Yaθa Rāməm Kərənaoiti Maš́yena Yim Pairibarahi

Vohū rāmō maš́yena yō manaŋhō vīmarəzaiti nōit vaēnāite yaθa handvarəitiš. Vaēnāite yaθa duva maš́yā hada nišida, patā daxštəm dāiti, saŋha urvāzaiti, aipi vīspa sravaya yim para-aiti. Rāmo asti aēvō čim haθrā zruvanəm dāiti.

Aya handaxštəm paoiri-daxšta asti yaθa gātu dāiti, yaθa zruva vazaiti, či mraomi yaθa agəm bavaiti, yaθa rāməm suγrəm ayāp kamnəm staxrəm kərənaoiti, yaθa sravanhe paitidāiti, aipi viduyē yaθa anaiti. Aya aipi vərəzaiti ahmākəm games aipi kārətō-rāməm, matra-rāməm, ca yōi paoiryō dāraya.

Katarō asti vaŋhuš paθa rāməm kərənaona maš́yena yō manaŋhō vīmarəzaiti?

Daxšta urvāzəm, nōit aŋhuš-frasa. Ima asti zaošō-sravah haca Alzheimer’s Association guidance on activities: vərəzya ahmī yim maš́yō dāraiti, upastā-kərəta frastavāiti, staxra matra hada aēva fravaoca, mā paitimrū mā agā-vāčim fravaoca yaθa agəm naēda dužmanō dāiti.

Ahmī aŋhu ima mraoti:

• Hada-nišida ahmāi, nōit paitiš. Hada nišīdaya, duva vaēna patəm ayāp mezəm, upasta yaθa haθrā-kərəitiš vaēnāite nōit didaxti.
• Aēvəm rāməm aēvadaiti fradaθa. Pouru vaēitiš yaθa frasa vaēnāite para yō frastavāite.
• Ahmāi paθā para-hita. Yaθa vasəti patəm daxštəm dāiti, ayāp dasa zruva aēvəm patəm sravayati, ayāp duva dašnā pasča anaiti, ima asti rāmo ahmī ayan.
• Cinvata vohū zruva, nōit vīspa kərəitīš. Xšnūtiš, sravah, ayāp rāmanō hāva-zruva asti vohū vaēnaiti yim dāraya.

Yaθa paoirīm dāθrəm kərənavāne para yō ahmā frastavāma?

Kamna zruva paoirīm dāθrəm tarō-vərəzaiti pouru dužmanahi yim maš́yā ahmī rāme mraonti.

1. Cinvata ahmāi vohūtəməm zruvanəm. The National Institute on Aging (NIA) guidance on adapting activities mraoti yaθa rāmā aipi zruvanhe dāiti kadā maš́yō vohūtəmō asti. Pouru maš́yānəm ima asti hū-zrvānəm. Xšapa-ayara staxrōtəma bavaiti; vaēna calm late-afternoon activities.
2. Garəməm gātum kərənu. Tūra aipi raoce vaŋhazdā nivasite, dβarəm paiti-dāra yaθa tū vasi. The Family Caregiver Alliance mraoti yaθa gaozaiti xšvīdəm para sravanhe.
3. Paoirīm vaēna rāzəm. Xšviptəm ahmāi, ahmī šīti paitiš, vohu gātuš, dašnō-vaēna aipi tūra ca vaŋhazdā paitiš.
4. Gātum raocana kərənu. Raocō vohū nōit raocah-paθā paiti patəm kərənaoiti patā suγrō-vaēna.
5. Rāməm paoirīm dāiti para nišidayē. Vīspe paitidāta, ahmāi gātum kərənu aēva. Pasča patəm paitiš ahmāi vaēna. Aipi taxtō-daxštəm vaēna setting up a tablet or phone.
6. Taxtəm barəzəm dāiti. Gātu-dāra taxtəm dāraiti yaθa naēčiš dasta dāraiti, daxštō suγrō asti.

Yaθa ahmāi zaošəm dāne nōit tōxmanā?

Zaošəm dāta kamnəm yaθa suγrō paitimraoti. Vāčā yōi vohū paitiš anainti:

• “Pairi-daēza-patā vindāmi. Vasi mē hada vaēnāiti?”
• “Aipi mē upastam ahmī matre kərənavāhi? Azəm gəurvayāmi.”
• “Vasi spərəγā ayāp viš ahmī ayan?” (duva vaēitiš suγrō asti tarō pərəsūm)
• “Nmānō-kārətəm tē sranhe kərənaomi. Katarō raoγnō ahmī dāne?”

The Alzheimer’s Association mraoti yaθa čim rāmanō fravaoca, yaθa kārətəm ahmāi fryanhe, čim asti čira. Pərəsūš aipi upastām vohū vərəzaiti yaθa maš́yō vaēnāite kārī.

Yaθa mraoti “Nōit”, ima paiti-gəurvaya. Pasča zruva ayāp anyō čim fradaθa. Ahmākəm handaxštəm aipi what to do when they say no pouru fravaoca.

Čvat zruva rāmo dārayāte, yaθa ca taxməm ahmā vazāma?

Maš́yō zruvanəm dārayāte, kamna zruva rāmanhe kərənavāma. Nōit asti daθrī zruva haθrā rāmanhe. Duva ayāp panca rāmanō zruva vasə asti.

• Dāra zruvanəm tarō yaθa manahi. The NIA mraoti dāiti pouru zruvanəm maš́yāi ahmī paitivadā aipi mā antarə-mrū. Dasa cinvata ahmī manō para upastām.
• Aēvō aŋhuš aēvadaiti. Aēva kamna saŋha fravaoca (“Patəm daxštəm kərənu”), pasča dīš. Daxštəm kərənu nōit sravaya: dašnō ahmī gātu dāiti.
• Rāməm dāra. Yaθa maš́yō dārayaiti sravanhe paiti patəm, rāmo dārayate. Nōit taxməm ahmā vazāma.
• Ahmāi dīš dāiti. The NIA mraoti yaθa maš́yā vasənti dīš vaēnaiti, ima asti vohū vaēitiš.

Aipi mā agā paitivadā fravaocāne?

Nōit. Paitimraoti agəm aipi ahmāi fravaoca yaθa nōit arš vərəzaiti, čid yaθa tū vohū manahi. The Alzheimer’s Association mraoti mā paitimrū mā agā-vāčim fravaoca yaθa agəm naēda dužmanō dāiti. Ahmī rāme, vīspa agā naēda dužmanō dāraiti.

Yaθa agəm ahmāi dužmanō dāiti, kamnəm upasta kərənu. Daxštəm ahmī patō dāta, tū aēvadaiti dāiti, ayāp rāməm suγrəm paiti kərənu. Yaθa saŋha agəm urvāzō-aγra dāiti, hada xšnaoθra. Ahmāi aγra vaŋhazdā aŋhat.

Yaθa rāməm suγrəm ayāp staxrəm kərənavāne?

Rāməm maš́yāi ahmī ayan dāiti, nōit ahmī yātu-nāman. Aēvō maš́yō xšapō suγrōtəməm rāməm vasəti tarō hū-zrvāne. The NIA paoiryō daxštəm mraoti yaθa rāməm ahmī maš́yō dāiti yaθa urvāzaiti aipi aŋhat arš-kərəta.

Daxštā yaθa rāmo staxrōtəmo asti: darəγa zruva yō dužmanō vaēnāite, paitimrū “Nōit yābāmi”, taxtəm paitiš apanaya, ayāp agā yōi ahmāi dužmanō dāiti. Daxštā yaθa suγrōtəmo asti: arədō, ayāp mraoti yaθa aparənāyūkō asti. Yaθa ima aŋhat, ima paiti-gəurvaya aipi paitidāte ahmī yō maš́yō-daxšto asti, yaθa vāčō-cinva, arš-patō matra, ayāp sravaya aipi patəm ahmāi paoiryō kəhrpō.

Yaθa rāməm haθrā-sravanhe paitidāne?

Vīspa patā zaoša sravanhe kərənu, vīspa yim mraoti yaθa vohū paitivadā dāraya. Pouru nmānyānəm, ima asti vohūtəmō čim rāmō-kərəitiš.

• Frasa dāiti yā nōit agā-paitivadā dāraiti. “Či tū vaēnahi?” “Katarəm zaošō ahi?” “Fravaoca mē aipi ima nmānəm.”
• Paoirīm tū sravaya. “Mānayā nyākā aēva spānəm dārayata.” Tē sravah ahmāi suγrəm kərənaoiti sravanhe.
• Paθā para-hita. Yaθa vaza-patəm sravaiti ahmī ayan-paθā, aya sravah asti rāmō. Rāməm dāraya.
• Mā arš-vərəzya. Ahmī manō-sravanhe, vohū sravah mazō asti tarō arš-daxštəm. Yaθa sravah anyō aŋhat haca para, urvāzaiti anyō kərəitiš.
• Dāiti paitidātā pərəsūš. Finish the Saying pasča vīspa saŋha sravanhe daxštəm dāraiti, ca Conversation Cards ahmī čim dātom asti. Photo Pairs tē nmānō-patā dāiti, yōi pourutəmā vohū sravanā dāraiti.

Pouru daxštā asti ahmākəm handaxštīšu aipi reminiscence activities aipi communication tips.

Kadā ahmā asti anaiti?

Viduyē anaiti paoiryō daxštəm fšoništō ayāp dužmanahi, aipi kamnəm para ima. The Alzheimer’s Association mraoti anaiti ayāp paitidāte rāməm kadā manō apaiti ayāp dužmanō vərəzaiti.

Dīš ahmī:

• xšnaoθra-jasta, xva-kamna, ayāp aši tarō patəm anaiti;
• zasta-draoman, arəzah-dāiti, ayāp pərəsūš anaiti;
• an-urθwanəm, kamna vāčā, ayāp “Nōit yābāmi ima”;
• daxštəm an-arš kərənaoiti ayāp taxtəm apanaya;
• ašru-dāiti, dužmanahi, ayāp tarō-manah.

Yaθa vohū anaiti:

• Aγra suγrəm kərənu. Aēva aγra daxštəm yim maš́yō kərənaoiti, ayāp aγra patəm vaēna.
• Tē aēva čim kərənu. “Vasəmi aēvəm xšvīdəm. Aipi nūrəm anavāma?” Ima nōit daxštəm dāiti yaθa ahmāi agəm kərənaoiti.
• Kəhrpō-kərəitim ayāp rāmanō dāiti. Kamnō yaθa vazaiti, xvarəθəm, vastrō-dāiti, ayāp sravah.
• Vohū vāčim fravaoca. “Zaošō buye ima hada tū kərənaomi.” Nōit fravaoca arš-kərəitim, aēva urvāzəm haθrā zruvanhe.

Fradum anaiti, anyō paθā vazaiti, ayāp rāməm dāraya aēva hada nišidaye vīspa asti vohū vaēnaiti.

Aipi handvaranā ayāp dūre-vaēnanā rāməm kərənavāma?

Hāu, kamna paoiri-dāθra hada. Ahmī handvaranā, kamna maš́yā dāraya, upasta nišida hada maš́yāica yōi vasənti, cinvata rāməm yō aēvəm daxštəm haθrā dāraiti. Picture Bingo nivišti-kārətā aipi patō-sravayō dāraiti handvaranhe. Vaēna activities for care home groups pouru daxštanhe.

Ahmī dūre-vaēnanā, maš́yō ahmī sravanhe patəm sravayati aipi anyō ahmī garəmahe daxštəm dāiti. Sravana kamna aipi zusta dāraya. Ahmākəm handaxštəm aipi phone and video calls pouru daxštā dāraiti.

Či yaθa rāmo nōit vərəzaiti?

Aipi ayan naēčiš vərəzaiti, ima nōit tē agəm naēda ahmāi agəm. Rāməm apanaya, anyō zruva ayanhe vaēna, anyō rāməm, ayāp naēda rāməm. Pouru vohū rāmā naēda taxtō-daxštəm dāraiti: sravah, vastrō-dāiti, patō-vaēna, ayāp kamnō vazaiti. Vaēna ahmākəm activity ideas pouru daxštanhe.