چطور با فردی که دمانس دارد بازی کنیم

یک بازی خوب با کسی که با دمانس زندگی می‌کند شبیه مسابقه نیست. شبیه دو نفر است که نزدیک هم نشسته‌اند، به تصویرها اشاره می‌کنند، به یک ضرب‌المثل می‌خندند و دربارهٔ هر چه پیش بیاید صحبت می‌کنند. بازی فقط بهانه‌ای برای با هم بودن است.

این راهنما می‌گوید چطور آماده کنید، چطور ریتم بازی را تنظیم کنید، وقتی چیزی «اشتباه» پیش می‌رود چه بگویید، چطور هر بازی را آسان‌تر یا کمی سخت‌تر کنید، چطور آن را به گفت‌وگو تبدیل کنید و چطور بفهمید کی باید تمام کرد. برای بازی‌های ما و برای ورق، پازل و بازی‌های رومیزی که از قبل دارید هم جواب می‌دهد.

بهترین راه بازی کردن با فردی که دمانس دارد چیست؟

روی لذت تمرکز کنید، نه دستاورد. این توصیهٔ اصلی راهنمای انجمن آلزایمر آمریکا (Alzheimer’s Association) دربارهٔ فعالیت‌ها است: بر مهارت‌هایی که فرد هنوز دارد بنا کنید، به او در شروع کمک کنید، بخش‌های سخت را خودتان تمام کنید و فعالیت‌های بی‌ضرر را نقد یا اصلاح نکنید.

در عمل یعنی:

• کنارش بنشینید، نه روبه‌رویش. کنار هم، هر دو صفحه یا میز را می‌بینید و کمک کردن شبیه کار تیمی است نه نظارت.
• هر بار یک بازی پیشنهاد کنید. فهرستی از انتخاب‌ها می‌تواند پیش از شروع هر چیزی شبیه آزمون باشد.
• دنبالش بروید. اگر می‌خواهد تصویرها را به ترتیب خودش لمس کند، ده دقیقه دربارهٔ یک تصویر صحبت کند یا بعد از دو نوبت تمام کند، همان بازی امروز است.
• لحظه‌های خوب را بشمارید، نه دورهای تمام‌شده را. یک لبخند، یک داستان یا نیم ساعت آرام نتیجه‌ای است که دنبالش هستید.

پیش از شروع چطور آماده کنم؟

چند دقیقه آماده‌سازی بیشتر ناکامی‌هایی را که مردم به گردن خود بازی می‌اندازند جلوگیری می‌کند.

1. بهترین ساعت روز او را انتخاب کنید. راهنمای مؤسسهٔ ملی سالمندی آمریکا (NIA) دربارهٔ تطبیق فعالیت‌ها پیشنهاد می‌کند گردش‌ها و فعالیت‌ها را برای ساعتی از روز برنامه‌ریزی کنید که فرد در بهترین حال است. برای خیلی‌ها اواسط صبح است. اواخر بعدازظهر اغلب سخت‌تر است؛ فعالیت‌های آرام اواخر بعدازظهر را ببینید.
2. اتاق را ساکت کنید. تلویزیون و رادیو را خاموش کنید و اگر می‌توانید در را ببندید. اتحاد مراقبان خانوادگی (Family Caregiver Alliance) توصیه می‌کند پیش از تلاش برای صحبت، سروصدا و عوامل حواس‌پرتی را محدود کنید.
3. اول راحتی را بررسی کنید. یک نوشیدنی نزدیک، رفتن به دستشویی از قبل، یک صندلی راحت، و عینک و سمعک به چشم و گوش.
4. جا را خوب روشن کنید. نور روشن و یکنواخت بدون انعکاس روی صفحه دیدن تصویرها را آسان‌تر می‌کند.
5. بازی را پیش از نشستن آماده کنید. آن را باز کنید، تنظیم‌ها را انتخاب کنید و صدا را خودتان تنظیم کنید. بعد صفحه را به طرف او بچرخانید. برای نکته‌های تبلت، تنظیم تبلت یا گوشی را ببینید.
6. دستگاه را بایستانید. یک پایه یا قاب که تبلت را عمودی نگه می‌دارد یعنی کسی لازم نیست آن را در دست بگیرد و اشاره کردن آسان‌تر است.

چطور بدون فشار دعوتش کنم؟

دعوت را عادی و رد کردنش را آسان کنید. بعضی جمله‌ها که معمولاً خوب می‌نشینند:

• «چند تا عکس باغ پیدا کردم. می‌خواهی با من نگاهشان کنی؟»
• «می‌توانی در این پازل کمکم کنی؟ گیر کرده‌ام.»
• «امروز گل‌ها را می‌خواهی یا پرنده‌ها را؟» (انتخاب بین دو چیز از یک پرسش باز آسان‌تر است)
• «دارم برای خواهرت کارت درست می‌کنم. این باید چه رنگی باشد؟»

انجمن آلزایمر پیشنهاد می‌کند هدف یک فعالیت را توضیح دهید، مثل درست کردن کارت برای یک دوست، چون دلیل به آن معنا می‌دهد. کمک خواستن هم جواب می‌دهد چون به فرد اجازه می‌دهد حس مفید بودن کند.

اگر نه گفت، بپذیرید. بعداً دوباره امتحان کنید یا چیز دیگری پیشنهاد دهید. راهنمای ما دربارهٔ وقتی نه می‌گوید چه کنیم بیشتر توضیح می‌دهد.

یک بازی چقدر طول بکشد و با چه سرعتی پیش برویم؟

بگذارید فرد ریتم را تعیین کند و برای جلسه‌های کوتاه برنامه‌ریزی کنید. طول ایدهٔ مبتنی بر شواهد برای یک بازی مشترک وجود ندارد. دو تا پنج دقیقهٔ آرام می‌تواند یک فعالیت کامل باشد.

• بیش از آنچه طبیعی به نظر می‌رسد صبر کنید. NIA توصیه می‌کند برای پاسخ دادن فرد وقت بیشتری بدهید و سعی کنید حرفش را قطع نکنید. پیش از کمک کردن در ذهن‌تان تا ده بشمارید.
• هر بار یک مرحله. یک دستور کوتاه و تکی بدهید («یک تصویر را لمس کن»)، بعد صبر کنید. به جای توضیح، نشان بدهید: نقطه‌ای را که باید لمس کند نشان بدهید.
• آزادانه مکث کنید. اگر برای صحبت دربارهٔ یک تصویر ایستاد، بازی می‌تواند صبر کند. لازم نیست عجله کنید.
• بگذارید تماشا کند. NIA اشاره می‌کند بعضی‌ها تماشا کردن را ترجیح می‌دهند و این انتخاب معتبری است.

آیا پاسخ‌های غلط را اصلاح کنم؟

نه. اصلاح ملایم و پیاپی به فرد می‌گوید دارد شکست می‌خورد، حتی وقتی قصدتان خوب است. انجمن آلزایمر توصیه می‌کند فعالیت‌های بی‌ضرر را نقد یا اصلاح نکنید. در بازی، تقریباً هر اشتباهی بی‌ضرر است.

اگر اشتباهی آشکارا او را ناکام می‌کند، بی‌سروصدا کمک کنید. به تصویر درست اشاره کنید، خودتان یک نوبت بردارید یا دور بعد بازی را آسان‌تر کنید. اگر یک ضرب‌المثل پایان غلط بامزه‌ای گرفت، با او بخندید. شاید پایان او بهتر باشد.

چطور یک بازی را آسان‌تر یا کمی سخت‌تر کنم؟

بازی را با فرد در همان روز تنظیم کنید، نه با برچسب مرحله. همان فرد ممکن است عصر به نسخهٔ ساده‌تری نسبت به صبح نیاز داشته باشد. اولین نکتهٔ NIA این است که فعالیت را با کاری که فرد می‌تواند بکند هماهنگ کنید و مطمئن شوید احساس موفقیت می‌کند.

نشانه‌های اینکه بازی خیلی سخت است: مکث‌های طولانی که نگران به نظر می‌رسند نه متفکر، تکرار «از پسش برنمی‌آیم»، کنار زدن دستگاه، یا اشتباه‌هایی که ناراحتش می‌کنند. نشانه‌های اینکه ممکن است خیلی آسان باشد: بی‌حوصلگی، یا گفتن اینکه بچگانه است. اگر چنین شد، به آن احترام بگذارید و به چیزی بروید که بزرگسالانه حس می‌شود، مثل جدول کلمه، پازل یک عکس واقعی، یا صحبت دربارهٔ تصویری از شغل قدیمی‌اش.

چطور یک بازی را به گفت‌وگو تبدیل کنم؟

از هر تصویر به عنوان دعوتی برای صحبت کردن استفاده کنید و هر چه می‌گوید پاسخ خوبی بدانید. برای بسیاری از خانواده‌ها این بهترین بخش بازی است.

• پرسش‌های باز و بدون پاسخ غلط بپرسید. «چه چیزی نظرت را جلب می‌کند؟» «کدام را دوست داری؟» «از یک آشپزخانه مثل این برایم بگو.»
• اول خودتان شریک شوید. «مادربزرگم یک سگ مثل این داشت.» داستان شما شریک شدن او را آسان‌تر می‌کند.
• حاشیه را دنبال کنید. اگر یک تصویر ماشین به داستانی دربارهٔ یک سفر جاده‌ای رسید، داستان همان فعالیت است. بازی را متوقف بگذارید.
• درستی را وارسی نکنید. در خاطره‌گویی یک گفت‌وگوی دلپذیر از جزئیات دقیق مهم‌تر است. اگر داستان نسبت به دفعهٔ قبل فرق کرد، از نسخهٔ تازه لذت ببرید.
• از پرسش‌های داخلی استفاده کنید. ضرب‌المثل را کامل کنید بعد از هر ضرب‌المثل یک پیشنهاد برای صحبت می‌آورد و کارت‌های گفت‌وگو درست برای همین طراحی شده‌اند. جفت‌یابی عکس از عکس‌های خانوادگی خودتان استفاده می‌کند که اغلب غنی‌ترین داستان‌ها را برمی‌انگیزند.

ایده‌های بیشتر در راهنماهای ما دربارهٔ فعالیت‌های خاطره‌گویی و نکته‌های ارتباط هست.

کی باید تمام کنیم؟

با اولین نشانه‌های خستگی یا ناراحتی تمام کنید، و بهتر است کمی پیش‌تر. انجمن آلزایمر توصیه می‌کند وقتی توجه کم می‌شود یا ناکامی بالا می‌رود فعالیت را متوقف یا عوض کنید.

مراقب این‌ها باشید:

• خمیازه، افتادن شانه‌ها، یا چشمانی که از صفحه دور می‌شوند؛
• بی‌قراری، بلند شدن، یا خواستن رفتن؛
• آه کشیدن، پاسخ‌های کوتاه، یا «من در این کار بد هستم»؛
• لمس تصادفی یا کنار زدن دستگاه؛
• اشک، زودرنجی، یا تغییر ناگهانی خلق.

چطور خوب تمام کنیم:

• با چیزی آسان تمام کنید. یک جفت‌شدن آخر که می‌تواند انجام دهد، یا یک تصویر نهایی برای تحسین.
• آن را به خودتان ربط بدهید. «من یک چای لازم دارم. همین‌جا تمام کنیم؟» از هر اشاره‌ای به اینکه او بد عمل کرد جلوگیری می‌کند.
• به چیزی بدنی یا آرامش‌بخش بروید. یک قدم زدن کوتاه، یک تنقل، تا کردن لباس یا موسیقی.
• چیزی گرم بگویید. «از این کار با تو لذت بردم.» بدون تعریف از «درست انجام دادن»، فقط لذت از وقتی که با هم گذراندید.

زود تمام کردن، تغییر برنامه، یا کنار گذاشتن بازی و فقط با هم نشستن، همه نتیجه‌های خوبی‌اند.

آیا می‌توانیم گروهی یا در تماس تصویری بازی کنیم؟

بله، با کمی آماده‌سازی بیشتر. در گروه، آن را به چند نفر محدود کنید، کمک‌کننده‌ها را کنار هر کسی که نیاز دارد بنشانید و بازی‌ای با یک تمرکز مشترک روشن انتخاب کنید. بینگوی تصویری کارت‌های قابل چاپ و یک گوینده روی صفحه برای گروه‌ها دارد. برای بیشتر، فعالیت‌ها برای گروه‌های مراکز مراقبت را ببینید.

در تماس تصویری، کسی که در تماس است می‌تواند یک تصویر را توصیف کند در حالی که کسی در اتاق اشاره و لمس می‌کند. تماس‌ها را کوتاه و آشنا نگه دارید. راهنمای ما دربارهٔ تماس تلفنی و تصویری نکته‌های بیشتری دارد.

اگر یک بازی اصلاً جواب نمی‌دهد چه؟

بعضی روزها هیچ چیز نمی‌نشیند و این نه بازتابی از شما است نه از او. بازی را کنار بگذارید و یک ساعت دیگر از روز، بازی دیگری یا هیچ بازی‌ای را امتحان کنید. بسیاری از فعالیت‌های خوب هیچ ربطی به صفحه ندارند: موسیقی، تا کردن حوله، نگاه کردن به آلبوم عکس یا یک پیاده‌روی کوتاه. برای بیشتر، ایده‌های فعالیت ما را مرور کنید.