คำตอบสั้น ๆ
มองเกมเป็นเวลาที่ได้อยู่ด้วยกัน ไม่ใช่การทดสอบ เลือกช่วงเวลาที่สงบของวัน นั่งข้าง ๆ กันในห้องที่เงียบ และเสนอเกมง่าย ๆ ทีละหนึ่งเกม ให้ท่านเป็นคนกำหนดจังหวะ ไม่แก้ความผิดพลาดที่ไม่เป็นอันตราย ทำเกมให้ง่ายลงทันทีที่เห็นว่าท่านเริ่มฝืน และใช้ภาพเป็นจุดเริ่มต้นของการคุยกัน หยุดในขณะที่ยังรู้สึกดี การจบเร็ว หรือแค่นั่งดูด้วยกัน ก็เป็นผลลัพธ์ที่ดี
- เป้าหมายคือความเพลิดเพลินและความใกล้ชิด ไม่ใช่การเล่นให้จบหรือตอบให้ถูก
- เตรียมก่อน ห้องเงียบ แสงสว่างดี ใส่แว่นและเครื่องช่วยฟัง ปิดโทรทัศน์ และเปิดเกมไว้พร้อมหนึ่งเกม
- อย่าแก้ความผิดพลาดที่ไม่เป็นอันตราย พูดว่า "ลองทำแบบนี้ดูไหม" หรือเล่นต่อไปเลย
- ทำเกมให้ง่ายลงก่อนที่ความหงุดหงิดจะสะสม ภาพน้อยลง ตัวเลือกน้อยลง และเปิดภาพไว้ให้เห็น
- ใช้ภาพเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องเล่าด้วยคำว่า "เล่าเรื่อง...ให้ฟังหน่อย" แทน "จำได้ไหม..."
- หยุดทันทีที่เห็นสัญญาณของความเหนื่อยหรือไม่สบายใจ การหยุดเร็วคือความสำเร็จ ไม่ใช่ความล้มเหลว
ในหน้านี้ (10 หัวข้อ)
- วิธีที่ดีที่สุดในการเล่นเกมกับผู้มีภาวะสมองเสื่อมคืออะไร
- ควรเตรียมอะไรก่อนเริ่ม
- จะชวนท่านโดยไม่กดดันได้อย่างไร
- เกมควรยาวแค่ไหน และควรเล่นเร็วแค่ไหน
- ควรแก้เมื่อท่านตอบผิดไหม
- จะทำเกมให้ง่ายขึ้นหรือยากขึ้นได้อย่างไร
- จะเปลี่ยนเกมให้เป็นบทสนทนาได้อย่างไร
- ควรหยุดเมื่อไร
- เล่นเป็นกลุ่มหรือผ่านวิดีโอคอลได้ไหม
- ถ้าเกมไม่ได้ผลเลยล่ะ
เกมที่ดีกับผู้ที่อยู่กับภาวะสมองเสื่อมไม่ได้ดูเหมือนการแข่งขัน แต่ดูเหมือนคนสองคนนั่งใกล้กัน ชี้ภาพ หัวเราะกับสำนวน และคุยกันเรื่องอะไรก็ตามที่นึกขึ้นมาได้ เกมเป็นแค่เหตุผลที่จะได้ใช้เวลาด้วยกัน
คู่มือนี้อธิบายวิธีเตรียมตัว วิธีกำหนดจังหวะการเล่น ควรพูดอะไรเมื่อมีอะไร “ผิด” วิธีทำเกมใด ๆ ให้ง่ายขึ้นหรือยากขึ้นอีกนิด วิธีเปลี่ยนเกมให้เป็นบทสนทนา และวิธีรู้ว่าเมื่อไรควรหยุด ใช้ได้กับ เกม ของเรา และกับไพ่ จิ๊กซอว์ และเกมกระดานที่คุณมีอยู่แล้ว
วิธีที่ดีที่สุดในการเล่นเกมกับผู้มีภาวะสมองเสื่อมคืออะไร
เน้นที่ความเพลิดเพลิน ไม่ใช่ความสำเร็จ นี่คือหัวใจของ คำแนะนำเรื่องกิจกรรมของ Alzheimer’s Association คือต่อยอดจากทักษะที่ท่านยังมีอยู่ ช่วยให้ท่านเริ่มต้น ทำส่วนที่ยากให้เสร็จเอง และไม่ตำหนิหรือแก้กิจกรรมที่ไม่เป็นอันตราย
ในทางปฏิบัติหมายความว่า
- นั่งข้าง ๆ ท่าน ไม่ใช่นั่งตรงข้าม เมื่อนั่งข้างกัน ทั้งสองคนเห็นหน้าจอหรือโต๊ะได้ และการช่วยเหลือจะรู้สึกเหมือนการทำงานเป็นทีม ไม่ใช่การคุมดู
- เสนอทีละเกม รายการตัวเลือกยาว ๆ อาจรู้สึกเหมือนการทดสอบตั้งแต่ยังไม่ได้เริ่ม
- ตามท่านไป ถ้าท่านอยากแตะภาพตามลำดับของท่านเอง คุยเรื่องภาพเดียวนานสิบนาที หรือหยุดหลังเล่นไปสองตา นั่นก็คือเกมของวันนี้
- นับช่วงเวลาที่ดี ไม่ใช่นับรอบที่เล่นจบ รอยยิ้ม เรื่องเล่าสักเรื่อง หรือครึ่งชั่วโมงที่สงบ คือผลลัพธ์ที่คุณมองหา
ควรเตรียมอะไรก่อนเริ่ม
การเตรียมตัวสักไม่กี่นาทีช่วยป้องกันความหงุดหงิดส่วนใหญ่ที่คนมักโทษว่าเป็นเพราะตัวเกม
- เลือกช่วงเวลาที่ท่านสดชื่นที่สุดของวัน คำแนะนำเรื่องการปรับกิจกรรมของ National Institute on Aging (NIA) แนะนำให้วางแผนการออกไปข้างนอกและกิจกรรมในช่วงเวลาที่ท่านสดชื่นที่สุด สำหรับหลายคนคือช่วงสาย ๆ ช่วงบ่ายแก่ ๆ มักยากกว่า ดู กิจกรรมสงบ ๆ สำหรับช่วงบ่ายแก่
- ทำให้ห้องเงียบ ปิดโทรทัศน์และวิทยุ และปิดประตูถ้าทำได้ Family Caregiver Alliance แนะนำให้ลดเสียงรบกวนและสิ่งที่ดึงความสนใจก่อนเริ่มพูดคุย
- ดูความสบายก่อน มีน้ำดื่มวางใกล้ ๆ เข้าห้องน้ำก่อน เก้าอี้นั่งสบาย และใส่แว่นตากับเครื่องช่วยฟัง
- จัดแสงให้ดี แสงสว่างที่สม่ำเสมอและไม่สะท้อนบนหน้าจอช่วยให้มองเห็นภาพได้ง่ายขึ้น
- เตรียมเกมให้พร้อมก่อนนั่งลง เปิดเกม เลือกการตั้งค่า และปรับเสียงเอง แล้วค่อยหันจอไปทางท่าน เคล็ดลับเรื่องแท็บเล็ต ดู การตั้งค่าแท็บเล็ตหรือโทรศัพท์
- ตั้งอุปกรณ์ให้ตรง ขาตั้งหรือเคสที่ตั้งแท็บเล็ตได้ ทำให้ไม่ต้องมีใครถือ และชี้ได้ง่ายกว่า
จะชวนท่านโดยไม่กดดันได้อย่างไร
ชวนแบบสบาย ๆ และให้ปฏิเสธได้ง่าย ประโยคที่มักได้ผลดี เช่น
- “เจอรูปสวนสวย ๆ มา อยากดูด้วยกันไหม”
- “ช่วยต่อจิ๊กซอว์นี้หน่อยได้ไหม ติดอยู่ตรงนี้”
- “วันนี้อยากดูดอกไม้หรือนกดี” (ให้เลือกระหว่างสองอย่างง่ายกว่าคำถามปลายเปิด)
- “กำลังทำการ์ดให้ป้าศรีอยู่ ตรงนี้ใช้สีอะไรดี”
Alzheimer’s Association แนะนำให้อธิบายเป้าหมายของกิจกรรม เช่น ทำการ์ดให้เพื่อน เพราะการมีเหตุผลทำให้กิจกรรมมีความหมาย การขอให้ช่วยก็ได้ผลเช่นกัน เพราะทำให้ท่านรู้สึกว่าตัวเองมีประโยชน์
ถ้าท่านปฏิเสธ ก็ยอมรับ ลองใหม่ภายหลังหรือเสนออย่างอื่น คู่มือ ควรทำอย่างไรเมื่อท่านปฏิเสธ ของเรามีรายละเอียดเพิ่มเติม
เกมควรยาวแค่ไหน และควรเล่นเร็วแค่ไหน
ให้ท่านเป็นคนกำหนดจังหวะ และวางแผนให้แต่ละครั้งสั้น ๆ ไม่มีความยาวที่เหมาะสมที่สุดซึ่งมีหลักฐานรองรับสำหรับการเล่นเกมด้วยกัน สองถึงห้านาทีที่สงบก็เป็นกิจกรรมที่ครบแล้ว
- รอนานกว่าที่รู้สึกว่าปกติ NIA แนะนำให้เผื่อเวลาให้ท่านตอบสนองมากขึ้น และพยายามไม่พูดแทรก นับถึงสิบในใจก่อนจะเข้าไปช่วย
- ทีละขั้นตอน บอกสั้น ๆ ทีละอย่าง (“แตะภาพหนึ่งภาพ”) แล้วรอ ทำให้ดูแทนการอธิบาย ชี้ไปที่ตำแหน่งที่ต้องแตะ
- หยุดพักได้ตามสบาย ถ้าท่านหยุดเพื่อคุยเรื่องภาพ เกมรอได้ ไม่ต้องรีบ
- ให้ท่านนั่งดูได้ NIA ระบุว่าบางคนชอบนั่งดูมากกว่า และนั่นก็เป็นทางเลือกที่ดี
ควรแก้เมื่อท่านตอบผิดไหม
ไม่ควร การแก้ให้ถูกซ้ำแล้วซ้ำอีก แม้จะทำอย่างนุ่มนวล ก็บอกท่านว่าท่านกำลังทำไม่ได้ ถึงคุณจะหวังดีก็ตาม Alzheimer’s Association แนะนำว่าไม่ควรตำหนิหรือแก้กิจกรรมที่ไม่เป็นอันตราย และในเกม ความผิดพลาดเกือบทุกอย่างไม่เป็นอันตราย
| แทนที่จะพูดว่า | ลองพูดว่า |
|---|---|
| “ไม่ใช่ ผิดแล้ว” | “ลองทำแบบนี้ดูไหม” (ตัวอย่างที่ NIA ให้ไว้) |
| “ไม่ตรงกันนะ ดูใหม่สิ” | ไม่ต้องพูดอะไร แล้วเล่นตาถัดไป หรือ “อ้าว สองอันนี้สีแดงเหมือนกันเลย” |
| “จำได้ไหมว่านี่ใคร” | “เล่าเรื่องภาพนี้ให้ฟังหน่อย” |
| “อันนี้ทำไปแล้วนะ” | “อันนี้ดีนะ ทำอีกรอบกัน” |
| “เอาน่า รู้อยู่แล้วนี่” | “ให้เปิดคำตอบให้ดูไหม” |
ถ้าความผิดพลาดทำให้ท่านหงุดหงิดอย่างเห็นได้ชัด ให้ช่วยเงียบ ๆ ชี้ภาพที่ถูก เล่นตาของคุณเอง หรือทำเกมให้ง่ายลงในรอบถัดไป ถ้าท่านต่อสำนวนผิดแบบตลก ๆ ก็หัวเราะไปด้วยกัน คำของท่านอาจดีกว่าของเดิมก็ได้
จะทำเกมให้ง่ายขึ้นหรือยากขึ้นได้อย่างไร
ปรับเกมให้เข้ากับตัวท่านในวันนั้น ไม่ใช่ตามป้ายระยะ คนเดียวกันอาจต้องการแบบที่ง่ายกว่าในตอนเย็นเมื่อเทียบกับตอนเช้า เคล็ดลับข้อแรกของ NIA คือเลือกกิจกรรมให้ตรงกับสิ่งที่ท่านทำได้ และทำให้ท่านรู้สึกว่าทำได้สำเร็จ
| เกม | ทำให้ง่ายขึ้น | ทำให้ยากขึ้นอีกนิด |
|---|---|---|
| จับคู่ภาพ | เริ่มจาก 4 ช่อง และเปิดภาพไว้ | เพิ่มช่อง หรือซ่อนภาพถ้าท่านรู้สึกสบายใจ |
| หาภาพเหมือน | 2 ตัวเลือก | สูงสุด 4 ตัวเลือก |
| คัดแยกด้วยกัน | คุณถือภาพ ท่านชี้ตะกร้า | ท่านแตะทั้งภาพและตะกร้าเอง |
| จิ๊กซอว์ภาพ | 4 ชิ้น คุยกันเรื่องภาพเต็มก่อน | 9 ชิ้น |
| ต่อสำนวน | เปิดดูคำลงท้าย แล้วพูดพร้อมกัน | ให้ท่านพูดคำลงท้ายก่อนแตะ |
| ค้นหาคำ (ภาษาอังกฤษ) | พิมพ์ออกมา หาคำเดียวด้วยกัน ชี้ตัวอักษรตัวแรก | ให้ท่านเลือกคำถัดไปที่จะหา |
| ภาพระบายสี | คุณเลือกสองสี ท่านเลือกหนึ่งในสองสีนั้น | ท่านเลือกสีทั้งหมดเอง |
| การ์ดชวนคุย | แค่ดูภาพด้วยกัน | ใช้คำชวนคุยแบบปลายเปิดบนการ์ด |
| จับคู่รูปถ่าย | รูปครอบครัวที่รักไม่กี่รูป | เพิ่มรูปมากขึ้น |
| บิงโกภาพ | มีผู้ช่วยนั่งกับผู้เล่นแต่ละคน | ผู้เล่นกาการ์ดของตัวเอง |
| หายใจผ่อนคลาย | แค่นั่งดูด้วยกัน | หายใจตามช้า ๆ |
สัญญาณว่าเกมยากเกินไป คือการหยุดนิ่งนาน ๆ ที่ดูกังวลมากกว่าดูกำลังคิด การพูดว่า “ทำไม่ได้” ซ้ำ ๆ การผลักอุปกรณ์ออก หรือความผิดพลาดที่ทำให้ท่านไม่สบายใจ สัญญาณว่าอาจง่ายเกินไป คือความเบื่อ หรือท่านบอกว่าเป็นของเด็ก ถ้าเป็นอย่างนั้น ให้เคารพความรู้สึกนั้น แล้วเปลี่ยนไปทำสิ่งที่รู้สึกเป็นผู้ใหญ่ เช่น อักษรไขว้ จิ๊กซอว์จากภาพถ่ายจริง หรือคุยกันเรื่องภาพที่เกี่ยวกับงานที่ท่านเคยทำ
จะเปลี่ยนเกมให้เป็นบทสนทนาได้อย่างไร
ใช้แต่ละภาพเป็นคำชวนให้คุยกัน และถือว่าอะไรก็ตามที่ท่านพูดเป็นคำตอบที่ดี สำหรับหลายครอบครัว นี่คือส่วนที่ดีที่สุดของการเล่น
- ถามคำถามปลายเปิดที่ไม่มีคำตอบผิด “เห็นอะไรบ้าง” “ชอบอันไหน” “เล่าเรื่องครัวแบบนี้ให้ฟังหน่อย”
- เล่าก่อน “ยายของฉันเคยมีหมาแบบนี้เลย” เรื่องของคุณช่วยให้ท่านเล่าเรื่องของท่านได้ง่ายขึ้น
- ตามเรื่องที่แตกออกไป ถ้าภาพรถพาไปสู่เรื่องเล่าตอนขับรถเที่ยว เรื่องเล่านั้นก็คือกิจกรรม หยุดเกมไว้ก่อน
- ไม่ต้องตรวจสอบข้อเท็จจริง ในการรำลึกความหลัง บทสนทนาที่น่าเพลิดเพลินสำคัญกว่ารายละเอียดที่ถูกต้อง ถ้าเรื่องเปลี่ยนไปจากครั้งก่อน ก็เพลิดเพลินกับเวอร์ชันใหม่
- ใช้คำชวนคุยที่มีอยู่ในเกม ต่อสำนวน มีคำชวนคุยตามหลังแต่ละสำนวน และ การ์ดชวนคุย ออกแบบมาเพื่อสิ่งนี้โดยเฉพาะ จับคู่รูปถ่าย ใช้รูปครอบครัวของคุณเอง ซึ่งมักจุดประกายเรื่องเล่าได้มากที่สุด
ไอเดียเพิ่มเติมอยู่ในคู่มือ กิจกรรมรำลึกความหลัง และ เคล็ดลับการสื่อสาร ของเรา
ควรหยุดเมื่อไร
หยุดทันทีที่เห็นสัญญาณของความเหนื่อยหรือไม่สบายใจ และถ้าเป็นไปได้ ให้หยุดก่อนหน้านั้นสักหน่อย Alzheimer’s Association แนะนำให้หยุดหรือเปลี่ยนกิจกรรมเมื่อความสนใจลดลงหรือเริ่มหงุดหงิด
สังเกต
- การหาว นั่งไหล่ตก หรือสายตาเลื่อนออกจากหน้าจอ
- การขยับตัวไปมา ลุกขึ้นยืน หรือขอไปที่อื่น
- การถอนหายใจ ตอบสั้น ๆ หรือพูดว่า “ไม่เก่งเรื่องนี้หรอก”
- การแตะมั่ว ๆ หรือผลักอุปกรณ์ออก
- น้ำตาคลอ หงุดหงิด หรืออารมณ์เปลี่ยนไปทันที
วิธีหยุดให้ดี
- จบด้วยอะไรที่ง่าย จับคู่ที่ท่านทำได้อีกสักคู่ หรือภาพสุดท้ายให้นั่งชื่นชม
- ให้เป็นเรื่องของคุณ “อยากดื่มชาสักแก้วแล้ว พอแค่นี้ก่อนไหม” ช่วยไม่ให้มีนัยว่าท่านทำได้ไม่ดี
- เปลี่ยนไปทำอะไรที่ได้ขยับตัวหรือผ่อนคลาย เดินเล่นสั้น ๆ กินของว่าง พับผ้า หรือฟังเพลง
- พูดอะไรที่อบอุ่น “ชอบที่ได้ทำแบบนี้ด้วยกันนะ” ไม่ต้องชมว่า “ทำถูก” แค่บอกความสุขที่ได้อยู่ด้วยกัน
การจบเร็ว การเปลี่ยนแผน หรือการเลิกเล่นเกมแล้วแค่นั่งอยู่ด้วยกัน ล้วนเป็นผลลัพธ์ที่ดี
เล่นเป็นกลุ่มหรือผ่านวิดีโอคอลได้ไหม
ได้ แค่เตรียมตัวเพิ่มอีกนิด ถ้าเล่นเป็นกลุ่ม ให้มีแค่ไม่กี่คน จัดให้ผู้ช่วยนั่งข้างคนที่ต้องการความช่วยเหลือ และเลือกเกมที่ทุกคนมีจุดสนใจร่วมกันชัดเจน บิงโกภาพ มีการ์ดแบบพิมพ์ได้และตัวขานภาพบนหน้าจอสำหรับกลุ่ม ดู กิจกรรมสำหรับกลุ่มในสถานดูแลผู้สูงอายุ เพิ่มเติม
ผ่านวิดีโอคอล คนที่อยู่ในสายช่วยบรรยายภาพได้ ขณะที่คนที่อยู่ในห้องเป็นคนชี้และแตะ คุยสั้น ๆ และใช้สิ่งที่คุ้นเคย คู่มือ โทรศัพท์และวิดีโอคอล ของเรามีเคล็ดลับเพิ่มเติม
ถ้าเกมไม่ได้ผลเลยล่ะ
บางวันก็ไม่มีอะไรเข้าท่าเลย และนั่นไม่ได้สะท้อนถึงตัวคุณหรือตัวท่าน เก็บเกมไปก่อน แล้วลองช่วงเวลาอื่นของวัน เกมอื่น หรือไม่ต้องเล่นเกมเลย กิจกรรมดี ๆ มากมายไม่เกี่ยวกับหน้าจอเลย เช่น ฟังเพลง พับผ้าเช็ดตัว เปิดดูอัลบั้มรูป หรือเดินเล่นสั้น ๆ ดู ไอเดียกิจกรรม ของเราเพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อย
ควรเล่นเกมนานแค่ไหน
ไม่มีความยาวที่ถูกต้องตายตัว สำหรับหลายคน ไม่กี่นาทีก็เพียงพอแล้ว และบางวันเล่นแค่รอบเดียวก็พอ ดูที่ตัวท่านมากกว่าดูนาฬิกา และหยุดในขณะที่ท่านยังดูผ่อนคลาย
ควรปล่อยให้ท่านชนะ หรือแกล้งทำเป็นไม่เห็นความผิดพลาดไหม
ในเกมที่เล่นด้วยกันแบบไม่กดดัน ไม่มีการแพ้หรือชนะ ถ้าความผิดพลาดไม่ได้ทำให้ท่านกังวล ก็ปล่อยไป ถ้าดูเหมือนทำให้ท่านกังวล ให้ช่วยเงียบ ๆ หรือทำเกมให้ง่ายลงโดยไม่ต้องพูดถึง
ถ้าท่านอยากนั่งดูฉันเล่นมากกว่าล่ะ
ไม่เป็นไรเลย National Institute on Aging แนะนำให้ท่านแค่นั่งดูได้ถ้าดูเหมือนท่านชอบแบบนั้นมากกว่า คุยกันถึงสิ่งที่เห็น และชวนท่านชี้หรือเลือกได้ทุกเมื่อที่ท่านอยาก
เกมเหล่านี้เป็นวิธีทดสอบความจำหรือเปล่า
ไม่ใช่ เกมของเราเป็นกิจกรรมง่าย ๆ ที่ทำร่วมกันเพื่อความเพลิดเพลินและการพูดคุย ไม่ใช่แบบทดสอบความจำ ไม่ได้วัดอะไร และไม่ใช่การรักษาภาวะสมองเสื่อม
ควรเริ่มจากเกมไหนดีที่สุด
เริ่มจากเกมที่ง่ายที่สุดที่เหมาะกับท่าน เกมจับคู่ภาพแบบสี่ช่องโดยเปิดภาพไว้ หรือเกมหาภาพเหมือนแบบสองตัวเลือก เป็นจุดเริ่มต้นที่อ่อนโยน การ์ดชวนคุยเหมาะถ้าท่านชอบพูดคุยมากกว่าแตะหน้าจอ
แหล่งอ้างอิง
เราใส่ลิงก์ไปยังองค์กรและงานวิจัยที่หน้านี้อ้างอิง ทุกแหล่งได้รับการตรวจสอบเมื่ออัปเดตหน้านี้
- Activities · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance