून चित्रांकडे बोट दाखवताना, एखाद्या म्हणीवर हसताना आणि जे काही सुचेल त्याबद्दल बोलताना दिसतो. खेळ हे फक्त एकत्र वेळ घालवण्याचे निमित्त आहे.

हे मार्गदर्शक तयारी कशी करावी, खेळाची गती कशी ठेवावी, काहीतरी “चुकले” तर काय बोलावे, कोणताही खेळ सोपा किंवा थोडा अवघड कसा करावा, त्याला गप्पांमध्ये कसे बदलावे आणि केव्हा थांबावे हे कसे ओळखावे, हे सांगते. हे आमच्या खेळांसाठी तसेच आपल्याकडे आधीच असलेल्या पत्त्यांसाठी, कोड्यांसाठी आणि बैठ्या खेळांसाठी चालते.

डिमेन्शिया असलेल्या व्यक्तीसोबत खेळ खेळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग कोणता?

साध्य करण्यावर नव्हे, आनंदावर लक्ष द्या. उपक्रमांवरील Alzheimer’s Association च्या मार्गदर्शनातला हा मुख्य सल्ला आहे: व्यक्तीकडे अजून असलेल्या कौशल्यांवर आधार घ्या, त्यांना सुरुवात करायला मदत करा, अवघडाचे भाग आपण पूर्ण करा, आणि निरुपद्रवी उपक्रमांवर टीका किंवा सुधारणा करू नका.

प्रत्यक्षात याचा अर्थ:

समोर नव्हे, शेजारी बसा. शेजारी बसल्यावर आपण दोघांना स्क्रीन किंवा टेबल दिसते, आणि मदत करणे देखरेखीसारखे नव्हे तर सांघिक कामासारखे वाटते.
एका वेळी एकच खेळ सुचवा. निवडींची यादी काही सुरू होण्यापूर्वीच परीक्षेसारखी वाटू शकते.
त्यांच्या पावलावर पाऊल टाका. त्यांना चित्रे आपल्या क्रमाने टॅप करायची असतील, एका चित्राबद्दल दहा मिनिटे बोलायचे असेल, किंवा दोन पाळ्यांनंतर थांबायचे असेल, तर आजचा खेळ तोच.
पूर्ण झालेल्या फेऱ्या नव्हे, चांगले क्षण मोजा. एक हसू, एक गोष्ट किंवा शांत अर्धा तास हाच आपण शोधत असलेला परिणाम आहे.

सुरू करण्यापूर्वी मी तयारी कशी करावी?

काही मिनिटांची तयारी, लोक खेळालाच दोष देतात अशा बहुतेक चिडचिडीला प्रतिबंध करते.

त्यांची सर्वात चांगली वेळ निवडा. उपक्रम जुळवण्याबद्दलचे National Institute on Aging (NIA) चे मार्गदर्शन बाहेर जाण्याची आणि उपक्रमांची योजना व्यक्ती सर्वात चांगल्या स्थितीत असते त्या वेळेला करण्याचे सुचवते. अनेकांसाठी ती सकाळच्या मध्याची वेळ असते. उशिरा दुपार अनेकदा अवघड असते; शांत उशिरा दुपारचे उपक्रम पाहा.
खोली शांत करा. टीव्ही आणि रेडिओ बंद करा आणि शक्य असेल तर दार लावा. Family Caregiver Alliance बोलण्याचा प्रयत्न करण्यापूर्वी आवाज आणि लक्ष विचलित करणाऱ्या गोष्टी मर्यादित करण्याची शिफारस करते.
आधी आराम तपासा. जवळ पेय, आधी शौचालयाला जाऊन येणे, आरामदायी खुर्ची, आणि चष्मा व श्रवणयंत्रे लावलेली.
जागा नीट उजळवा. स्क्रीनवर चकाकी नसलेला तेजस्वी, एकसमान प्रकाश चित्रे पाहायला सोपी करतो.
बसण्यापूर्वी खेळ तयार करा. तो उघडा, सेटिंग्ज निवडा आणि आवाज स्वतः ठेवा. मग स्क्रीन त्यांच्याकडे वळवा. टॅबलेटच्या सूचनांसाठी टॅबलेट किंवा फोन सेट करणे पाहा.
उपकरण उभे ठेवा. टॅबलेट सरळ धरणारा स्टँड किंवा कव्हर असेल तर कोणालाही ते धरावे लागत नाही, आणि बोट दाखवणे सोपे होते.

दडपण न आणता मी त्यांना कसे बोलवावे?

आमंत्रण सहज आणि नाकारायला सोपे ठेवा. चांगली पोहोचणारी काही वाक्ये:

“मला बागेची काही चित्रे सापडली. माझ्यासोबत पाहायची का?”
“या कोड्यात मला मदत कराल का? मी अडकले आहे.”
“आज फुले हवीत की पक्षी?” (दोन पर्याय खुल्या प्रश्नापेक्षा सोपे असतात)
“मी तुमच्या बहिणीसाठी कार्ड बनवत आहे. हा कोणता रंग ठेवू?”

Alzheimer’s Association उपक्रमाचा उद्देश सांगण्याचे सुचवते, जसे की मित्रासाठी कार्ड बनवणे, कारण कारणामुळे त्याला अर्थ मिळतो. मदत मागणेही चालते कारण त्यामुळे व्यक्तीला उपयोगी वाटते.

त्यांनी नाही म्हटले, तर ते स्वीकारा. नंतर पुन्हा प्रयत्न करा किंवा काहीतरी वेगळे सुचवा. ते नाही म्हणतात तेव्हा काय करावे हे आमचे मार्गदर्शक याबद्दल अधिक सांगते.

खेळ किती वेळ चालावा, आणि आपण किती वेगाने जावे?

गती व्यक्तीला ठरवू द्या, आणि छोट्या सत्रांची योजना करा. शेअर केलेल्या खेळासाठी पुराव्यावर आधारित आदर्श कालावधी नाही. दोन ते पाच शांत मिनिटे हा पूर्ण उपक्रम असू शकतो.

नैसर्गिक वाटते त्यापेक्षा जास्त थांबा. NIA सल्ला देते की व्यक्तीला उत्तर द्यायला जास्त वेळ द्या आणि मध्ये न बोलण्याचा प्रयत्न करा. मदत करण्यापूर्वी मनात दहापर्यंत मोजा.
एका वेळी एक पायरी. एकच, छोटी सूचना द्या (“एका चित्रावर टॅप करा”), मग थांबा. समजावण्यापेक्षा दाखवा: कुठे टॅप करायचे ते बोट दाखवा.
मोकळेपणाने थांबा. त्या एखाद्या चित्राबद्दल बोलायला थांबल्या, तर खेळ थांबू शकतो. घाई करण्याची गरज नाही.
त्यांना पाहू द्या. NIA नमूद करते की काही जणांना पाहणे आवडते, आणि तो एक योग्य पर्याय आहे.

मी चुकीची उत्तरे सुधारावीत का?

नाही. पुन:पुन्हा हळूवारपणे सुधारणे आपला हेतू चांगला असला तरी व्यक्तीला सांगते की त्या अपयशी ठरत आहेत. Alzheimer’s Association निरुपद्रवी उपक्रमांवर टीका किंवा सुधारणा न करण्याचा सल्ला देते. खेळात जवळजवळ प्रत्येक चूक निरुपद्रवी असते.

याऐवजी	हे करून पाहा
“नाही, ते चुकीचं आहे.”	“आपण असं करून पाहूया.” (NIA देते ते उदाहरण)
“ती जोडी नाही. पुन्हा पाहा.”	काही न बोलता पुढची पाळी घ्या, किंवा “अरे, या दोन्ही लाल आहेत.”
“हे कोण आहे आठवतं का?”	“या चित्राबद्दल सांगा.”
“हे तर तुम्ही आधीच केलंय.”	“हे छान आहे. पुन्हा करूया.”
“चला, तुम्हाला हे माहीत आहे.”	“शेवट दाखवू का?”

चुकीमुळे त्यांना स्पष्टपणे त्रास होत असेल, तर शांतपणे मदत करा. योग्य चित्राकडे बोट दाखवा, स्वतःची पाळी घ्या, किंवा पुढच्या फेरीत खेळ सोपा करा. एखाद्या म्हणीला मजेदार चुकीचा शेवट मिळाला, तर सोबत हसा. त्यांचा शेवट कदाचित जास्त चांगला असेल.

खेळ मी सोपा किंवा अवघड कसा करावा?

खेळ टप्प्याच्या नावाला नव्हे, तर त्या दिवशीच्या व्यक्तीला जुळवा. त्याच व्यक्तीला सकाळपेक्षा संध्याकाळी सोपी आवृत्ती लागू शकते. NIA ची पहिली सूचना आहे की उपक्रम व्यक्तीला जे जमते त्याच्याशी जुळवा आणि त्यांना यशस्वी वाटेल याची काळजी घ्या.

खेळ	सोपा करा	थोडा अवघड करा
चित्र जोड्या	4 फरशांनी सुरुवात करा आणि चित्रे दिसत ठेवा	जास्त फरशा, किंवा सोयीचे वाटत असेल तर चित्रे लपवा
तेच शोधा	2 पर्याय	4 पर्यायांपर्यंत
एकत्र वर्गीकरण	चित्र आपण धरा, त्या टोपलीकडे बोट दाखवतात	त्या चित्र आणि टोपली दोन्ही स्वतःच टॅप करतात
चित्र कोडे	4 तुकडे, आधी संपूर्ण चित्राबद्दल बोला	9 तुकडे
म्हण पूर्ण करा	शेवट दाखवा, मग एकत्र म्हणा	टॅप करण्यापूर्वी त्यांना शेवट म्हणू द्या
मोठ्या अक्षरातील शब्द शोध	छापा, एक शब्द एकत्र शोधा, त्याच्या पहिल्या अक्षराकडे बोट दाखवा	पुढचा शोधायचा शब्द त्यांना निवडू द्या
रंगवायची पाने	आपण दोन रंग निवडा, त्या त्यांपैकी एक निवडतात	त्या सर्व रंग निवडतात
गप्पांची कार्डे	फक्त चित्र एकत्र पाहा	कार्डावरचे खुले प्रश्न वापरा
फोटो जोड्या	कुटुंबाचे काही आवडते फोटो	आणखी फोटो जोडा
चित्र बिंगो	प्रत्येक खेळाडूसोबत एक मदतनीस बसतो	खेळाडू आपली कार्डे स्वतः खुणा करतात
शांत श्वास	फक्त एकत्र बसून पाहा	सावकाश सोबत श्वास घ्या

खेळ खूप अवघड असल्याची चिन्हे: विचारमग्नतेऐवजी काळजीत दिसणारे दीर्घ थांबे, वारंवार “मला जमत नाही”, उपकरण दूर ढकलणे, किंवा त्यांना अस्वस्थ करणाऱ्या चुका. खूप सोपे असल्याची चिन्हे: कंटाळा, किंवा त्यांनी ते बालिश आहे असे म्हणणे. असे झाले तर त्याचा आदर करा आणि प्रौढ वाटेल अशा गोष्टीकडे वळा, जसे की शब्द शोध, खऱ्या फोटोचे कोडे, किंवा त्यांच्या जुन्या कामाच्या चित्रावर गप्पा.

खेळाला गप्पांमध्ये कसे बदलावे?

प्रत्येक चित्राला बोलण्याचे आमंत्रण म्हणून वापरा, आणि त्या जे काही म्हणतील ते चांगले उत्तर माना. अनेक कुटुंबांसाठी हा खेळण्याचा सर्वोत्तम भाग असतो.

खुले, चुकीचे उत्तर नसलेले प्रश्न विचारा. “तुम्हाला काय दिसतंय?” “कोणते आवडले?” “अशा स्वयंपाकघराबद्दल सांगा.”
आधी आपण सांगा. “माझ्या आजीकडे असाच कुत्रा होता.” आपली गोष्ट त्यांना सांगणे सोपे करते.
वळणामागे जा. गाडीच्या चित्रावरून एखाद्या सहलीची गोष्ट निघाली, तर ती गोष्टच उपक्रम आहे. खेळ थांबवून ठेवा.
तथ्ये तपासू नका. जुन्या आठवणींत, अचूक तपशिलांपेक्षा आनंददायी संभाषण महत्त्वाचे असते. गोष्ट मागच्या वेळेपेक्षा बदलली, तर नव्या आवृत्तीचा आनंद घ्या.
आत असलेले प्रश्न वापरा. म्हण पूर्ण करा प्रत्येक म्हणीनंतर बोलण्यासाठी प्रश्न देतो, आणि गप्पांची कार्डे नेमक्या यासाठीच बनवली आहेत. फोटो जोड्या आपले स्वतःचे कौटुंबिक फोटो वापरतो, जे अनेकदा सर्वात समृद्ध गोष्टी जागवतात.

आणखी कल्पना आमच्या जुन्या आठवणींचे उपक्रम आणि संवादाच्या सूचना मार्गदर्शकांत आहेत.

आपण केव्हा थांबावे?

थकवा किंवा अस्वस्थतेच्या पहिल्या चिन्हांवर, आणि शक्यतो थोडे आधी, थांबा. Alzheimer’s Association लक्ष कमी झाले किंवा चिडचिड वाढली की उपक्रम थांबवण्याचा किंवा बदलण्याचा सल्ला देते.

हे पाहा:

जांभया येणे, खांदे पाडून बसणे किंवा नजर स्क्रीनवरून भरकटणे;
चुळबुळ, उठून उभे राहणे किंवा जाण्यास सांगणे;
उसासे, छोटी उत्तरे, किंवा “मला हे जमत नाही”;
कुठेही टॅप करणे किंवा उपकरण दूर ढकलणे;
डोळ्यांत पाणी, चिडचिड किंवा मनःस्थितीत अचानक बदल.

नीट कसे थांबावे:

सोप्या गोष्टीवर संपवा. त्यांना जमेल अशी एक शेवटची जोडी, किंवा कौतुक करायला एक शेवटचे चित्र.
ते आपल्याबद्दल करा. “मला एक कप चहा हवा आहे. इथे थांबूया का?” यात त्यांनी वाईट खेळले असा कोणताही अर्थ नसतो.
शारीरिक किंवा शांत करणाऱ्या गोष्टीकडे वळा. छोटा फेरफटका, खाऊ, कपड्यांच्या घड्या किंवा संगीत.
काहीतरी उबदार म्हणा. “तुमच्यासोबत हे करायला मला आवडलं.” “बरोबर केल्याबद्दल” कौतुक नाही, फक्त एकत्र वेळ घालवल्याचा आनंद.

लवकर संपवणे, योजना बदलणे, किंवा खेळ सोडून फक्त एकत्र बसणे हे सर्व चांगले परिणाम आहेत.

आपण गटात किंवा व्हिडिओ कॉलवर खेळू शकतो का?

हो, थोड्या अधिक तयारीसह. गटात, काही जणांपुरते ठेवा, ज्यांना गरज आहे त्यांच्या शेजारी मदतनीस बसवा, आणि स्पष्ट सामायिक केंद्र असलेला खेळ निवडा. चित्र बिंगो मध्ये गटांसाठी छापता येणारी कार्डे आणि स्क्रीनवर पुकारणारा आहे. अधिक माहितीसाठी केअर होममधील गटांसाठी उपक्रम पाहा.

व्हिडिओ कॉलवर, कॉलवरची व्यक्ती चित्राचे वर्णन करू शकते आणि खोलीतील कोणीतरी बोट दाखवते आणि टॅप करते. कॉल छोटे आणि ओळखीचे ठेवा. आमचे फोन आणि व्हिडिओ कॉल मार्गदर्शक अधिक सूचना देते.

एखादा खेळ चालतच नसेल तर?

काही दिवशी काहीच जमत नाही, आणि ते आपल्यावर किंवा त्यांच्यावर प्रतिबिंब नाही. खेळ बाजूला ठेवा आणि दिवसाची दुसरी वेळ, वेगळा खेळ, किंवा खेळच नाही असे करून पाहा. अनेक चांगल्या उपक्रमांचा स्क्रीनशी काहीही संबंध नसतो: संगीत, टॉवेलच्या घड्या, फोटो अल्बम पाहणे, किंवा छोटा फेरफटका. आणखी कल्पनांसाठी आमच्या उपक्रमांच्या कल्पना पाहा.

नेहमीचे प्रश्न

आपण खेळ किती वेळ खेळावा?

योग्य अशी कोणतीही वेळ नाही. अनेकांसाठी काही मिनिटे पुरेशी असतात, आणि काही दिवशी एक फेरीही पुरे. घड्याळाऐवजी व्यक्तीकडे पाहा, आणि त्या अजून निवांत दिसत असतानाच थांबा.

मी त्यांना जिंकू द्यावे किंवा चुका लक्षात आल्या नाहीत असे दाखवावे का?

एकत्र खेळल्या जाणाऱ्या, दडपण नसलेल्या खेळात जिंकण्यासारखे किंवा हरण्यासारखे काही नसते. चुकीचा व्यक्तीला त्रास होत नसेल, तर सोडून द्या. त्रास होत असेल, तर ते न दाखवता शांतपणे मदत करा किंवा खेळ सोपा करा.

त्यांना मी खेळताना पाहायला आवडत असेल तर?

ते चालते. National Institute on Aging सुचवते की व्यक्तीला ते जास्त आवडत असेल तर त्यांना नुसते पाहू द्या. जे दिसते त्याबद्दल बोला आणि त्यांना हवे तेव्हा बोट दाखवायला किंवा निवडायला बोलवा.

हे खेळ स्मरणशक्ती तपासण्याचा मार्ग आहेत का?

नाही. आमचे खेळ आनंदासाठी आणि गप्पांसाठी साधे एकत्र करण्याचे उपक्रम आहेत. ते स्मरणाची परीक्षा नाहीत, काहीही मोजत नाहीत, आणि डिमेन्शियावरील उपचार नाहीत.

सुरुवात करण्यासाठी कोणता खेळ सर्वोत्तम आहे?

व्यक्तीला साजेसा सर्वात साधा खेळ घेऊन सुरुवात करा. चार फरशा आणि चित्रे दिसत ठेवून चित्र जोड्या, किंवा दोन पर्यायांसह तेच शोधा, ही सौम्य सुरुवात आहे. व्यक्तीला टॅप करण्यापेक्षा बोलायला जास्त आवडत असेल तर गप्पांची कार्डे चांगली चालतात.

स्रोत

हे पान ज्या संस्था आणि अभ्यासांवर आधारित आहे, त्यांच्या लिंक आम्ही देतो. पान अद्ययावत करताना प्रत्येक स्रोत तपासला होता.

Activities · Alzheimer's Association
Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance